Η νέα-παλιά Μέση Ανατολή

Σαν σύγχρονος Γκιούλιβερ που είναι δεμένος από μικρές και μεγάλες δυνάμεις σε μια περιοχή που πρέπει να κατανοήσει καλύτερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν μια Μέση Ανατολή σε περίοδο εξαιρετικών αλλαγών. Το κάνουν όμως με λιγότερες ψευδαισθήσεις και με σαφή αποφασιστικότητα να αναδιατάξουν τις προτεραιότητές τους σε μια περιοχή που απασχόλησε αδικαιολόγητα την προσοχή τους τις τελευταίες δεκαετίες. Οι νέες συνθήκες έχουν επιβάλει μια ευπρόσδεκτη υποβάθμιση της Μέσης Ανατολής στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Και όταν μια μεγάλη δύναμη αναπροσαρμόζεται, οι μικρότερες δυνάμεις θα αναπροσαρμοστούν με τρόπους που όσο προωθούν τόσο και βλάπτουν τα συμφέροντά της. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που καθορίζουν το νέο πολιτικό τοπίο της περιοχής;

Ο αραβικός χειμώνας. Παρά την υπόσχεση και τη δυνατότητα της λεγόμενης Αραβικής Ανοιξης πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, όταν άραβες πολίτες διαδήλωναν για να αντιταχθούν στις σκληρές και αυθαίρετες πολιτικές και οικονομικές πολιτικές διαφόρων αυταρχικών καθεστώτων, τελικά δεν υπήρξε λύτρωση ή απελευθέρωση, παρά μόνο αντιδράσεις. Στο Μπαχρέιν και τη Συρία τα παλιά καθεστώτα παρέμειναν. Στην Αίγυπτο ο στρατός κατέλαβε την εξουσία έπειτα από έναν χρόνο χαοτικής ισλαμιστικής διακυβέρνησης. Στην Υεμένη ένας βίαιος εμφύλιος πόλεμος συνεχίζεται, στον Λίβανο, τη Λιβύη, ακόμη και το Ιράκ, οι δυσεπίλυτες εσωτερικές διαμάχες και η εξωτερική ανάμειξη έχουν καταστήσει σχεδόν αδύνατη τη λειτουργική και δίκαιη διακυβέρνηση. Εν ολίγοις, μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου παραμένει σε αταξία και βυθισμένο σε φαινομενικά αξεπέραστη δυσλειτουργία. Σημαντική εξέλιξη είναι η άνοδος μη αραβικών κέντρων εξουσίας. Παρά τις δικές τους εσωτερικές προκλήσεις, η Τουρκία, το Ισραήλ και το Ιράν κατάφεραν να αναδειχθούν ως σχετικά λειτουργικά κράτη με τεράστιες οικονομικές δυνατότητες και ικανές στρατιωτικές και μυστικές οργανώσεις. Ο τρόπος με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αυτές τις κυβερνήσεις, ιδίως το Ιράν και το Ισραήλ, θα διαμορφώσει την πολιτική της περιοχής για τα επόμενα χρόνια.

Σκεφτείτε τον Κόλπο. Το ένα αραβικό κέντρο εξουσίας που έχει αναδειχθεί είναι ο Περσικός Κόλπος και είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Τα καθεστώτα της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων ξεπέρασαν αλώβητα την Αραβική Ανοιξη και, ως κορυφαίοι εξαγωγείς υδρογονανθράκων, ήταν από τους κύριους οικονομικούς ωφελημένους από τον πόλεμο της Ρωσίας, ο οποίος αύξησε την παγκόσμια εξάρτηση από το πετρέλαιο του Κόλπου και έστειλε τις τιμές προς τα πάνω. Προσθέστε σε αυτό τις Συμφωνίες του Αβραάμ (οι οποίες εξομάλυναν τις σχέσεις του Ισραήλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν) και τη διαρκή απειλή από το Ιράν και είναι σαφές γιατί ο Κόλπος εμφανίζεται πιο έντονα στους περιφερειακούς και αμερικανικούς υπολογισμούς.

Το Ιράν και η βόμβα. Ακόμα και αν διαρκέσει, η ιρανο-σαουδαραβική αποκλιμάκωση δύσκολα εγγυάται σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο ή στη Μέση Ανατολή. Από όλες τις πιθανές πηγές αστάθειας σε μια ήδη ασταθή περιοχή, η σημαντικότερη είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αυτό είναι το ζήτημα που θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου στα ύψη, να εκτροχιάσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές και να καταλήξει σε έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο. Πέντε διαδοχικοί πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν δεσμευτεί να εμποδίσουν το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, πιθανώς με τη βία, αν χρειαστεί. Η άβολη, ωμή αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει λύση.

Τι πρέπει να κάνει η Αμερική; Οι ΗΠΑ έχουν μάθει τις τελευταίες δεκαετίες – μερικές φορές με τρομακτικό κόστος – ότι δεν μπορούν ούτε να μεταμορφώσουν την περιοχή ούτε να απεγκλωβιστούν από αυτήν. Αλλά είτε μας αρέσει είτε όχι, η Αμερική έχει συμφέροντα, φίλους και αντιπάλους στην περιοχή. Αν ούτε ο μετασχηματισμός ούτε ο απεγκλωβισμός είναι δυνατοί για τις ΗΠΑ, τι μένει; Η σύντομη απάντηση είναι η διαχείριση του κινδύνου. Το καλύτερο που μπορεί να κάνει η Αμερική αυτή τη στιγμή είναι να επικεντρωθεί στα πραγματικά ζωτικά της συμφέροντα. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση – τα δύο πιο δυσεπίλυτα ζητήματα – σύντομα θα φτάσουν σε σημείο βρασμού. Σε κανένα από τα δύο δεν θα υπάρχει πιθανότητα αίσιας κατάληξης, ανεξάρτητα από το τι θα κάνει η κυβέρνηση. Οι ΗΠΑ μπορεί να έχουν τελειώσει με τη Μέση Ανατολή, αλλά η Μέση Ανατολή δεν είναι κοντά στο να τελειώσει με τις ΗΠΑ.

Ο Ααρον Ντέιβιντ Μίλερ είναι στέλεχος στο Carnegie Endowment for International Peace.