Η ρήτρα και τα όρια της αντισυνταγματικότητας

Το ερώτημα για τη συνταγματικότητα της ρήτρας αποκλεισμού 5% δεν μπορεί να απαντηθεί γενικά και αφηρημένα, αλλά μόνο σε συνάρτηση με το συγκεκριμένο εκλογικό σύστημα, στο οποίο η ρήτρα αυτή εντάσσεται. Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, αν το συγκεκριμένο όριο εισόδου αφορά τις βουλευτικές εκλογές ή τις ευρωπαϊκές εκλογές, αφού για τις δεύτερες δεν ισχύουν μόνο οι εθνικές συνταγματικές εκλογικές αρχές, αλλά και οι ρυθμίσεις του ευρωπαϊκού εκλογικού δικαίου, που αποτελεί μέρος του πρωτογενούς δικαίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Υπό το καθεστώς ενός αναλογικού εκλογικού συστήματος, όπως αυτό που καθιερώνει το ευρωπαϊκό εκλογικό δίκαιο, μια ρήτρα αποκλεισμού, που φθάνει έως και το 5% μπορεί να θεωρηθεί ως μια θεμιτή διόρθωση της αναλογικότητας του εκλογικού συστήματος, με σκοπό τη διασφάλιση της λειτουργικότητας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο συμμετέχει με διάφορους τρόπους στο σύστημα διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Με βάση την τελευταία τροποποίηση του ευρωπαϊκού εκλογικού δικαίου (2018), ο έλληνας εκλογικός νομοθέτης έχει τη διακριτική ευχέρεια να θεσπίσει για την εκλογή των ελλήνων αντιπροσώπων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενιαία εκλογική περιφέρεια ή περισσότερες εκλογικές περιφέρειες, με ή χωρίς σταυρό προτίμησης, και με όριο εισόδου μέχρι 5%. Το ΑΕΔ έχει ήδη δεχθεί τη συνταγματικότητα του ορίου εισόδου του 3%, για να αποφευχθεί ο καταθρυμματισμός των πολιτικών δυνάμεων στο αντιπροσωπευτικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, και με την ίδια επιχειρηματολογία δεν θα δυσκολευθεί να κρίνει ως συνταγματική και τη ρήτρα του 5%, έστω και εάν το γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο, με μία προφανή διάθεση υποτίμησης του πολιτικού ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έχει κρίνει ως αντισυνταγματική για τις ευρωπαϊκές εκλογές τόσο τη ρήτρα του 5%, όσο και τη ρήτρα του 3%. Για τον λόγο αυτόν, άλλωστε, δηλαδή ως απάντηση στη νομολογία του γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου, το νέο ευρωπαϊκό εκλογικό σύστημα καθιστά υποχρεωτική για χώρες με περισσότερες από 35 έδρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όπως η Γερμανία, τη θέσπιση ορίου εισόδου από 2% έως 5%.

Αντιθέτως, υπό το καθεστώς ενός εκλογικού συστήματος πλειοψηφικής κλίσεως, όπως το ισχύον ελληνικό εκλογικό σύστημα για τις βουλευτικές εκλογές, το οποίο προβλέπει bonus μέχρι και 50 έδρες στο πρώτο κόμμα, αν φθάσει το 40%, τυχόν εισαγωγή της ρήτρας του 5% θα αυξήσει ακόμη περισσότερο τη δυσαναλογικότητά του, στα όρια της αντισυνταγματικότητας. Ωστόσο, τουλάχιστον για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, η συζήτηση αυτή είναι καθαρά θεωρητική, αφού οι ρήτρες εισόδου αποτελούν στοιχείο του εκλογικού συστήματος και δεν φαίνεται εύκολο να συγκεντρωθούν 200 ψήφοι στη Βουλή για την αλλαγή του 3% σε 5%, ώστε να ισχύσει η νέα ρήτρα από τις επόμενες εκλογές, όπως προβλέπει το άρθρο 54§1 Συντ. για κάθε νέο ή παραλλαγμένο εκλογικό σύστημα για τις βουλευτικές εκλογές.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ