Πού ’σαι, ρε Μακιαβέλι!..

Γιατί ψηφίζουμε αύριο; Η προφανής απάντηση είναι ότι ψηφίζουμε για την ανάδειξη νέας Βουλής.

Η προφανέστερη είναι ότι δεν εκλέγουμε απλώς βουλευτές για να μην είναι άδειο το κτίριο, αλλά επειδή η δημοκρατία χρειάζεται ένα νομοθετικό σώμα.

Από την εμπιστοσύνη του οποίου θα προκύψει και το απαραίτητο εκτελεστικό όργανο, δηλαδή η κυβέρνηση.

Μην ανησυχείτε, όμως. Δεν μου ήλθε ξαφνικά παραμιλητό και κάνω τον πολιτειολόγο. Ούτε αποφάσισα να διακηρύξω τα αυτονόητα.

Απλώς διευκρινίζω τις παρανοήσεις. Ο Μητσοτάκης ψάχνει κυβέρνηση να γίνει Πρωθυπουργός. Ο Ανδρουλάκης θέλει να ξαναζήσει το ΠΑΣΟΚ της εφηβείας του.

Ο Κουτσούμπας οργανώνει «λαϊκή αντίσταση» εναντίον των «αντιλαϊκών». Κάποιοι αναζητούν τον Αγιο Παΐσιο. Η Ζωή θέλει την αγάπη και τον σύντροφό της στα έδρανα της Βουλής.

Και ο Τσίπρας; Θυμήθηκε τον Μακιαβέλι!

Δεν ξέρω πώς του ήλθε αλλά δήλωσε ότι «ο κ. Μητσοτάκης δεν επιθυμεί να είναι απλά εκ νέου Πρωθυπουργός. Αλλά να είναι ηγεμόνας. Τον διαβόητο Ηγεμόνα του Μακιαβέλι έχει ως οδηγό. Που συμβουλεύει πρώτα και κύρια ένα πράγμα τους επίδοξους ηγεμόνες. Διαίρει και βασίλευε» (ομιλία Ηράκλειο, 20/6).

Οτι ο «Ηγεμόνας» του Μακιαβέλι χαρακτηρίζεται «διαβόητος» είναι το λιγότερο. Μάλλον πρέπει να μην το έχεις διαβάσει ή να μην ξέρεις τι σημαίνει διαβόητος για να το λες.

Αντιθέτως όσοι το έχουν διαβάσει (με πρώτο μεταξύ τους τον Αντόνιο Γκράμσι) το θεωρούν ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά δοκίμια στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Αλλά το προσπερνώ, γούστα είναι αυτά.

Να μείνω μόνο στις ανακρίβειες για να μην μπερδευόμαστε.

Πρώτον, πουθενά στον «Ηγεμόνα» (ή στον «Πρίγκιπα» σύμφωνα με τον ιταλικό πρωτότυπο τίτλο) δεν συμβουλεύει ο Μακιαβέλι «διαίρει και βασίλευε». Η φράση αποτελεί την ελληνική απόδοση του λατινικού «Divide et Impera», το οποίο αποδίδεται στον Ιούλιο Καίσαρα την εποχή των Γαλατικών Πολέμων, αλλά ως ιδέα και σε πολλούς άλλους.

Από τον Φίλιππο Β’ της Μακεδονίας και τον Ναπολέοντα έως τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Είναι άλλωστε τόσο κοινότοπο που ο καθένας θα μπορούσε να το σκεφτεί και να το χρησιμοποιήσει.

Δεύτερον, στην κοινότοπη αυτή γενική ιδέα (αλλά όχι στη συγκεκριμένη φράση) αναφέρεται και ο Μακιαβέλι.

Οχι όμως στον «Ηγεμόνα», αλλά στην «Τέχνη του Πολέμου». Ενα στρατιωτικό δοκίμιο, μάλλον το μόνο δοκίμιό του που δημοσιεύτηκε όσο ήταν εν ζωή (1521). Πρέπει όμως να είσαι τρομερός μελετητής του Μακιαβέλι για να το εντοπίσεις, να το ρετουσάρεις και να το χρησιμοποιήσεις.

Τρίτον, αν έχει μια κεντρική ιδέα ο «Ηγεμόνας» του Μακιαβέλι είναι ο κυνισμός ή ο ρεαλισμός (όπως θέλει το βλέπει ο καθένας…) στην άσκηση της εξουσίας.

Για να το πω κι εγώ με μια φράση, η βασική άποψη είναι ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Αυτό όμως αποτελεί διαχρονικό πολιτικό δόγμα πρωτίστως της απανταχού Αριστεράς, με βασικούς διδάξαντες τον Λένιν και τον Στάλιν.

Στη βιβλιοθήκη του Στάλιν (που δεν τον λες και βιβλιοφάγο…) βρέθηκε αντίτυπο με εκτενείς ιδιόχειρες σημειώσεις.

Συνεπώς δεν πιστεύω να θεωρεί τον κυνικό «Ηγεμόνα» του Στάλιν διαβόητο ο Τσίπρας. Αν πάλι το εννοεί, μακάρι και μπράβο του.

Πάμε παρακάτω. Τι συνέβη κι ο Τσίπρας αποφάσισε να αναφερθεί σε κλασικά έργα της πολιτικής γραμματείας και μάλιστα στο Ηράκλειο Κρήτης;

Υποθέτω πως πιο πολύ από την άτεχνη αναφορά, σημασία έχει η βασική ιδέα. Οτι δηλαδή «μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποτρέψει την ηγεμονία Μητσοτάκη (στην ίδια ομιλία).

Είναι μια θεμιτή φιλοδοξία. Αλλά ελαφρώς μετέωρη.

Από πουθενά δεν προκύπτει ότι υπάρχει στα σκαριά κάποια «αθέμιτη» ηγεμονία Μητσοτάκη. Ούτε ότι η ηγεμονία στην πολιτική είναι κάτι κακό. Ούτε ότι η δημοκρατία απειλείται από κάποιους που θέλουν να ηγεμονεύσουν.

Από τον Καραμανλή έως τον Παπανδρέου, η Ελλάδα έχει γνωρίσει ισχυρούς, ακόμη και ηγεμονικούς πρωθυπουργούς, χωρίς η δημοκρατία της να πάθει κάτι σοβαρό.

Περισσότερο έπαθαν όσοι λιγότερο ηγεμονικοί ή λιγότερο ισχυροί επιχείρησαν να προσπεράσουν το πλαίσιο μιας δημοκρατίας που και κυβερνάει και ελέγχει, τη στιγμή μάλιστα που έχει τα μέσα και να κυβερνάει και να ελέγχει.

Με άλλα λόγια, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κατασκευάζει ένα σκιάχτρο. Το οποίο ούτως ή άλλως κραδαίνει μάλλον ανεπιτυχώς και με διάφορες αφορμές από την αρχή της προηγούμενης τετραετίας.

Φυσικά όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε εκλογές κι ότι κάθε πολιτικός θα πει μια κουβέντα παραπάνω «για να αγιάσει τα μέσα» – που θα έλεγε κι ο Μακιαβέλι…

Αρκεί όμως να μη θέτει σε αμφισβήτηση ή σε αμφιβολία την υπόσταση του αντιπάλου του.

Οπως ο Τσίπρας εύλογα διαμαρτύρεται όταν η ΝΔ τον χαρακτηρίζει «εθνική εξαίρεση», έτσι κι η ΝΔ θα μπορούσε να τον κατηγορήσει ότι κατασκευάζει έναν κίνδυνο που δεν υπάρχει ώστε να τον επικαλεστεί ως απειλή κατά της δημοκρατίας.

Μούφες, θα έλεγε κι ο Κουτσούμπας. Ετσι κι αλλιώς αν παίρναμε σοβαρά την Αριστερά κάθε φορά που φωνάζει «λύκος!», θα είχαμε ξεμείνει από πρόβατα.

Από την άλλη όμως έστω και μια μικρή μειοψηφία διαταραγμένων ή φανατικών εκπαιδεύεται στην αντίληψη πως κάτι αθέμιτο την κυβερνάει και κάτι απαράδεκτο την περιβάλλει.

Κι η δημοκρατία φυσικά δεν θα πάθει τίποτα όσο παραμένουν μια μειοψηφία, αρκεί να τους μετράμε στα μέτρα τους και να τους αποδίδουμε τη σημασία που πραγματικά τους αξίζει.

Υπό την προϋπόθεση (όπως θα έλεγε κι ο Μακιαβέλι αν ζούσε στις μέρες μας…) ότι δεν θα βρίζουν, δεν θα μας ξεκουφαίνουν και δεν θα κάνουν φασαρία τις ώρες κοινής ησυχίας.