Ο μύθος {LF}των παγκόσμιων ελλείψεων σε σιτηρά

Τα τελευταία χρόνια, οι αυξανόμενες τιμές των τροφίμων και η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των πλημμυρών, της ξηρασίας και άλλων ακραίων καιρικών φαινομένων έχουν προκαλέσει προειδοποιήσεις για επικείμενη έλλειψη σιτηρών, δυνητικά καταστροφή για τους φτωχότερους και πιο ευάλωτους πληθυσμούς του κόσμου. Αν και η κλιματική αλλαγή αποτελεί τη μεγαλύτερη μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη απειλή για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αναφέρεται συχνά ως η άμεση αιτία της τρέχουσας κρίσης πείνας. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Η πρόσφατη απόφαση της Ρωσίας να αποχωρήσει από τη συμφωνία σιτηρών έχει εγείρει ανησυχίες για τις πιθανές επιπτώσεις της στο παγκόσμιο εμπόριο σιτηρών.

Αυτές οι ανησυχίες είναι άστοχες για δύο λόγους. Πρώτον, η παγκόσμια προσφορά σιταριού (τόσο η συνολική παραγωγή όσο και το εμπορεύσιμο ποσό) παρέμεινε σταθερή από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι η συνολική προσφορά σίτου υπερέβη τη ζήτηση κατά 275 εκατομμύρια τόνους.Δεύτερον, οι κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης τείνουν να δίνουν έμφαση σε συγκεκριμένες περιφερειακές ελλείψεις, ενώ παραβλέπουν τις αυξήσεις της παραγωγής και του εμπορίου σε άλλα μέρη του κόσμου. Στην πραγματικότητα, το σιτάρι παράγεται παγκοσμίως, πράγμα που σημαίνει ότι οι ελλείψεις σε μια περιοχή θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν από την αύξηση της παραγωγής σε μια άλλη.Τι προκάλεσε λοιπόν την άνοδο των τιμών του σιταριού; Η παγκόσμια αγορά σιτηρών λειτουργεί ως ολιγοπώλιο, με τους τέσσερις μεγαλύτερους εμπόρους σιτηρών – Archer-Daniels-Midland, Bunge (που πρόσφατα συγχωνεύθηκε με τη Viterra), Cargill και Louis Dreyfus – να ελέγχουν περισσότερο από το 70% της αγοράς και η Glencore να αντιπροσωπεύει ένα άλλο 10%.Στα πρώτα στάδια του πολέμου στην Ουκρανία, ειδικά μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου 2022, οι Big Four έμποροι σιτηρών αποκόμισαν κέρδη και έσοδα ρεκόρ. Επιπλέον, οι αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης σιτηρών παρουσίασαν αναταραχή μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου 2022. Τα hedge funds με γνώμονα την ορμή φέρεται να κέρδισαν 1,9 δισεκατομμύρια δολάρια, αξιοποιώντας την άνοδο των τιμών των τροφίμων που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Ενώ η παγκόσμια πείνα έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, δεν οφείλεται στην έλλειψη σιτηρών. Αντίθετα, η κατακόρυφη πτώση των εξαγωγών, η μείωση των εσόδων από συνάλλαγμα, η φυγή κεφαλαίων και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχουν μειώσει την ικανότητα πολλών χωρών να εισάγουν τρόφιμα.Για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις, πρέπει να αλλάξουμε την εστίασή μας. Αντί να διανέμουν σιτηρά ως φιλανθρωπία, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να μετριάσουν τις ευπάθειες των φτωχών χωρών στο συνάλλαγμα και να λάβουν μέτρα για τη στήριξη της αυξημένης εγχώριας και περιφερειακής παραγωγής βασικών ειδών διατροφής. Μπορούμε ακόμα να κερδίσουμε τη μάχη κατά της παγκόσμιας πείνας, αλλά μόνο εάν αναγνωρίσουμε τις πραγματικές αιτίες της τρέχουσας δυσπραγίας μας.

Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst και μέλος του High-Level Advisory Board on Effective Multilateralism του ΟΗΕ