Μετά την καταστροφή

Η συζήτηση της Πέμπτης στη Βουλή για τις δασικές πυρκαγιές δεν είχε, ευτυχώς, την τοξική ατμόσφαιρα άλλων εποχών. Είχε, όμως, ένα πρόβλημα. Διεξαγόταν, ενώ η μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά των τελευταίων δεκαετιών στην Ευρώπη είναι ακόμη σε εξέλιξη στον Εβρο. Και ενώ η συνολική εμπειρία αυτού του σκοτεινού καλοκαιριού δεν έχει προλάβει ακόμη να αποτιμηθεί και να μελετηθεί ολοκληρωμένα, ώστε η συζήτηση να στηρίζεται σε συγκεκριμένα δεδομένα και συμπεράσματα και για τα λάθη, από τα οποία «θα έπρεπε να διδαχθούμε». Κι είχε κι ένα δεύτερο πρόβλημα, που θα συνοδεύει, φοβάμαι, αυτήν τη Βουλή σ’ όλο της τον βίο. Η πολιτική ασυμμετρία που τη χαρακτηρίζει κάνει όποιον μιλά σοβαρά να ακούγεται πιο δύσκολα και όποιον λέει «σαχλαμάρες» να ακούγεται πιο δυνατά. Αυτό βοηθά ίσως την κυβέρνηση να ξεπερνά σχετικά εύκολα τις κοινοβουλευτικές κακοτοπιές. Αλλά δεν βοηθά τη σοβαρή συζήτηση.

Το αφετηριακό ερώτημα που έθεσε ο Πρωθυπουργός – γιατί η φετινή χρονιά αποδείχθηκε τόσο χειρότερη από την περσινή; Γιατί κάηκε φέτος 7-8 φορές μεγαλύτερη έκταση δάσους απ’ ό,τι το 2022; – έχει μια προφανή απάντηση. Το καλοκαίρι του ’22 ήταν από τα πιο ήπια των τελευταίων χρόνων, ασυνήθιστα ήπιο, με μόλις 39 ακραία θερμές ώρες συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του Αστεροσκοπείου, έναντι 314 ωρών το 2021 και πολύ-πολύ περισσότερων φέτος. Η περσινή ήταν μια «καλή χρονιά», η φετινή μια «κακή χρονιά». Μόνο που η απάντηση δεν κλείνει τη συζήτηση. Την ανοίγει. Αν η κλιματική κρίση κάνει τις ακραίες θερμοκρασίες όλο και πιο συχνές και πιο ακραίες, με βέβαιο κίνδυνο οι πυρκαγιές συχνότερα να ξεκινούν και ευκολότερα να εξελίσσονται σε εφιαλτικές, μη αντιμετωπίσιμες  «μεγα-πυρκαγιές», τι σημαίνει αυτό για εμάς; Αρκεί να προσθέτουμε κάθε χρόνο περισσότερους πυροσβέστες, περισσότερα αεροπλάνα και, τώρα, και drones; Ή πρέπει να αλλάξει κάτι στη στρατηγική της υπεράσπισης του δάσους;

Δεν είναι καινούργια συζήτηση αυτή. Κι ούτε αποκλειστικά ελληνική, φυσικά. Από την Πορτογαλία, τον Καναδά, την Τενερίφη και τη Χαβάη, ως το Μάτι, τη βόρεια Εύβοια, τη Ρόδο, την Πάρνηθα και τη Δαδιά, τα ίδια ερωτήματα προκύπτουν, οι ίδιες απαντήσεις αναζητούνται, παρόμοιες ιδέες κυκλοφορούν. Πως οι πυρκαγιές – σίγουρα οι πυρκαγιές στα μεσογειακά δάση – δεν είναι πια αυτό που ήταν, δεν αντιμετωπίζονται με τα συνήθη μέσα, ενισχυμένα έστω, χρειάζονται νέες στρατηγικές πυρόσβεσης, νέα μέσα, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, της τεχνητής νοημοσύνης συμπεριλαμβανομένης. Πως οι  πυρκαγιές δεν σβήνουν το καλοκαίρι, σβήνουν τον χειμώνα και πως η έμφαση μετατίθεται στην πρόληψη, την ενεργητική πρόληψη. Πως νέες οικονομικές δραστηριότητες πρέπει να επαναφέρουν την ανθρώπινη παρουσία στο εγκαταλελειμμένο δάσος και ούτω καθεξής.

Σ’ όλα αυτά, η ελληνική συζήτηση είναι υποχρεωμένη να προσθέσει μια θεματολογία τυπικά και αυθεντικά ιθαγενή. Την αντιμετώπιση των ανθεκτικών παθογενειών του ελληνικού Δημοσίου, τη διασπορά των αρμοδιοτήτων, την αδυναμία (ή την υπονόμευση) του συντονισμού, την επανεξέταση της απόφασης του 1998, τότε που εμπρός στην παραλυτική αδυναμία συντονισμού δασικής υπηρεσίας και Πυροσβεστικής επελέγη η λύση της  αποκλειστικής ανάθεσης της ευθύνης της δασοπυρόσβεσης στην Πυροσβεστική, την ολοκλήρωση της ημιτελούς ακόμη προσπάθειας που ξεκίνησε ο Χρήστος Στυλιανίδης με τη συγκρότηση του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Κλείνει εδώ η συζήτηση. Οχι, εδώ ανοίγει. Γιατί ο εφιάλτης των πυρκαγιών έχει μια όχι ασήμαντη πολιτική συνέπεια. Εγγράφει υποχρεωτικά στην τρέχουσα πολιτική ατζέντα τη θεματική της κλιματικής κρίσης. «Γιατί, ενώ οι επιστήμονες φρικάρουν με τις θερμοκρασίες που ανεβαίνουν, οι πολιτικοί αδιαφορούν;» – αναρωτιόταν το Politico, στις αρχές του καλοκαιριού. Η απάντηση είναι ότι η κλιματική καταστροφή του κόσμου, όσο πιθανή κι αν είναι, δεν θα συμβεί πάντως στη διάρκεια της τρέχουσας τετραετίας, ώστε να ενταχθεί στην τρέχουσα πολιτική ατζέντα και να υπερβεί τα πολιτικά αντικίνητρα και τις αντιστάσεις στην άμεση εφαρμογή των καλών προθέσεων και των διεθνών συμφωνιών για το κλίμα.

Σημείωνα τότε, στη στήλη αυτή, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, πως η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συζήτηση για τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης του απλωνόταν σε 16 πυκνοτυπωμένες σελίδες Α4, αλλά η πρώτη αναφορά στην κλιματική κρίση βρισκόταν στη σελίδα 13. Και η αναφορά στην «πράσινη Ελλάδα» κάλυπτε μόλις μισή σελίδα. Είναι φανερό, σημείωνα, ότι κάτι πρέπει να αλλάξει εδώ. Η «πράσινη Ελλάδα» δεν μπορεί να είναι ένα από πολλά σημεία ενός πολιτικού προγράμματος, μα η αφετηρία του. Να το διαπερνά, να το ορίζει, όχι να το συμπληρώνει. Μπορούμε, νομίζω, να προσθέσουμε τώρα: Αν ούτε τώρα, ούτε μετά από τη φοβερή εμπειρία των φετινών πυρκαγιών, που έκαψαν μια έκταση ρεκόρ, χτύπησαν δύο πολύτιμα προστατευόμενα δάση και μια αποθήκη πυρομαχικών της πολεμικής αεροπορίας, μετέτρεψαν τα ξενοδοχεία της Ρόδου σε ακτή της Δουνκέρκης και διέψευσαν την αυταπάτη της «ετοιμότητας» που μας τύφλωνε στις αρχές του καλοκαιριού, αν ούτε τώρα δεν αναταχθούν οι προτεραιότητες, πότε να ελπίζουμε ότι θα συμβεί;