Ο Λόρκα στο Δίστομο

Εμαθα για το Δίστομο (σήμερα συμπληρώνονται 79 χρόνια από το μακελειό) με έναν εντελώς «περιφερειακό» τρόπο. Οταν άρχισα, στην πρωτοεφηβεία μου, να διαβάζω τα ποιήματα του Νίκου Καββαδία. Τότε που, στους αφιερωμένους στον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στίχους του ποιητή, έπεσα πάνω στο «Κοπέλες απ’ το Δίστομο, φέρτε νερό και ξύδι / κι απάνω στη φοράδα σου δεμένος σταυρωτά / σύρε για κείνο το στερνό στην Κόρδοβα ταξίδι / μέσα απ’ τα διψασμένα της χωράφια τ’ ανοιχτά». Τι δουλειά είχε ο Λόρκα στο Δίστομο και οι κοπέλες του χωριού στην Κόρδοβα; Ασε που στον προηγούμενο στίχο λέει «…στον τοίχο της Καισαριανής μας φέραν από πίσω / και ίσα ένα αντρίκειο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό». Ημουν πολύ νέα ακόμη για να έχω συνειδητοποιήσει ότι στις διαδρομές της ποίησης ο δολοφονημένος από τους φασίστες Λόρκα μπορεί να βρεθεί και στο Δίστομο και στην Καισαριανή με τους τριακόσιους και γενικά, όπου η θηριωδία αφήνει το ίχνος της για να αναμετρηθεί μαζί της.

Τότε ρώτησα, διάβασα, έμαθα για το τι έγινε στο Δίστομο στις 10 Ιουνίου 1944. Αυτό που μου έκανε όμως εντύπωση είναι γιατί στο σχολείο δεν μας είχαν πει τίποτα για τη σφαγή. Πρέπει να πήγαινα στην πρώτη ή τη δευτέρα Γυμνασίου, χούντα είχαμε ακόμη αλλά θεωρούσα ότι επρόκειτο για ένα εθνικό αφήγημα. Γερμανοί κατακτητές σκότωσαν άμαχους, αθώους Ελληνες, γυναίκες, παιδιά. Δεν θα έπρεπε να μας μιλάνε γι’ αυτά; Κι έμεινα για πολλά χρόνια με την απορία διαισθανόμενη ωστόσο ότι η απάντηση βρίσκεται κρυμμένη στο ποίημα του Καββαδία.

Η σφαγή στο Δίστομο έχει καταγραφεί ως ένα από τα πιο φρικιαστικά εγκλήματα του ναζισμού. Οχι μόνο για τους, επίσημα, 228 (διότι υπάρχουν αναφορές για πολύ περισσότερους) νεκρούς ανάμεσα στους οποίους 53 παιδιά κάτω από 16 ετών αλλά και για την αγριότητα των Γερμανών. Οι μαρτυρίες μιλούν για ένα μακελειό, ένα λουτρό αίματος αθώων, ένα μίσος που δεν διέκρινε ηλικιωμένους, γυναίκες ή βρέφη. Η φωτογραφία του Dmitri Kessel με τη μαντηλοφορούσα Μαρία Παντίσκα εικονογραφεί τον Νοέμβριο του 1944 το κυρίως άρθρο του περιοδικού «Life» που είχε τίτλο «Τι έκαναν οι Γερμανοί στην Ελλάδα» και συμβολοποιεί το Δίστομο ανάγοντας το σε διεθνές θέμα. Και αργότερα, ο Μαζάουερ θα το χαρακτηρίσει ως «μία από τις χειρότερες ωμότητες ολόκληρου του Β’ Παγοσμίου Πολέμου.

Τώρα πια καταλαβαίνω γιατί στη χούντα δεν μας έλεγαν για το Δίστομο ή τα Καλάβρυτα. Για τον ίδιο ακριβώς λόγο που ο Καββαδίας βάζει τις Διστομίτισσες να συμμετέχουν με «νερό και ξύδι» στο ξόδι του Λόρκα και βγάζει τον ποιητή από τη Γρανάδα βόλτα στον «τοίχο της Καισαριανής». Διότι η κτηνωδία, ο αυταρχισμός, το απόλυτο κακό είναι ένας κοινός τόπος. Από το σύνορό του και μετά αρχίζουν οι ιδεολογίες. Αν μιλούσαν σε 13χρονα για τη θηριωδία στο Δίστομο μπορεί και να τους άνοιγαν τα μάτια για τις θηριωδίες της χούντας. Γι’ αυτό και πρέπει συνεχώς να επανερχόμαστε στις σελίδες φρίκης της Ιστορίας μας για να μην ξεχνάμε όχι μόνο τα θύματα αλλά κι αυτό καθαυτό το πρόσωπο της φρίκης.