Η Τουρκία που ξημερώνει σήμερα

Ανήμερα τη δεκαετή επετείο των διαδηλώσεων του Πάρκου Γκεζί του 2013 και μία μέρα πριν από την 570ή επέτειο της Αλωσης της Πόλης, οι χθεσινές εκλογές εξελίχθηκαν ουσιαστικά σε ένα δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε μια χρονιά που η Τουρκική Δημοκρατία εορτάζει την πρώτη της εκατονταετία με τα βλέμματα στραμμένα στα επόμενα εκατό χρόνια.

Η επικράτηση του τούρκου προέδρου σηματοδοτεί την περαιτέρω πρόθεση εξέλιξης και αναμόρφωσης της Τουρκίας σε έναν υπερήφανο πολιτικά, οικονομικά και ενεργειακά ανεξάρτητο πόλο της παγκόσμιας σκηνής με μια σχεδόν μεσσιανική αντίληψη του αναπόφευκτου, απαραίτητου ρόλου της Τουρκίας, βασισμένη σε μια γραμμική πρόοδο στην επίτευξη των στόχων της, αλλά ταυτόχρονα και μια περαιτέρω απομάκρυνση από το αξιακό πλαίσιο της Δύσης.

Η εκλογική εκστρατεία δεν ήταν ούτε δίκαιη ούτε ελεύθερη. Ο νικητής των εκλογών κληρονομεί μια χώρα και ένα εκλογικό σώμα που είναι πιο συντηρητικά και με περισσότερη εθνικιστική διάθεση. Η αντιμετώπιση της φθίνουσας κατάστασης της οικονομίας είναι η προτεραιότητα της νέας κυβέρνησης, αλλά αναμένεται να δούμε εάν θα ληφθούν ορθολογικά μέτρα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών και των θεσμικών επενδυτών. Η αποκατάσταση (έστω και μερική) των σχέσεων της Αγκυρας με τη Δύση είναι απαραίτητη και άρρηκτα συνδεδεμένη με την ομαλοποίηση της οικονομίας, με άμεση προτεραιότητα την άρση των εμποδίων της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ και την αλλαγή της αμφίθυμης στάσης της σχετικά με τη Ρωσία.

Θεωρώ ότι τα αξιοσημείωτα στοιχεία αυτής της εκλογικής αναμέτρησης είναι δύο. Το πρώτο έχει να κάνει με το ότι οι πολιτικοί αντίπαλοι της κυβερνητικής παράταξης δεν είχαν τη δυνατότητα να συμμετέχουν με ίσους όρους ανταγωνισμού. Η πρόσβασή τους και η προβολή των θέσεών τους στον έντυπο Τύπο και στους τηλεοπτικούς δέκτες ήταν αισθητά περιορισμένες. Με αυτόν τον τρόπο ο μέσος τούρκος ψηφοφόρος είχε πολλές φορές την αίσθηση ότι ο πρόεδρος Ερντογάν ήταν ο μόνος με ουσιαστικές θέσεις και όραμα για το μέλλον της Τουρκίας και των πολιτών της. Η προσπάθεια του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου να παρακάμψει τα εμπόδια πρόσβασης στα κύρια μέσα ενημέρωσης με τη συμμετοχή του σε διαδικτυακές εκπομπές απευθυνόμενες σε νέους ψηφοφόρους ή να κάνει χρήση της δυνατότητας αποστολής τηλεφωνικών μηνυμάτων με τις θέσεις του βρήκε και αυτή εμπόδια.

Το δεύτερο αξιοσημείωτο στοιχείο των εκλογών έχει να κάνει με την οικονομία. Πώς εξηγείται ότι η μελανή κατάσταση της τουρκικής οικονομίας, με τη μεγάλη άνοδο του πληθωρισμού, την υποτίμηση της λίρας, τα προβλήματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας και τις συνέπειες από τον σεισμό, δεν ήταν αρκετή να πείσει την πλειοψηφία των ψηφοφόρων ότι η χώρα είχε ανάγκη μιας πολιτικής αλλαγής; Μέρος της εξήγησης αφορά το ότι οι ψηφοφόροι δεν λησμόνησαν τα επιτεύγματα των τελευταίων δύο δεκαετιών για το σύνολο της τουρκικής οικονομίας και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου για ουσιαστικά όλα τα κοινωνικά στρώματα, με την προβολή του οράματος του «Αιώνα της Τουρκίας» από τον τούρκο πρόεδρο να τους υπενθυμίζει ότι ενδεχομένως θα υπάρχουν και καλύτερες μέρες στο μέλλον. Ομως, όπως διαφάνηκε από μερικά ποιοτικά στοιχεία των δημοσκοπήσεων, μπορεί το 57% των ερωτηθέντων να θεωρούσε την αποκατάσταση της οικονομίας ως την κύρια πρόκληση της επόμενης ημέρας κατηγορώντας τον πρόεδρο Ερντογάν ως υπεύθυνο για τη φτωχοποίησή του, ταυτόχρονα όμως τον θεωρούσε και πιο ικανό να αντιμετωπίσει την πρόκληση αυτή επειδή έχει πιο ξεκάθαρο σχήμα διακυβέρνησης της επόμενης ημέρας.

Ο Δημήτρης Τριανταφύλλου είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Kadir Has της Κωνσταντινούπολης και εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων