Θερινό σινεμά

Αναγκαστικός εγκλεισμός σε δωμάτιο – άνευ ή μετά κλιματιστικού. Σαν προσομοίωση περιορισμένης καραντίνας λόγω αποπνικτικής επικαιρότητας. Οι αχτίδες φωτός μοιάζουν ξαφνικά  με εισβολή στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον. Εκτός των άλλων, λειτουργούν συγκριτικά για τον θερμό εισβολέα που ξεσπιτώνει ανθρώπους και υπονομεύει το κλιματικό σύστημα. Ο εγκλεισμός αυτός χαλαρώνει ορισμένους κανόνες που αφορούν την τηλοψία όταν το βλέμμα πασχίζει να αποστραφεί από τη δυσοίωνη εκδοχή του μέλλοντος.

Ξεκινάει πάντοτε ως ακαταμάχητη αμφιθυμία και «προσβάλλει» μικρές και μεγάλες ηλικίες: ο αρνητικός ήρωας προκαλεί τη φιλοπεριέργεια ενώ την ίδια στιγμή διατηρεί διακριτές αποστάσεις από το αίσθημα ηθικής. Το ολόγραμμα των παιδικών και εφηβικών ενορμήσεων δεν φωνάζει ότι είναι ο πρωταγωνιστής – απλώς είναι. Ο Τζορτζ Λούκας ήξερε τη συνταγή όταν έριχνε τον Νταρθ Βέιντερ στην glossy εικονογράφηση των ’80s, ο Μπράιαν Ντε Πάλμα όταν επέβαλλε τον «Σημαδεμένο» Αλ Πατσίνο και ο Φράνσις Φορντ Κόπολα όταν φώτιζε μέσα στο σκοτάδι του τον «Νονό» Βίτο Κορλεόνε. Οι δύο τελευταίες ταινίες πέρασαν στον οικιακό κινηματογράφο των ημερών με συνοπτικές διαδικασίες.

Η αλήθεια που λανσάρουν είναι λίγο-πολύ αδιαπραγμάτευτη: οι καλύτεροι χαρακτήρες δεν είναι στερεοτυπικοί αλλά αρχετυπικοί. Ο αυτοδημιούργητος ήρωας (Τόνι Μοντάνα, Βίτο Κορλεόνε), οι χρυσές ευκαιρίες για να «αδράξει τη μέρα», το πρώτο κάλεσμα, οι ανταγωνιστές, οι γκρίζες ζώνες της ηθικής. Θα μπορούσαν τόσο «ενήλικες» ταινίες, που έχουν τα χρονάκια τους, να πείσουν ανυποψίαστους θεατές μιας γενιάς έτη φωτός μακριά από τη δημιουργία τους; Χωρίς άλλη τεχνική σασπένς, το πείραμα πέτυχε. Ο Μάρλον Μπράντο επιβλήθηκε με τη μυθολογία ενός «παλιού ηθοποιού, που όμως μοιάζει νέος», με το παίξιμο του προσώπου του («κοίτα πώς το κουνάει όταν δείχνει το πτώμα του γιου του στον Μπονασέρα») και τη σκηνή με τον εγγονό στο μποστάνι. Ο Τόνι Μοντάνα με την ίντριγκα μεταξύ Καλού και Κακού και τον εκρηκτικό ηρωισμό του.

Τα πρώτα πορίσματα είχαν φανεί με το μεγαλύτερο παραμύθι επιστημονικής φαντασίας του κινηματογράφου. Ο πολύς Πίτερ Μπίσκιντ στο μανιφέστο του «Easy Riders, Raging Bulls» (Simon & Schuster, 1998) έγραφε για τον «Πόλεμο των Αστρων»: «Ο Λούκας και ο Σπίλμπεργκ οδήγησαν το κοινό του 1970, το οποίο είχε ήδη ανατραφεί με μια σοφιστικέ “δίαιτα” ευρωπαϊκών και νεο-χολιγουντιανών ταινιών, πίσω στις αφέλειες της Χρυσής Εποχής, πριν από το 1960… Εκαναν βήματα προς τα πίσω μέσα από τον φακό». Δεκτή η ένσταση, καθώς ακόμα και ο Χαν Σόλο είναι μια μορφή από τα γουέστερν (το πιστόλι), με τον ίδιο τρόπο που ο Ταραντίνο εντάσσει την αμερικανική «μυθολογία» στις ταινίες του.

Ευτυχώς όλα συμβαίνουν σε ένα σύμπαν μακριά από το δικό μας, οπότε η ασφάλεια της απόστασης επιτρέπει να απελευθερωθούμε από τις αντιστάσεις, να νιώσουμε ακόμα και αυτό στο οποίο αντιστεκόμαστε, να διαισθανθούμε την ακύρωση των κανόνων. Οι ταινίες του home cinema με γονική συναίνεση είναι η παρηγοριά της ένοχης απόλαυσης. Οπως κάθε μεγάλο παραμύθι, όσο εξωτικό κι αν ακούγεται, είναι καταπακτές για το υπόγειο των συμβολισμών, του άγχους και της ταύτισης. Αλλά όλα διαρκούν δύο ώρες και κάτι, είναι σχετικά τακτοποιημένα και ευνοούν την αποφόρτιση.

Η είσοδος του Νταρθ είναι πάντα υποβλητική, η φιγούρα του «Νονού» bigger than life, η μουσική υπόκρουση του Νίνο Ρότα η καλύτερη φόδρα στο ύφασμα του μύθου. Κάποτε όμως το κόκκινο φωτόσπαθο σβήνει μπροστά στην αρχή της πραγματικότητας που μοιράζει τα καλύτερα χαρτιά στους «καλούς». Ναι, είναι αδυσώπητη η κοινωνία του θεάματος και προσφέρει περισσότερες ευκολίες απ’ όσες μπορούμε να καταναλώσουμε. Ευτυχώς, όμως, υπό μία έννοια, το Καλό και το Κακό θα συνεχίσουν να κονταροχτυπιούνται κάπου μακριά και ερήμην μας, χωρίς να αμφισβητούν κατ’ ελάχιστο το χάος του κόσμου μέσα στο οποίο είμαστε ριγμένοι.