Ο φόβος της μετανάστευσης

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν ξανά να πανικοβάλλονται για τη μετανάστευση. Μέχρι στιγμής, από τις αρχές του έτους, έχουν καταγραφεί σχεδόν 120.000 «παράτυπες» αφίξεις. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους ταξίδεψαν μέσω της Τυνησίας και της Λιβύης προς την Ιταλία. Είναι ο υψηλότερος αριθμός από το 2017, τη χρονιά που ακολούθησε την ηθικά αμφισβητήσιμη συμφωνία που συνήψε η ΕΕ – φοβούμενη μια λαϊκιστική αντίδραση – με την Τουρκία, διοχετεύοντας 6 δισεκατομμύρια δολάρια στην Αγκυρα σε αντάλλαγμα για τη δέσμευση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εμποδίσει 3,5 εκατομμύρια πρόσφυγες, οι περισσότεροι εκτοπισμένοι λόγω του πολέμου στη Συρία, να φτάσουν στην επικράτεια της ΕΕ.

Αυτή τη φορά, οι ηγέτες ορισμένων χωρών, όπως η Αυστρία και η Γερμανία, φοβούνται ακόμα μία εθνικιστική αντίδραση. Το ακροδεξιό Κόμμα Ελευθερίας έρχεται πρώτο στις δημοσκοπήσεις στην Αυστρία και το έρεισμα της ακροδεξιάς AfD αποδείχθηκε ισχυρό στις γερμανικές τοπικές εκλογές. Η Ιταλία ήδη κυβερνάται από την αντιμεταναστευτική σκληρή Δεξιά, παρότι ως πρωθυπουργός η Τζόρτζια Μελόνι διαπιστώνει πως είναι άλλο να ζητάς περίτεχνους ναυτικούς αποκλεισμούς ως αντιπολίτευση και άλλο να διαχειρίζεσαι το θέμα ως κυβέρνηση.

Ομως ο ευρωπαϊκός μεταναστευτικός γρίφος παραμένει ουσιαστικά εξίσου σπαζοκεφαλιά όσο και στα μέσα της δεκαετίας του 2010. Αφού απέτυχαν να ξεπεράσουν τους εσωτερικούς διχασμούς τους και να συμφωνήσουν σε ένα σύστημα που θα ισορροπούσε την ανθρώπινη διαχείριση των συνόρων με τη «μετεγκατάσταση» των αιτούντων άσυλο εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν εκ νέου να ξεφορτωθούν το πρόβλημα αναθέτοντάς το σε φτωχότερες χώρες, σε αντάλλαγμα για χρήματα.

Κάποιοι μπορεί να πουν πως, όσο αμφιλεγόμενη κι αν ήταν, η τουρκική προσέγγιση λειτούργησε. Ωστόσο, η Τουρκία είναι η εξαίρεση. Οχι μόνο συνέφερε εκείνη η συμφωνία τον Ερντογάν, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά, αλλά επιπλέον το τουρκικό κράτος έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει εκατομμύρια πρόσφυγες. Καμία άλλη χώρα διαμετακόμισης ή καταγωγής μεταναστών δεν έχει την ίδια δυνατότητα ή βούληση, ούτε της έχει προσφερθεί το ίδιο ποσό.

Αυτή η πραγματικότητα, όμως, δεν εμποδίζει την Ευρωπαϊκή Ενωση να επιδιώκει την επανάληψη του πειράματος, με έναν αριθμό χωρών στη Βόρεια και την Υποσαχάρια Αφρική. Τον περασμένο μήνα, η Μελόνι, ο απερχόμενος πρωθυπουργός της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ταξίδεψαν στην Τύνιδα προκειμένου να υπογράψουν μία τουρκικού τύπου μεταναστευτική συμφωνία με την κυβέρνηση της Τυνησίας – η οποία, υπό τον Καΐς Σαγέντ, έχει επίσης βυθιστεί ξανά πρόσφατα στον απολυταρχισμό. Προβλέπει την άμεση καταβολή 255 εκατομμυρίων ευρώ στην Τυνησία, συν ένα καρότο επιπλέον 900 εκατομμυρίων εφόσον καταλήξει σε συμφωνία με το ΔΝΤ.

Ο στόχος της τελευταίας μεταναστευτικής πολιτικής της Ευρώπης παραμένει ο ίδιος – να διατηρήσει κλειστά τα σύνορά της. Η πλαισίωσή της, ωστόσο, είναι διαφορετική. Γνωρίζοντας πως η άνευ όρων χορήγηση χρημάτων σε έναν ηγέτη όπως ο Σαγέντ προκαλεί δυσαρέσκεια στην Ευρώπη, όπως και στις ΗΠΑ, οι Βρυξέλλες έχουν αλλάξει το αφήγημα, ο στόχος υποτίθεται πως είναι τώρα η αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων που κάνουν, εξαρχής, τους ανθρώπους να μεταναστεύουν. Το να απαρνείται όμως η Ευρώπη τα δικαιώματα, τους κανόνες και το δίκαιο στα νότιά της δεν είναι απλώς ανήθικο: είναι και μη πραγματιστικό.

Η Nathalie Tocci είναι διευθύντρια του Italian Institute of International Affairs και επίτιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν