Το φυτώριο των επόμενων πρωταθλητών;

Με λιγότερο από 2 χλμ. να απομένουν στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ανώμαλου Δρόμου του 2017, ο Τζόσουα Τσεπτέγκεϊ είχε ένα πράγμα στο μυαλό του: να κερδίσει το χρυσό μετάλλιο για τη χώρα του στον ίδιο του τον τόπο. Ηταν ένα ζεστό απόγευμα στην πρωτεύουσα της Ουγκάντας, την Καμπάλα, και αν και αντιμέτωπος με πολύ πιο έμπειρους αθλητές, πλησίαζε τον στόχο του. Στο μισό των 10 χλμ. του αγώνα, στον οποίο οι κορυφαίοι αθλητές από όλο τον κόσμο τρέχουν σε χορτάρι, λάσπη και φυσικά εμπόδια, είχε ξεμακρύνει από υπόλοιπους. Δύο ώρες νωρίτερα, ο συμπατριώτης του, Τζέικομπ Κίπλιμο, είχε σηκώσει τη σημαία με τον γκρίζο γερανό της Ουγκάντας μετά τη νίκη του στον αγώνα για αθλητές κάτω των 20 ετών. Το πλήθος των θεατών, ανάμεσα στους οποίους και ο πρόεδρος της χώρας Γιόουερι Μουσεβένι, περίμενε τον Τσεπτέγκεϊ να κάνει το ίδιο. Τώρα ήταν αποφασισμένος να αποδείξει ότι η Ουγκάντα, που είχε παραμεριστεί στον κόσμο των αγώνων αντοχής, μπορούσε να σταθεί ισάξια απέναντι στις αθλητικές δυνάμεις του στίβου, την Κένυα και την Αιθιοπία.

Το «κάρφωμα»

Ωστόσο, η παραμυθένια κατάληξη, εκείνη τη μέρα, δεν θα γινόταν πραγματικότητα: στο τελευταίο χιλιόμετρο, ο Τσεπτέγκεϊ «κάρφωσε». Τερμάτισε μόλις 30ός από τους 136 αθλητές. Η παρ’ ολίγον νίκη του Τσεπτέγκεϊ θα αποδεικνυόταν, παρ’ όλ’ αυτά, προπομπός μιας αναγέννησης της Ουγκάντας στο τρέξιμο. Δύο χρόνια αργότερα, κέρδισε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ανώμαλου Δρόμου του 2019 στη Δανία. Η ομάδα των ανδρών κατέκτησε τον τίτλο στο ομαδικό.

Εκτοτε, ο Τσεπτέγκεϊ έχει εξασφαλίσει τη θέση του στη λίστα των μεγάλων στους δρόμους αντοχής, με χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες και δύο τίτλους Παγκοσμίου Πρωταθλητή στον στίβο, καθώς επίσης και παγκόσμια ρεκόρ στα 5.000 και 10.000 μ. Ο Κίπλιμο, ο οποίος αφαίρεσε από τον Τσεπτέγκεϊ τον τίτλο του πρωταθλητή Ανώμαλου Δρόμου τον Φεβρουάριο, κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ στον ημιμαραθώνιο. Το 2019, η Χαλίμα Νακάι κέρδισε τον τίτλο του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος στα 800 μ. και, το 2021, η Περούθ Τσεμουτάι κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στο ολυμπιακό αγώνισμα των 3.000 μ. στιπλ.

Στους πρόποδες του Ελγκον

Στην περιοχή του Καπτσόργουα, γράφουν οι «New York Times», μιας μικρής πόλης στους πρόποδες του όρους Ελγκον, ενός ανενεργού ηφαιστείου ύψους 4.200 μ. στα σύνορα με την Κένυα, εκατοντάδες νέοι τρέχουν στον πυρετό της δόξας. Παρότι το ταλέντο της Ουγκάντας παραμένει πιο πίσω από εκείνο της Κένυας και της Αιθιοπίας, η άνοδος της χώρας τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή. «Κάθε χρόνο βελτιωνόμαστε όλο και περισσότερο» έλεγε ο Τσεπτέγκεϊ καθώς ετοιμαζόταν να υπερασπιστεί τον τίτλο του στα 10.000 μ. του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος Στίβου στη Βουδαπέστη. «Η περιοχή του όρους Ελγκον ήταν πάντα φυτώριο ταλέντων στο τρέξιμο».

Η άνοδος της Ουγκάντας, με πολλούς τρόπους, είναι αποτέλεσμα της μακροχρόνιας επιτυχίας της Κένυας. Από το 1964, αυτή η χώρα έχει κερδίσει 105 ολυμπιακά μετάλλια σε αγωνίσματα από τα 400 μ. μέχρι τον μαραθώνιο. Η Κένυα έχει επίσης παραγάγει 6 από τους 10 γρηγορότερους άνδρες μαραθωνοδρόμους στην ιστορία, και 5 από τις 10 γρηγορότερες γυναίκες.

Οι φυλές των Καλεντζίν

Αυτές οι φοβερές επιδόσεις ήταν κυρίως επικεντρωμένες στους Καλεντζίν, μια κοινότητα 9 στενά συγγενικών φυλών που καταγόταν από βοσκούς και μετανάστευσε νότια εδώ και κάτι χιλιάδες χρόνια από την Κοιλάδα του Νείλου. Οι περισσότεροι από τους 7 εκατ. Καλεντζίν ζουν σήμερα στα δυτικά υψίπεδα της Κένυας, όπου υψόμετρα που κυμαίνονται από 1.800 έως 2.700 μ. τους βοηθούν να αναπτύξουν περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρουν οξυγόνο και μεγαλύτερη χωρητικότητα στους πνεύμονες. Μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι οι Καλεντζίν έχουν, κατά μέσο όρο, ιδιαίτερα λεπτά κάτω άκρα και πολύ ψηλά πόδια σε σχέση με τον κορμό τους, τα οποία διευκολύνουν τη δρομική τους οικονομία, δηλαδή τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν πιο αποτελεσματικά το οξυγόνο.

Υπάρχουν Καλεντζίν και στην Ουγκάντα, και αν δεν ήταν για τις παράξενες εξελίξεις της αποικιακής ιστορίας, θα υπήρχαν ακόμη περισσότεροι: τα αρχικά σύνορα του βρετανικού προτεκτοράτου της Ουγκάντας, που χαράχτηκαν από μυστακοφόρους γραφειοκράτες το 1894, κάλυπταν το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής των Καλεντζίν που σήμερα ανήκει στην Κένυα. Οι αλλαγές στα σύνορα το 1902, που οδηγήθηκαν από την επιθυμία να ενοποιηθεί η διοίκηση ενός σιδηροδρόμου από την ακτή, άνοιξαν ακούσια τον δρόμο για τις μελλοντικές επιτυχίες της Κένυας στο τρέξιμο. Η νέα γραμμή, που διέσχιζε το ψηλότερο σημείο του Ελγκον, χώρισε μια φυλή Καλεντζίν, τους Σαμπάοτ, στα δύο. Οι απόγονοι των ανθρώπων που έμειναν στην Ουγκάντα, περίπου 300.000 σε αριθμό, ζουν κυρίως σε τρεις περιοχές στις δυτικές πλαγιές του Ελγκον – μια περιοχή εντυπωσιακής φυσικής ομορφιάς γνωστή για τους καταρράκτες και τα αλπικά δάση.

Χρειάστηκε χρόνο

Σε αυτό το μέρος ανθεί τώρα το τρέξιμο αντοχής της Ουγκάντας σε επίπεδο πρωταθλητισμού. Χρειάστηκε χρόνο. Ενώ η Κένυα απόλαυσε σχετική σταθερότητα στις δεκαετίες μετά την ανεξαρτησία της το 1963, η Ουγκάντα ήταν σε πόλεμο για το μεγαλύτερο μέρος των δεκαετιών του 1970 και 1980. Η ανομία επικρατούσε στην περιοχή του όρους Ελγκον μέχρι τα τέλη του αιώνα: ληστές από γειτονικές φυλές λυμαίνονταν τα κοπάδια, σκοτώνοντας συχνά ντόπιους.

Η περιοχή υστέρησε επίσης στη μοντερνοποίηση. Εως τη δεκαετία του 1990, οι γονείς και παππούδες πολλών σημερινών αθλητών, συμπεριλαμβανομένων των Τσεπτέγκεϊ, Κίπλιμο και Τσεμουτάι, ζούσαν στα δάση του υψηλότερου ζώνης του Ελγκον, αποτελώντας μέλη μιας μικρής ομάδας Σαμπάοτ που εξασφάλιζε την επιβίωσή της με γάλα, μέλι και κρέας αντιλόπης. Στα 2.700 μ. δεν υπήρχαν δρόμοι ή σχολεία και καμία προοπτική για αθλητισμό. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μόσες Κίπταλα, έναν γηραιό που μεγάλωσε σε αυτή την κοινότητα και που μίλησε στον ανταποκριτή των «New York Times» Τζόναθαν Ρόζεν, η αντοχή είχε μεγάλη αξία: ο τρόπος κυνηγιού τους περιελάμβανε την επί ώρες καταδίωξη των ζώων μέχρι αυτά να εξαντληθούν. Ο Κίπλιμο, που προέρχεται από μια οικογένεια δρομέων και σχεδίαζε να αγωνιστεί στα 5.000 μ. και 10.000 μ. στη Βουδαπέστη πριν τραυματιστεί, προέρχεται από ιδιαιτέρως αξιόλογη γενιά. Ο Κίπταλα θυμάται ότι ο παππούς του ήταν τόσο αποδοτικός κυνηγός που είχε το παρατσούκλι «Σίμπα», δηλαδή Λιοντάρι.

Η τραυματική μετοίκηση

Πολλά άλλαξαν μέχρι τη γέννηση των σημερινών αστέρων: το 1983, η κυβέρνηση της Ουγκάντας μετέφερε την ομάδα από το αλπικό δάσος σε χαμηλότερο υψόμετρο για να δημιουργηθεί εθνικό πάρκο. Οι περισσότεροι είναι τώρα μικροκτηνοτρόφοι. Η διαδικασία μετοίκησης, σύμφωνα με τον Κίπταλα, ήταν τραυματική, αλλά βοήθησε επίσης να ξεκλειδωθεί το ταλέντο πολλών στο τρέξιμο. Μέσω του σχολείου, τα παιδιά μπορούσαν να συμμετέχουν σε αγώνες, και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, αθλητές από την περιοχή του Ελγκον άρχισαν να εμφανίζονται σε τελικούς του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος και των Ολυμπιακών Αγώνων.

Η πρώτη πρωταθλήτρια της Ουγκάντας αυτής της περιόδου ήταν μια δρομέας από τον Βορρά της χώρας, η Ντόρκους Ινζικουρου, που κέρδισε τα 3.000 μέτρα στιπλ στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2005 στο Ελσίνκι. Επτά χρόνια αργότερα, ένας ντόπιος από το Καπτσόργουα, ο Στίβεν Κίπροτιτς, κατάφερε μια εκπληκτική νίκη στον μαραθώνιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2012 στο Λονδίνο – το πρώτο χρυσό μετάλλιο της χώρας από το 1972. Συνέχισε με έναν ακόμη τίτλο στον μαραθώνιο το επόμενο έτος στη Μόσχα. «Πολλοί Κενυάτες έλεγαν ότι στο Λονδίνο ήμουν απλά τυχερός, οπότε έπρεπε να τους αποδείξω ότι έκαναν λάθος» λέει ο Κίπροτιτς. Ανάμεσα στους πολλούς που άντλησαν έμπνευση από αυτές οι επιδόσεις ήταν ο έφηβος Τσεπτέγκεϊ, που είχε επίσης μεγαλώσει στο Καπτσόργουα με όνειρα για δρομική δόξα. Οι γονείς του ήθελαν να σπουδάσει. Αλλά η εξέλιξή του ήταν τόσο εντυπωσιακή, ώστε εγκατέλειψε τα βιβλία και επικεντρώθηκε πλήρως στον αθλητισμό.

Οι ελίτ ομάδες

Οπως πολλοί αθλητές της Ουγκάντας πριν από αυτόν, ο Τσεπτέγκεϊ έφυγε για την Κένυα, όπου υπήρχαν περισσότεροι ελίτ για να προπονηθεί μαζί τους αλλά και για πιο εξειδικευμένη προετοιμασία. Το 2016, αποφασισμένος να αυξήσει το προφίλ του αθλήματος στην πατρίδα του, κατόρθωσε να δημιουργήσει μια ελίτ ομάδα στο Καπτσόρβα.

Εφτά χρόνια αργότερα, ο Τσεπτέγκεϊ δεν είναι μόνο εθνικό είδωλο, αλλά και κορυφαίος στον εντοπισμό και εξέλιξη ταλέντων. Μαζί με τον ολλανδό προπονητή Αντι Ρούιτερ, έχει συγκεντρώσει μια ομάδα περίπου 20 πρωταθλητών, οι οποίοι ζουν μαζί στις εγκαταστάσεις του Κέντρου Εκπαίδευσης Τζόσουα Τσεπτέγκεϊ, πάνω από την πόλη. Και άλλες ομάδες έχουν πλέον ανοίξει καμπ στην περιοχή, επηρεασμένες τόσο από τη συγκέντρωση ταλέντων όσο και από το προπονητικό περιβάλλον. Παρότι το Καπτσόργουα βρίσκεται σε υψόμετρο ελαφρώς χαμηλότερο από τα κύρια κέντρα εκπαίδευσης στην Κένυα και την Αιθιοπία, η τοποθεσία της πόλης στα μισά του βουνού επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία. Ο Ρούιτερ λέει ότι οι αθλητές του ωφελούνται από long run που φθάνουν σε υψόμετρα έως και 3.000 μ., καθώς και από πιο γρήγορες προπονήσεις σε υψόμετρο στα 1.000 μ. Ωστόσο, επισημαίνει ότι ο αριθμός των ταλέντων της Ουγκάντας δεν θα μπορούσε ποτέ να συγκριθεί με αυτόν της Κένυας ή της Αιθιοπίας. Περιγράφει τον Τσεπτέγκεϊ και τον Κίπλιμο ως «ταλέντα μιας γενιάς» και προβλέπει πως θα περάσει καιρός προτού η Ουγκάντα δει άλλον αθλητή της ίδιας κλάσης με αυτούς. Παρ’ όλ’ αυτά, πιστεύει ότι περισσότεροι πρωταθλητές από τον όρος Ελγκον θα εμφανιστούν στο μέλλον.

Η σκιά του ντόπινγκ

Αλλα εμπόδια εξακολουθούν να εμφανίζονται. Τα τελευταία χρόνια, η κυριαρχία του τρεξίματος στην Κένυα έχει υπονομευθεί από τη σκιά του ντόπινγκ: μέχρι τις 9 Αυγούστου, υπήρχαν 64 κενυάτες αθλητές ανυπόληπτοι για συμμετοχή σε αγώνες της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Στίβου λόγω παραβιάσεων που σχετίζονταν με ουσίες. Δεν υπήρχαν στη λίστα αθλητές της Ουγκάντας, αν και πρόσφατα η ανεξάρτητη αρχή Athletics Integrity Unit (AIU) της παγκόσμιας ομοσπονδίας στίβου που ερευνά τις περιπτώσεις ντόπινγκ έπαυσε προσωρινά την Τζανάτ Τσεμούστο, δρομέα των 1.500 μέτρων που προπονείται στο καμπ Τσεπτέγκεϊ.

Για τον Τσεπτέγκεϊ, η προσοχή είναι τώρα στραμμένη στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στη Βουδαπέστη: έως την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές αναμενόταν να αγωνιστεί για τον τίτλο των 10.000 μέτρων αύριο 20 Αυγούστου και μπορεί να επιστρέψει για να αγωνιστεί για το βάθρο και στα 5.000 μέτρα. Τον Δεκέμβριο, θα κάνει το ντεμπούτο του στον μαραθώνιο στη Βαλένθια – την ίδια πόλη όπου έκανε ρεκόρ στα 10.000 μέτρα το 2020. Ο Κίπλιμο έχει επίσης σχέδια να αγωνιστεί στον μαραθώνιο, όπου τα χρήματα είναι πολύ περισσότερα και νέες ευκαιρίες για να καταρριφθούν ρεκόρ περιμένουν.

«Είμαι ευγνώμων για το ταξίδι που έκανα εγώ και η χώρα μου μέχρι στιγμής», λέει ο Τσεπτέγκεϊ. «Ακόμη κι εκείνες τις φορές που δεν μου βγήκε όπως θα ήθελα». Οσο για εκείνον τον αγώνα στην Καμπάλα το 2017; «Είναι ένα από εκείνα τα περιστατικά που με δυνάμωσαν ψυχικά», καταλήγει. «Είχα δύο επιλογές: Ή να με πάρει από κάτω. Ή να μαζέψω τα κομμάτια μου και να χτίσω μια ιστορία που να δίνει έμπνευση».