Η υπογεννητικότητα ως άλλοθι

«Εγώ το χρέος μου το έκανα, απέκτησα έξι παιδιά, κάντε κι εσείς το δικό σας» απαίτησε πρόσφατα ο Τζέικομπ Ρις-Μογκ από τους τηλεθεατές του GB News. Πριν από όχι και πολύ καιρό οι πολιτικοί φοβούνταν τον υπερπληθυσμό. Τώρα πολλοί ανησυχούν ότι υπάρχουν – ή θα υπάρξουν – υπερβολικά λίγοι άνθρωποι στον κόσμο. Την αναζωπύρωση αυτού του ναταλισμού προκάλεσε η πτώση των δεικτών γεννητικότητας ανά τον κόσμο. Το 1950 οι γυναίκες αποκτούσαν κατά μέσο όρο 4,7 παιδιά. Το 2017 ο αριθμός αυτός είχε μειωθεί στο 2,4 και προβλέπεται να πέσει κάτω από το 1,7 έως το 2100. Ως απάντηση, πολλές χώρες υιοθετούν πολιτικές με στόχο την αύξηση της γεννητικότητας, αν και η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αυτών επιδέχεται συζήτηση. Στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, δεκαετίες αντίστοιχων πολιτικών ελάχιστα έχουν καταφέρει να αναχαιτίσουν την πτωτική τάση.

Στην Ευρώπη, επικεφαλής της εφόδου προς περισσότερο «φιλικές προς την οικογένεια» πολιτικές είναι δεξιοί λαϊκιστές πολιτικοί, ιδίως στην Ουγγαρία, την Πολωνία και την Ιταλία. Τα προγράμματα αυτά χαιρετίζονται ευρέως από τους συντηρητικούς άλλων χωρών. Παρ’ όλα αυτά, έρευνες έχουν δείξει ότι τα μεγαλύτερα και πλέον μακροπρόθεσμα αποτελέσματα τα έχει η επέκταση ενός καλής ποιότητας, επαρκώς χρηματοδοτούμενου συστήματος παιδικής μέριμνας, καθώς και η αύξηση της γονικής άδειας, ενώ οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις και οι παροχές σε χρήμα έχουν, στην καλύτερη περίπτωση, μικρά και προσωρινά αποτελέσματα. Οι δεξιοί ναταλιστές, ωστόσο, δεν θέλουν γενικά περισσότερα μωρά: θέλουν μωρά από τους σωστούς ανθρώπους και εντός της σωστής οικογενειακής διάρθρωσης. Το πολιτικό τους πρόγραμμα συνδέεται με τους φόβους για τη μετανάστευση και τη δημογραφική αλλαγή, από τη μία πλευρά, και με την κατάρρευση των παραδοσιακών ρόλων των φύλων, από την άλλη. Ο αγαπημένος ναταλιστής των δυτικών συντηρητικών – ο Βίκτορ Ορμπαν – έχει εκμεταλλευτεί και τις δύο αυτές κατηγορίες φόβων.

Στην ομιλία για την κατάσταση του έθνους που είχε απευθύνει το 2019, ο ούγγρος πρωθυπουργός, γνωστός θιασώτης της ακροδεξιάς θεωρίας της «μεγάλης αντικατάστασης», είχε ανακοινώσει μία σειρά ναταλιστικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της απαλλαγής όσων γυναικών μεγαλώνουν τουλάχιστον τέσσερα παιδιά από τον φόρο εισοδήματος. Απορρίπτοντας την ιδέα ότι η απάντηση στα «λιγότερα παιδιά που γεννιούνται στην Ευρώπη… είναι η μετανάστευση», επέμεινε πως «χρειαζόμαστε ουγγαρόπουλα. Μετανάστευση για εμάς σημαίνει παράδοση». Στην Ουγγαρία και στην Πολωνία, οι ναταλιστικές πολιτικές πηγαίνουν χέρι χέρι με περιοριστικές πολιτικές όσον αφορά την άμβλωση και τη μετανάστευση, και μια περισσότερο εχθρική στάση έναντι της γκέι κοινότητας. Υπό την Τζόρτζια Μελόνι, η Ιταλία πραγματοποιεί επίσης μια νομική επίθεση στην γκέι κοινότητα, στο όνομα της προστασίας της παραδοσιακής οικογένειας.

Υπάρχουν καλοί λόγοι για την επέκταση της οικονομικά προσιτής παιδικής μέριμνας, και τη χρηματοδότηση μιας γενναιόδωρης γονικής άδειας: οι πολιτικές αυτές είναι καλές για τις γυναίκες, τα παιδιά και την κοινωνία. Υπάρχουν καλοί λόγοι να σκεφτούμε τις συνέπειες της πτώσης των δεικτών γεννητικότητας· και να αναγνωρίσουμε, επίσης, ότι η μετανάστευση δεν μπορεί να είναι η μοναδική απάντηση, πιθανόν όμως να είναι μέρος της. Δεν υπάρχει, ωστόσο, κανένας καλός λόγος να χρησιμοποιείται η ανησυχία για την υπογεννητικότητα ώστε να οξύνεται η εχθρότητα απέναντι στη μετανάστευση, να προβάλλονται διχαστικές έννοιες περί ταυτότητας και να περιορίζονται τα δικαιώματα των γυναικών και των ομοφυλοφίλων.