Η Αρκτική απειλείται από τον πόλεμο του Πούτιν

Μετά την εισβολή της Ρωσίας το 2022 στην Ουκρανία, τα δυτικά μέλη του Αρκτικού Συμβουλίου έχουν δικαίως αρνηθεί μια προσέγγιση με τη Μόσχα. Σε επιστημονικό επίπεδο, αυτό σήμαινε έλλειψη πρόσβασης σε κρίσιμα δεδομένα και παύση των κοινών έργων. Αυτό δεν είναι μικρό θέμα, δεδομένου ότι το 40% της Αρκτικής είναι ρωσική. Εν τω μεταξύ, οι φυσικοί πόροι της περιοχής – όλο και πιο προσβάσιμοι λόγω του εξαφανιζόμενου θαλάσσιου πάγου – απορροφώνται από τις συνέπειες του πολέμου του Βλαντίμιρ Πούτιν. Στο Κρεμλίνο που επλήγη από τις κυρώσεις, ο ανησυχητικός ρυθμός της παγκόσμιας υπερθέρμανσης στην Αρκτική θεωρείται κυρίως ως οικονομική ευκαιρία.

Απομακρυνόμενος από την Ευρώπη, ο Πούτιν εντείνει τη συνεργασία σε έργα της Αρκτικής με την Κίνα, μετά την πρόσφατη επίσκεψη του προέδρου Σι Τζινπίνγκ στη Μόσχα. Τον Μάρτιο, η Ρωσία ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός κοινού σώματος εργασίας με το Πεκίνο για την ανάπτυξη της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής, που συνδέει το ανατολικό και το δυτικό τμήμα του Αρκτικού Ωκεανού. Ενας «ενεργειακός αυτοκινητόδρομος» μεταξύ Ευρώπης και Ασίας έχει γίνει στρατηγικός στόχος υψηλής προτεραιότητας. Η Κίνα έχει ήδη δηλώσει τις φιλοδοξίες της για έναν «πολικό δρόμο του μεταξιού» που θα συνδέει τις δύο ηπείρους.

Εκτός από τη διευκόλυνση των ναυτιλιακών διαδρομών, το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων υπόσχεται πολύ ευκολότερη πρόσβαση σε άφθονα αναξιοποίητα αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και πρώτων υλών. Το 2008, το Γεωλογικό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Πολιτειών εκτίμησε ότι η περιοχή της Αρκτικής περιείχε το ισοδύναμο περισσότερων από 400 δισ. ανακτήσιμων βαρελιών πετρελαίου. Η εκμετάλλευση τέτοιων πόρων, μαζί με το φυσικό αέριο, θα ήταν εντελώς ασυμβίβαστη με τους παγκόσμιους κλιματικούς στόχους και η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει δεσμευτεί να διατηρήσει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της Αρκτικής στο έδαφος. Αλλά η Ρωσία επεκτείνει τις δραστηριότητές της, όχι τις συμβάσεις.

Ο σαφής κίνδυνος είναι ότι η κατάρρευση της συνεργασίας στην περιοχή, σε συνδυασμό με τον προσανατολισμό της Ρωσίας προς τα ανατολικά, οδηγεί σε αυτό που ο φινλανδός υπουργός Εξωτερικών, Pekka Haavisto, περιέγραψε ως «μια περιοχή της Αρκτικής χωρίς κοινό στόχο για την κλιματική αλλαγή». Δεδομένου ότι ο σεβασμός της κυριαρχίας των κρατών είναι μία από τις ιδρυτικές αρχές του Αρκτικού Συμβουλίου, είναι δύσκολο να δούμε πώς η Ρωσία μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κανονικό μέλος όσο ο πόλεμος συνεχίζεται. Από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής κινεζο-ρωσικής στρατηγικής για την περιοχή, καθιστώντας την ένα νέο θέατρο αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων, είναι μια βαθιά ανησυχητική προοπτική. Την περασμένη εβδομάδα αναφέρθηκε ότι το 2030 θα δούμε τα πρώτα καλοκαίρια στην Αρκτική χωρίς πάγο. Ο μακρινός βορράς του κόσμου έχει εισέλθει σε μια ζώνη επικίνδυνης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.