«Τα μεγάλα κείμενα διαφεύγουν όσο τα ανακαλύπτεις»

Ενα τελετουργικό εξαγνισμού στήνεται στη σκηνή. Μια ομάδα με μάσκες γερόντων αποτελεί τον Χορό. Μέσα σε μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, συστρέφεται, θρηνεί και αγωνιά. Από τα «σπλάχνα» της αποκαλύπτεται το πλήθος των τραγικών προσώπων που παίρνουν θέση για να αφηγηθούν την ιστορία: Οιδίποδας, Ιοκάστη, Τειρεσίας και Κρέοντας. Αυτοί είναι οι κεντρικοί ήρωες του «Οιδίποδα τυράννου», της σπουδαίας τραγωδίας του Σοφοκλή που σε σκηνοθεσία Σίμου Κακάλα στις 25 και 26 Αυγούστου θα κάνει μια στάση στην καλοκαιρινή της περιοδεία στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, κλείνοντας την αυλαία του φετινού Φεστιβάλ Επιδαύρου. Τον ρόλο του Οιδίποδα ενσαρκώνει ο Γιάννης Στάνκογλου, δίπλα στη Μαριλίτα Λαμπροπούλου ως Ιοκάστη, τον Γιάννη Νταλιάνη ως Κρέοντα και τον Χρήστο Μαλάκη ως Τειρεσία.

Το εμβληματικότερο, ίσως, δράμα της αρχαίας γραμματείας θέτει στο κέντρο της προβληματικής του το άτομο σε σχέση με την προσωπική του ελευθερία, την εξουσία, την κοινωνία και τη θεϊκή βούληση. Η αφήγηση συναντά τον Οιδίποδα, αντιμέτωπο με το πεπρωμένο του, από το οποίο προσπαθεί να ξεφύγει από τότε που γεννήθηκε. Ο χρησμός που έλαβε ο πατέρας του, βασιλιάς της Θήβας, Λάιος επιβεβαιώνεται με τον χειρότερο τρόπο. Ο Οιδίπους γίνεται εν αγνοία του πατροκτόνος, παντρεύεται τη μητέρα του Ιοκάστη και ανεβαίνει ο ίδιος στον θρόνο της Θήβας. Η τραγική αλήθεια δεν αργεί να αποκαλυφθεί, επιβεβαιώνοντας ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μοίρα του. Ο Γιάννης Νταλιάνης μίλησε στα «Πρόσωπα» για την παράσταση, τον Κρέοντα που υποδύεται και την τυφλότητα της ανθρωπότητας.

Πρόκειται για έναν αρχετυπικό ήρωα που αφορά την προσωπική ευθύνη, την τυχαιότητα και τις επιλογές μας. Αναγνωρίζετε τους Οιδίποδες μέσα στην καθημερινότητά μας; Αναγνωρίζουν οι ίδιοι την τραγικότητά τους/μας;

Ο Οιδίποδας είναι η συγκλονιστική στιγμή που ο άνθρωπος αποφασίζει να σταθεί στα δυο του πόδια και να κοιτάξει τους ουρανούς. Είναι μαζί με τον Προμηθέα τα κορυφαία παραδείγματα της ανθρώπινης δύναμης πάνω στα πράγματα και της ανθρώπινης αδυναμίας απέναντι στη μοίρα. Φυσικά και δεν υπάρχουν Οιδίποδες στην καθημερινότητα. Μιλάμε για τεράστια μεγέθη που μας επιτρέπουν ως παραδείγματα να αναλογιστούμε την ύπαρξή μας και να εμβαθύνουμε πάνω στην ανθρώπινη φύση.

Σύµφωνα µε τη διαδεδοµένη ανάλυση, ο Κρέων είναι εξίσου τραγικός ήρωας όσο και ο Οιδίποδας, περισσότερο βέβαια στην «Αντιγόνη». Πού έγκειται η τραγικότητά του;

Ο Κρέων στον «Οιδίποδα τύραννο» δεν είναι τραγικός ήρωας.  Ομως στο τέλος του έργου, καθώς με την πτώση του Οιδίποδα,  αναλαμβάνει την εξουσία σε μια πόλη γεμάτη ανοιχτές πληγές. Θέλω στην ερμηνεία μου να υπάρξει ένα βλέμμα του ήρωα προς το δυσοίωνο μέλλον που τον περιμένει ως νέο κυβερνήτη.

Ποια είναι η προσέγγιση του Σίμου Κακάλα που καλείστε να υπηρετήσετε στην παράσταση;

Ο Σίμος Κακάλας είναι γνώστης του είδους. Αφουγκράζεται το κείμενο αλλά κατανοεί την απαραίτητη διεργασία ώστε αυτό το κείμενο να αποκτήσει σώμα επί σκηνής και να περάσει στους θεατές. Η χρήση της μάσκας, η αντίληψη ότι ο Χορός αποτελεί έναν ζωντανό δρώντα οργανισμό και η θέση του ότι οι ρόλοι δεν συναισθηματολογούν αλλά ενεργούν μέσω του λόγου αποτελούν δυνατά κλειδιά απέναντι στις απόρθητες θύρες της τραγωδίας.

Τι νιώθετε ότι κερδίζετε προσωπικά ύστερα από την ανάγνωση ενός τέτοιου κειμένου; Το «ανακαλύπτετε» εκ νέου;

Αυτά τα κείμενα όσο τα «ανακαλύπτεις» τόσο σου διαφεύγουν. Είναι ανεξάντλητα. Αλλωστε, αλλιώς τα διαβάζεις 20 χρονών στη Δραματική Σχολή κι αλλιώς – ελπίζω με την ίδια φλόγα αλλά πιο ώριμα – στα 60 σου. Αισθάνομαι ευτυχής που μέσα σε έναν χρόνο ήρθα και θα έρθω σε επαφή με 4 αριστουργήματα: «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» (σκην. Δημήτρης Καραντζάς),  «Οιδίπους τύραννος» (σκην. Σίμος Κακάλας) και τον χειμώνα «Βασιλιάς Ληρ» (σκην. Γιάννης Χουβαρδάς στο Εθνικό Θέατρο), «Οι Τσέντσι» του Σέλεϊ (σκην. Μαριλίτα Λαμπροπούλου, στην σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά).

Θεωρείτε ότι ως ανθρωπότητα στην πραγµατικότητα είµαστε τυφλοί; Γιατί, αν και βλέπουµε τόσο µακριά µέσα στο σύµπαν και τόσο βαθιά µέσα στον άνθρωπο, δεν βλέπουµε ότι όλα τα κακά πηγάζουν από εµάς.

Η έλλειψη αυτογνωσίας και η μνήμη χρυσόψαρου της κοινωνίας μας οδηγούν σε θλιβερές επαναλήψεις λαθών και εγκλημάτων. Βέβαια αυτό το εκμεταλλεύονται και το καλλιεργούν οι εξουσιαστές. Το ήθος του Οιδίποδα που αυτοτιμωρείται για τα λάθη του και φυσικά αποχωρεί δεν διακρίνει τους σύγχρονους κυβερνήτες.