Ο άνθρωπος που έβλεπε {LF}τις μόδες να περνούν

Η τάση, τα τελευταία χρόνια, έχει κοπάσει ή, μάλλον έχει, με κάποιον τρόπο, μεταλλαχθεί και εγκατασταθεί στο αισθητικό μας τοπίο ως κανονικότητα, πάντως το κιτς, για δεκαετίες, υπήρξε ένα κεφάλαιο της ελληνικής show biz που, αν και τυπικά περιθωριακό, λειτούργησε ως mainstream πάνω στο οποίο «χτίσθηκαν» περσόνες, εκπομπές της ιδιωτικής τηλεόρασης, ρεπερτόρια, προγράμματα, μαγαζιά, καριέρες. Και έδωσε – και δίνει – δουλειά σε θεωρητικούς του φαινομένου που, κατά κανόνα, το προσεγγίζουν με έναν «ψαρωμένο» τρόπο. Είναι αυτό που, κατά καιρούς, το είπανε και καλτ καθότι πιο trendy η λέξη, η ουσία ωστόσο παραμένει η ίδια.

Αν ανατρέξουμε στις απαρχές αυτής της τάσης στην Ελλάδα, θα φτάσουμε εκεί στο γύρισμα της δεκαετίας του 1970 προς 1980. Οταν, δηλαδή ανέτειλε το άστρο του Γιάννη Φλωρινιώτη που απεβίωσε προχθές. Δεν ξέρω και δεν νομίζω ότι έχει σημασία το πώς ένας τραγουδιστής που καθόταν στο πάλκο δίπλα στον Μάρκο Βαμβακάρη βρέθηκε στα σκυλάδικα της Εθνικής, ντυμένος με στρας, λαμέ και παγιέτες. Το σημαντικό είναι ότι ο τραγουδιστής κατάφερε, εκείνη την εποχή, κάτι που, σήμερα, θα χρειάζονταν τρεις μάνατζερ για να το καταφέρουν. Επανεφηύρε τον εαυτό του.

Οταν ο Γιάννης Φλωρινιώτης άρχισε να φορά τις ολόσωμες λευκές φόρμες του με τις πούλιες και τα κεντημένα σατέν σακάκια του, δεν υπήρχε κάτι ανάλογο για να το κοπιάρει. Ο ίδιος είναι που συνδύασε αισθητικά τα κουστούμια του Τάκη Σαγιώρ και της Λουίζας Μελίντα με αυτά του Ελβις Πρίσλεϊ. Και τις τουαλέτες από τα μιούζικαλ του Δαλιανίδη με το στυλ του Ντέιβιντ Μπόουι. Και το έκανε με τον δικό του τρόπο. Δεν ξέρω αν περίμενε ότι θα είχε αυτήν την απήχηση. Θυμάμαι ότι, κάποτε, είχε πει σε συνέντευξή του πως ντυνόταν έτσι επειδή άρεσε στον ίδιο και για τον ίδιο ακριβώς λόγο επέλεγε τα τραγούδια που τραγουδούσε. Πάντως γεγονός είναι ότι ο Φλωρινιώτης καθιέρωσε το κιτς – ή το καλτ ή όπως θέλουμε να το πούμε – στην Ελλάδα. Ηταν ο πρώτος που έλουσε με ένα θριαμβευτικό φως την παρακμή των σκυλάδικων.

Κυρίως όμως ήταν αυτός που συμφιλίωσε την αστική τάξη με το κιτς. Και μάλιστα φέρνοντάς την στο δικό του «γήπεδο». Δεν τον γνωρίσαμε ως καλλιτεχνική πρόταση σε κάποιες από τις μεγάλες πίστες της εποχής. Δεν επιβλήθηκε από κάπου. Τον ανακάλυψαν, όσοι τον ανακάλυψαν, στη δική του μεθόριο της διασκέδασης και τον έκαναν μόδα. Το «Κολωνάκι» πήγαινε να τον βρει, δεν προσγειώθηκε εκείνος στο «Κολωνάκι». Γι’ αυτό και το περιθώριο του Φλωρινιώτη είναι αυθεντικό. Δεν κοπτοράφτηκε για να γίνει εμπορικό, για να απευθυνθεί σε ένα άλλο κοινό. Και αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στο περιθώριο που έφερε μαζί του ο Φλωρινιώτης και στο κατασκευασμένο περιθώριο του – καλού κατά τ’ άλλα – σκηνοθέτη Γιάννη Οικονομίδη που, προκειμένου να το περιγράψει, μοιραία το γραφικοποιεί.

Η γνωριμία
με τον Χατζιδάκι

Ενα βράδυ, σε κάποιο εστιατόριο στο Κολωνάκι, έτρωγαν η Μελίνα Μερκούρη, η Μανουέλα Παυλίδου, ο Αρης Δαβαράκης και η Ζίκα Αλαμανή. Η Μελίνα ψιλογκρίνιαζε ότι τίποτα καινούργιο δεν γίνεται στην Αθήνα και τότε η Μανουέλα και ο Αρης τής μίλησαν για τον Φλωρινιώτη. «Τηλεφωνήστε και στον Μάνο (Χατζιδάκι) και πάμε τώρα να τον δούμε στο μαγαζί που τραγουδάει» είπε αμέσως η Μελίνα. Η ώρα ήταν ήδη περασμένη, οι υπόλοιποι δίσταζαν, εκείνη επέμενε, ο Χατζιδάκις, όταν του το είπαν, ενθουσιάστηκε και έτσι βρέθηκαν και οι πέντε στριμωγμένοι σε ένα αυτοκίνητο για να δουν από κοντά τον Φλωρινιώτη (με τον οποίον τραγουδούσαν τότε οι αδελφές Γαρμπή και ο Βασίλης Λέκκας).

Μόλις έφθασαν, στο μαγαζί σήμανε συναγερμός. Τους έβαλαν στο πρώτο τραπέζι, ο Χατζιδάκις ενθουσιάστηκε με το περιβάλλον και την ατμόσφαιρα και στο τέλος του προγράμματος τού πρότεινε την περίφημη ραδιοφωνική εκπομπή. Το σοκ για το κοινό του Τρίτου Προγράμματος ήταν μεγάλο αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρξε συνέχεια ή κάποιου είδους συνεργασία μεταξύ τους.