Ο νέος Ρασπούτιν της Ρωσίας

Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας δεν πήγε όπως είχε προγραμματιστεί, τουλάχιστον. Και τώρα ο Γεβγκένι Πριγκόζιν, ο επικεφαλής του ιδιωτικού στρατιωτικού ομίλου Wagner, κλιμακώνει τις δημόσιες επιθέσεις του κατά του ρωσικού στρατού. Σε μια εποχή που το Κρεμλίνο καταστέλλει επιθετικά τη διαφωνία, πώς τη γλιτώνει;

Από την έναρξη της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» τον Φεβρουάριο του 2022, ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ισχυρίζεται ότι επιδιώκει διάφορους στόχους. Αφού αρχικά επιδίωξε την «αποναζιστικοποίηση» και την «αποστρατιωτικοποίηση» ολόκληρης της Ουκρανίας, στόχευσε στην «απελευθέρωση» της ανατολικής περιοχής του Ντονμπάς. Αυτές οι ρητορικές μετατοπίσεις αντικατοπτρίζουν τη δυναμική του πεδίου της μάχης – συγκεκριμένα, τις επανειλημμένες οπισθοδρομήσεις, τα λάθη και τους λανθασμένους υπολογισμούς των ρωσικών δυνάμεων. Με απλά λόγια, ο Πούτιν προσπαθεί να σώσει τα προσχήματα. Αλλά ο Πριγκόζιν – από τον οποίο ο Πούτιν εξαρτάται όλο και περισσότερο για τις νίκες στο πεδίο της μάχης – δεν το κάνει εύκολο.

Σε εκτενή συνέντευξη με τον πολιτικό μπλόγκερ Κονσταντίν Ντολγκόφ, που πρόσκειται στο Κρεμλίνο – δημοσιεύθηκε στις 24 Μαΐου -, ο Πριγκόζιν καταφέρθηκε εναντίον της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης». Αντί να αποναζιστικοποιήσει την Ουκρανία, σημείωσε, η Ρωσία την έκανε «παγκοσμίως γνωστή». Και μακριά από το να «αποστρατιωτικοποιήσει» την Ουκρανία, η Ρωσία τη στρατιωτικοποίησε: «Αν οι Ουκρανοί είχαν 500 άρματα μάχης πριν, τώρα έχουν 5.000. Αν 20.000 μαχητές ήταν έμπειροι τότε, τώρα είναι 400.000».

Ο Πριγκόζιν επέρριψε την ευθύνη ευθέως στις ελίτ της Ρωσίας, ιδίως στους ανώτερους στρατιωτικούς ηγέτες, κατηγορώντας τους για έλλειψη δέσμευσης στον πόλεμο. Και προειδοποίησε ότι οι απλοί Ρώσοι, όλο και πιο απογοητευμένοι από την έλλειψη προόδου, θα μπορούσαν να εξεγερθούν. Η μόνη λύση, κατά την άποψή του, είναι να κλιμακωθεί η πολεμική προσπάθεια, να κηρυχθεί στρατιωτικός νόμος και να ξεκινήσει «ένα νέο κύμα κινητοποίησης». Διαφορετικά, «θα μπορούσαμε να αποχαιρετήσουμε τη Ρωσία».

Ομως σχεδόν ολόκληρο το υπουργικό συμβούλιο – συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Αμυνας Σεργκέι Σοϊγκού, αγαπημένου στόχου του Πριγκόζιν – θα προτιμούσε να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση και ο στρατός μπορεί κάλλιστα να καταστρώνει στρατηγικές για τον σκοπό αυτό. Πρόκειται για μια ρεαλιστική απόφαση. Οι περισσότεροι από την άρχουσα τάξη της Ρωσίας πιστεύουν ότι είναι δύσκολο για τη Ρωσία να «κερδίσει» τον πόλεμο. Οσο περισσότερο πολεμά τόσο περισσότερο θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα είδος Βόρειας Κορέας, μια χώρα πρόθυμη να θυσιάσει τα πάντα – το βιοτικό επίπεδο, την ασφάλεια, ακόμη και την κυριαρχία, καθώς η χώρα γίνεται όλο και πιο εξαρτημένη από μια Κίνα που εποφθαλμιά τους πόρους της – για να ικανοποιήσει τις εμμονές του ηγέτη της.

Η αδυσώπητη προπαγάνδα μπορεί να μην έπεισε τους απλούς Ρώσους να συμμετάσχουν στην πολεμική προσπάθεια, αλλά τροφοδότησε την οργή τους. Τώρα, όπως και στην εποχή του Στάλιν, οι εχθροί βρίσκονται παντού. Οι φίλοι και οι γείτονες καταγγέλλουν ο ένας τον άλλον και οι εργαζόμενοι στα καφέ κρυφακούν τους πελάτες τους.

Οσο για τον Πριγκόζιν, δεν χρησιμοποιεί την επιρροή του για να αμφισβητήσει τον Πούτιν. Αντιθέτως, όταν επιτίθεται στις στρατιωτικές και πολιτικές ελίτ της Ρωσίας, αποσπά την προσοχή από τον άνθρωπο που βρίσκεται στην κορυφή. Και, τελικά ο Πούτιν πιθανότατα συμφωνεί με μεγάλο μέρος της στάσης του Πριγκόζιν, ο οποίος είναι εκτός συστήματος αλλά εκείνο που υπηρετεί είναι το σύστημα.

Ο Πούτιν μπορεί να ταυτιστεί με τον Πριγκόζιν και να εκτιμήσει τη συμβολή της ομάδας Wagner στην προσπάθεια καταστροφής της Ουκρανίας. Αλλά πρέπει να καταλάβει ότι η ανεξαρτησία, η τόλμη και η φιλοδοξία του Πριγκόζιν ανατρέπουν την κοινωνική ηρεμία που είναι απαραίτητη για την επιβίωση του καθεστώτος. Το τέλος του Πριγκόζιν μπορεί να μην είναι καθόλου καλό.

Η Νίνα Χρούστσεβα είναι καθηγήτρια Διεθνών Υποθέσεων στη New School της Νέας Υόρκης