Η υπόθεση του σοσιαλισμού

Ο σοσιαλισμός, νοούμενος ως δημοκρατικός δρόμος, είναι εγγεγραμμένος στα καταστατικά κείμενα όλων των συνιστωσών της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Αλλά ο όρος αδρανεί. Οι ίδιες δίστασαν μπροστά στη γενναία αυτοκριτική που θα ξεκαθάριζε όσα όφειλαν να ξεκαθαριστούν ήδη από την εποχή του Στάλιν και αρνήθηκαν έμπρακτα να την αναλάβουν. Αποτέλεσμα; η «αριστερή μελαγχολία», όπως απορρέει από την απουσία ενός μαχητού ρητά ονομασμένου στρατηγικού στόχου. Οπου η ολιγωρία δεν έπληξε μόνον την ίδια…

Ομως οι καιροί δεν περιμένουν: ο νεοφιλελευθερισμός δεν φαίνεται να διαθέτει Σχέδιο Β, δηλαδή κάποιας μορφής επιστροφή στο κοινωνικό κράτος. Οπότε εκλείπει κάθε ορίζοντας προσδοκιών για τη μεγάλη πλειονότητα των κοινωνικών στρωμάτων και ιδιαίτερα για τους νέους. Παράλληλα, οι κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις περιορίζονται στη λογιστική που αφορά τους όρους μεγιστοποίησης του κέρδους. Ηγέτες του διαμετρήματος ενός Ρούζβελτ, ενός Ντε Γκολ ή ενός Βίλι Μπραντ, που θα μπορούσαν να αντιστρέψουν την τάση, παραμένουν ανεύρετοι. Η Ακροδεξιά – που διαθέτει ακραιφνώς πολιτικούς στόχους – ανέρχεται απερίσπαστη, ενώ αφήνεται να εννοηθεί ότι το πολιτικό Σχέδιο Β του νεοφιλελευθερισμού είναι η κυριάρχηση μιας «αξιοπρεπούς» εκδοχής της. Εφιαλτικό.

Τούτη η κατάσταση αναδεικνύεται από τουλάχιστον δύο ζητήματα. Πρώτον, η αντιμετώπιση του Προσφυγικού – Μεταναστευτικού. Οπου αυτό είναι οικουμενικό φαινόμενο – κάτι σαν σύγχρονη «μεγάλη μετανάστευση των λαών» – που είναι αδύνατον να τερματιστεί με κατασταλτικά μέτρα. Γιατί οι άνθρωποι δεν φεύγουν μαζικά από τις χώρες τους επειδή το θέλουν. Εκδιώκονται από τους πολέμους, την ακραία καταστολή, την πείνα και τις οικολογικές καταστροφές. Με κατ’ ουσίαν υπεύθυνες για τις αιτίες φυγής τις μεγάλες δυνάμεις. Οι οποίες κατά καιρούς συνέρχονται σε συνόδους αλλά δεν αποφασίζουν τίποτε λυσιτελές. Ενόσω διαθέτουν εξόφθαλμα τους πόρους που θα βοηθούσαν αποφασιστικά τις χώρες – πηγή του φαινομένου να συντηρούν αξιοπρεπώς τους φυγάδες στον τόπο τους.

Δεύτερον, η άκρως επικίνδυνη γεωπολιτική συνθήκη και ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία. Διαπιστώσαμε ότι η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη πέρασε από την περιφρόνηση επί θητείας Τραμπ στην κολακεία επί θητείας Μπάιντεν. Οπου όλες σχεδόν οι ευρωπαϊκές χώρες παγιδεύτηκαν οικειοθελώς και αυτοκαταστροφικά χωρίς καν να διερωτώνται τι θα συμβεί αν επανεκλεγεί ο Τραμπ και η πολιτική των ΗΠΑ αλλάξει άρδην και πάλι. Ετσι αμέλησαν τα του οίκου τους, ξέχασαν την ιστορία και εγκλωβίστηκαν σε έναν μακαρθισμό νέας κοπής: η Ρωσία ως «παγκόσμια απειλή». Οπως κάποτε κάθε αριστερή πρωτοβουλία αντιμετωπιζόταν ως δάκτυλος της Μόσχας. Κακό το καθεστώς Πούτιν;

Βεβαίως. Αλλά δεν λείπουν ανάλογα καθεστώτα σε αρκετές χώρες της καθ’ ημάς «Δύσης». Ούτε η «προπολεμική» Ουκρανία συνιστούσε υπόδειγμα δημοκρατίας. Η μάλλον αναπόδραστη άνοδος της Ακροδεξιάς, η όξυνση του Προσφυγικού – Μεταναστευτικού, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι άλλοι συνεχιζόμενοι πόλεμοι προστίθενται στη ραγδαία επιδεινούμενη κλιματική κρίση και στην οικολογική καταστροφή, καθώς και στις άγνωστες ακόμη επιπτώσεις της «4ης Βιομηχανικής Επανάστασης» για να σχηματίσουν τον ζόφο ενός αβίωτου πλανήτη. Με τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις να παρακολουθούν αμήχανες προκειμένου να διαφυλάξουν αδίστακτα τους όρους μεγιστοποίησης του κέρδους. Τυφλή βαρβαρότητα.

Ο σοσιαλισμός, βέβαια, συνιστά τη μόνη απάντηση. Ουτοπία; Δεν θα προσυπέγραφα. Το φαινομενικά αδύνατο μπορεί να καταστεί εφικτό, ενώ η αντιμετώπιση του αφόρητου μπορεί να συστήσει απτά βήματα του δρόμου προς τον σοσιαλισμό. Ιδού: Είναι ανεκτό να μη φορολογείται γενναία ο ακραίος πλούτος; Να υφίστανται φορολογικοί παράδεισοι σε συνθήκες τόσο ακραίων ανισοτήτων; Είναι ανεκτό οι πατέντες των εμβολίων να υπόκεινται στο εταιρικό κέρδος, οι πολυεθνικές των όπλων να πουλάνε το προϊόν τους παντού υποδαυλίζοντας τη συνέχιση των πολέμων, αν όχι το ίδιο το ξέσπασμά τους; Είναι ανεκτό οι αγρότες όπου Γης να υποχρεώνονται να προμηθευθούν σπόρους που δεν αναπαράγονται; Να αφήνεται να καταστρέφεται το δάσος του Αμαζονίου και να λιώνουν οι πάγοι της Ανταρκτικής; Είναι ανεκτό…

Τα ερωτήματα απευθύνονται εξ αντικειμένου τόσο σε όλες τις κοινωνίες όσο και σε μεγάλο εύρος πολιτικών δυνάμεων: στην πληθυντική Αριστερά όλων των αποχρώσεων, στις δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας που απεγκλωβίζονται από τον νεοφιλελευθερισμό, στους Πράσινους, στους δημοκρατικούς και φιλελεύθερους πολίτες που δεν εστιάζουν αποκλειστικά στο ατομικό τους συμφέρον, στους διανοουμένους που δεν έπαψαν να μελετούν και να συνεισφέρουν ιδέες νέες και κάποτε ρηξικέλευθες. Η υπόθεση του σοσιαλισμού μπορεί να συνεγείρει ενόσω η Ευρωπαϊκή Αριστερά καλείται να διαδραματίσει ρόλο επισπεύδοντος και ρόλο καταλύτη. Που μπορεί να διανοίξει έδαφος για μια πλουραλιστική Δημοκρατική Διεθνή, για κοινή δράση και κοινή αναζήτηση. Υποσχόμενη έργω και λόγω ότι δεν θα διαπράξει όσα οδήγησαν στην αποτυχία των προσπαθειών της και στην κατασυκοφάντηση των στόχων της. Χωρίς, βέβαια, να υπόσχεται ότι θα παραμείνει αλάνθαστη…

Ο Αριστείδης Μπαλτάς είναι ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ, μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, πρώην υπουργός