10 Χρυσοί Λέοντες για όλες τις εποχές

Το αρχαιότερο κινηματογραφικό φεστιβάλ του κόσμου, το Φεστιβάλ Βενετίας, ιδρύθηκε το 1932 με σκοπό «την προώθηση της πιο πρόσφατης τέχνης, της έβδομης», ούτως ώστε να φτάσει το επίπεδο των προγενέστερών της. Ηταν 6 Αυγούστου του 1932 όταν στην ταράτσα του Excelsior, ενός ξενοδοχείου που παραμένει ένας από τους πιο διάσημους χώρους του νησιού Λίντο όπου το Φεστιβάλ πραγματοποιείται, προβλήθηκε η πρώτη ταινία στην ιστορία της διοργάνωσης, ο «Δόκτωρ Τζέκιλ και ο κύριος Χάιντ» του Ρούμπεν Μαμούλιαν. Από τότε και μέχρι τις μέρες μας που πρόκειται να διεξαχθεί η 80ή διοργάνωση, καθότι στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το φεστιβάλ δεν πραγματοποιήθηκε, εκατοντάδες ταινίες έχουν προβληθεί στην κινηματογραφική Μόστρα. Πολλές από αυτές τις ταινίες έγιναν σημαιοφόροι του ίδιου του κινηματογράφου παρότι δεν κερδίζουν πάντα οι εκλεκτότερες το ανώτατο βραβείο της διοργάνωσης, τον Χρυσό Λέοντα. Επίσης, πολλές ξεκίνησαν την πορεία τους από το Λίντο φτάνοντας ως τα Οσκαρ. Στις παρακάτω γραμμές θυμίζουμε μια δεκάδα ταινιών που κέρδισαν τον Χρυσό Λέοντα και μαζί του μια θέση στην καρδιά των γνήσιων σινεφίλ.

1951

«Ρασομόν / Η γκέισα
και ο σαμουράι» – Ακίρα Κουροσάβα, Ιαπωνία

Οπως εύστοχα επισημαίνει ο ιστορικός κινηματογράφου Κιθ Ρίντερ, «πριν από το “Ρασομόν” του Ακίρα Κουροσάβα (που μετά τη βράβευσή του στο Φεστιβάλ Βενετίας κέρδισε το Οσκαρ μη αγγλόφωνης ταινίας), το κοινό της Δύσης δεν είχε ακόμη δεχθεί στα σοβαρά την ύπαρξη του ιαπωνικού κινηματογράφου». Η συγκλονιστική αυτή ταινία συμπυκνώνει τέσσερις διαφορετικές εκδοχές τεσσάρων ανθρώπων πάνω στο ίδιο γεγονός, τον φόνο ενός σαμουράι και τον βιασμό της συζύγου του. Η οραματική προσέγγιση του Κουροσάβα έμελλε να καθιερωθεί ως βασική πνευματική και κινηματογραφική επιρροή για το παγκόσμιο σινεμά (Στίβεν Πράις, «Akira Kurosawa: The Warrior’s Camera»).

1955

«Ο λόγος» – Καρλ Ντράγερ, Δανία

Οι διαφορετικές αντιλήψεις δύο οικογενειών τις οδηγούν στη σύγκρουση, καθώς τα μέλη τους αδυνατούν να κατανοήσουν την Αλήθεια του χριστιανισμού και πέφτουν στις παγίδες ασημαντοτήτων κάνοντας τη ζωή τους δυσκολότερη από όσο ούτως ή άλλως είναι. Αριστουργηματική ταινία του πρωτοπόρου δανού σκηνοθέτη Καρλ Θίοντορ Ντράγερ, βασισμένη στο θεατρικό έργο του Κάι Μουνκ και γυρισμένη στο ίδιο χωριό όπου ο Μουνκ εκτελέστηκε από τους ναζιστές το 1944. Με θαυμαστή, ασκητική απλότητα, ο Ντράγερ ισορροπεί ανάμεσα στη μεταφυσική και τον ρεαλισμό δίνοντας στην ταινία την εικόνα ενός πληρέστατου κινηματογραφικού δοκιμίου πάνω στη δύναμη που αντλείται από την πίστη στον Θείο Λόγο.

1961

«Πέρυσι στο Μαρίενμπαντ» – Αλέν Ρενέ, Γαλλία

Ως ταινία ανήκει σε εκείνες που αποκτούν φανατικούς εχθρούς και φίλους. Εκ πρώτης όψεως το στόρι είναι μάλλον απλό και αφορά τη διεκδίκηση μιας γυναίκας (Ντελφίν Σερίγκ) από έναν άνδρα (Τζόρτζιο Αλμπερτάζι) ο οποίος επιμένει ότι την περασμένη χρονιά είχε μαζί της σχέση στο Μαρίενμπαντ. Από εκεί ξεκινά μια πολυεπίπεδη, αφαιρετική αφήγηση καθόλου εύκολης ανάγνωσης, όπου στην ουσία πρωταγωνιστές είναι ο χρόνος, ο έρωτας και η μνήμη. Η μοναδική συνεργασία του Ρενέ με τον βασικότερο ίσως εκπρόσωπο του νέου γαλλικού μυθιστορήματος, Αλέν Ρομπ Γκριγέ. Στα θεμέλια του σεναρίου ωστόσο βρίσκεται το μυθιστόρημα φαντασίας «Η εφεύρεση του Μορέλ» του Αντόλφο Μπιόι Κασάρες, στενού συνεργάτη του Χόρχε Λουίς Μπόρχες.

1964

«Η κόκκινη έρημος» – Μικελάντζελο Αντονιόνι, Ιταλία / Γαλλία

Μια καταθλιπτική γυναίκα, σύζυγος και μητέρα (η μούσα του σκηνοθέτη, Μόνικα Βίτι), θα βρει εφήμερη διέξοδο στο πρόσωπο ενός άνδρα (Ρίτσαρντ Χάρις), φίλου του συζύγου της, με τον οποίο συνάπτει μια αμήχανη ερωτική σχέση. Οταν όμως το σύντομο αυτό διάλειμμα τελειώνει, η γυναίκα όχι μόνο επανέρχεται στην αρχική της κατάσταση αλλά η νεύρωσή της εξαπλώνεται και σε άλλα πρόσωπα, όπως το παιδί της. Η νατουραλιστική και ταυτοχρόνως συμβολική χρήση των χρωμάτων, η ελλειπτική, σχεδόν ερημική βιομηχανική ζώνη της Ραβένα όπου λαμβάνει χώρα η ιστορία, βοηθούν τον Αντονιόνι να τονίσει την ψυχική ερημιά των ηρώων αναλύοντας το σημείο επαφής ανάμεσα στο περιβάλλον και τα πρόσωπα, τον αποσυντονισμό των ανθρώπων σε σχέση με τη φύση.

1967

«Η ωραία της ημέρας» – Λουίς Μπουνιουέλ, Γαλλία / Ιταλία

Η παράξενη ιστορία μιας πλούσιας νιόπαντρης (Κατρίν Ντενέβ) που θα βρει νόημα στη ζωή της όταν αρχίζει να επισκέπτεται έναν οίκο ανοχής προσφέροντας αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες της. Ερωτικό σατιρικό δράμα του κορυφαίου σουρεαλιστή Λουίς Μπουνιουέλ και ίσως ο πιο αναγνωρίσιμος τίτλος της φιλμογραφίας του. Με οδηγό του το «ελαφρύ» μυθιστόρημα του Ζοζέφ Κεσέλ, ο Μπουνιουέλ έφτιαξε μια πραγματικά συγκλονιστική σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική εξαχρείωση και τη διαβρωμένη πολυτέλεια, η οποία όμως διαχέεται από ένα υπόγειο, πέρα για πέρα «μπουνιουελικό» χιούμορ.

1982

«Η κατάσταση των πραγμάτων» – Βιμ Βέντερς,
Δυτική Γερμανία / ΗΠΑ / Πορτογαλία

Δοκιμιακού χαρακτήρα ασπρόμαυρο υπαρξιακό παζλ με φόντο κάποιο σημείο της υπαίθρου της Πορτογαλίας όπου παρακολουθούμε τα ποικίλα εμπόδια που ένα κινηματογραφικό συνεργείο θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει προκειμένου να γυρίσει μια ταινία. Είναι προφανές ότι ο Πάτρικ Μπάουχαου που υποδύεται τον κεντρικό ήρωα, σκηνοθέτη της ταινίας «μέσα στην ταινία», αποτελεί alter ego του ίδιου του Βέντερς, ο οποίος παρά τις φιλοσοφικές διαθέσεις του δεν αρνείται το χιούμορ εν μέσω του τραγέλαφου καταγραφής των απροόπτων, των δυσκολιών αλλά και της μοναδικότητας της μαγείας του να κάνεις σινεμά.

2003

«Η επιστροφή» – Αντρέι Ζβιάνγκιντσεφ, Ρωσία

Επιστρέφοντας σπίτι του ύστερα από πολυετή απουσία, ένας άνδρας (Κόνσταντιν Λαβρονένκο) φεύγει με τους δύο γιους του (Βλαντίμιρ Γκάριν, Ιβάν Ντομπρονράβοφ) για ένα ταξίδι με προορισμό ένα νησί που θα γίνει η μυστηριακή «αρένα» σύγκρουσης των τριών αυτών προσώπων. Με την πρώτη ταινία του, ο Αντρέι Ζβιάνγκιντσεφ χαρακτηρίστηκε το μεγαλύτερο σκηνοθετικό ταλέντο στη Ρωσία μετά τον θάνατο του Αντρέι Ταρκόφσκι. Ο κινηματογράφος του λιτός, πυκνός, καθαρός, ποιητικός, χυμώδης, ολοκληρωμένος. Η «Επιστροφή», ένα βαθιά συναισθηματικό και σχεδόν θρησκευτικό «οικογενειακό road movie», ανήκει στις ταινίες που όταν τις βλέπεις το πρώτο πράγμα που σου προκαλούν είναι έναν κόμπο στον λαιμό, σαν να μην ξέρεις τι να πρωτοπείς ή σαν να μη θέλεις να πεις τίποτε μήπως ξεχάσεις κάτι σημαντικό.

2005

«Το μυστικό του Brokeback Mountain» – Ανγκ Λι, ΗΠΑ

Το ερωτικό χρονικό ανάμεσα σε δύο αμερικανούς γελαδάρηδες μέσα σε μια περίοδο περίπου 20 χρόνων έδωσε την ευκαιρία στον ταϊβανό σκηνοθέτη Ανγκ Λι να κοιτάξει το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας χωρίς κόμπλεξ, και μάλιστα σε μια ταινία απευθυνόμενη σε ευρύ κοινό. Οι καταπληκτικές ερμηνείες των πρωταγωνιστών Χιθ Λέτζερ και Τζέικ Τζίλενχααλ τους οδήγησαν στα Οσκαρ (Α’ και Β’ ανδρικού ρόλου αντιστοίχως). Δεν κέρδισαν εκείνοι, όμως ο Ανγκ Λι απέσπασε ένα δεύτερο Οσκαρ σκηνοθεσίας αρκετά χρόνια μετά τον «Τίγρη και δράκο». Στους ρόλους των συζύγων των δύο ηρώων, η Μισέλ Γουίλιαμς και η Αν Χάθαγουεϊ. To σενάριο είναι βασισμένο στο ομότιτλο διήγημα της Ανι Πρου και η διασκευή του κέρδισε επίσης το Οσκαρ.

2009

«Λίβανος» – Σάμουελ Μάοζ, Ισραήλ / Αγγλία / Γερμανία / Γαλλία

Θέμα της αριστουργηματικής αυτής ταινίας που διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου μέσα σε ένα τεθωρακισμένο των Ισραηλινών την αυγή του πρώτου πολέμου του Λιβάνου (1982) είναι ο φόβος στον πόλεμο, η αγωνία του πολεμιστή μπροστά στον θάνατο, το άγχος του αν θα βγάλει ζωντανός την ημέρα. Παρακολουθούμε την πορεία του τανκ ενώ συνοδεύει μια περίπολο σε έρευνα εχθρικής περιοχής, η οποία μετατρέπεται σε παγίδα θανάτου. Η εικόνα του πολέμου έξω από το τεθωρακισμένο παρουσιάζεται αποκλειστικώς μέσα από τη διόπτρα του πυροβολητή, η ματιά του οποίου είναι στην πραγματικότητα η ματιά του Σάμουελ Μάοζ που υπήρξε ο ίδιος πυροβολητής στον πρώτο πόλεμο του Λιβάνου.

2019

«Joker» – Τοντ Φίλιπς, ΗΠΑ

Με έναν υπέροχο Χοακίν Φίνιξ (που αργότερα θα κέρδιζε το Οσκαρ Α’ ρόλου) στον ρόλο ενός ψυχωτικού κλόουν στην Γκόθαμ Σίτι των αρχών της δεκαετίας του 1980, ο οποίος από την καταπίεση και την απαξία οδηγείται στην παράνοια και την τρομοκρατία, ο σκηνοθέτης Τοντ Φίλιπς έφτιαξε μια κινηματογραφική ελεγεία πάνω στον κόσμο των κόμιξ, έναν κόσμο τον οποίο ανατρέπει και αποδομεί τόσο καταλυτικά που νιώθεις ότι ο «Joker» γράφει κινηματογραφική ιστορία. Μια άρτια ταινία σε όλους τους τομείς, από τη σκηνογραφία μέχρι την ανατριχιαστική μουσική της Ισλανδής Χίλντουρ Γκουντναντότιρ, καθετί ταιριάζει γάντι με το ψυχικό χάος του κεντρικού ήρωα.