Οικογενειακή γιορτή

Για να πω την αλήθεια, μνήμες από εκλογές προ χούντας δεν έχω – ήμουν πολύ μικρή. Οι πρώτες μεταχουντικές εκλογές, εκείνες που, για συμβολικούς λόγους, έγιναν στις 17 Νοεμβρίου 1974, με βρήκαν στο «έμπα» της εφηβείας μου. Ο,τι καλύτερο θα μπορούσε να μου είχε συμβεί. Να βιώνεις την πρώτη σου συνειδητή εκλογική εμπειρία σε ένα κλίμα εθνικής απελευθέρωσης. Και να έχεις την εντύπωση ότι ο κόσμος όλος προετοιμάζεται για να σε υποδεχθεί ως πολίτη.

Αλλες εποχές, άλλα ήθη, άλλα έθιμα. Οπως και το 1981, τότε που ψήφισα για πρώτη φορά στις επίσης εμβληματικές εκλογές εκείνης της χρονιάς. Τότε που τα αποτελέσματα τα ακούγαμε από το ραδιόφωνο, σημειώναμε σε χαρτιά, κάναμε υπολογισμούς και έως την άλλη ημέρα το πρωί δεν είχαν ακόμη «κάτσει» τα τελικά ποσοστά. Τότε που την παραμονή δεν λειτουργούσαν μπαρ, εστιατόρια, κέντρα διασκέδασης καθώς απαγορευόταν η κατανάλωση αλκοόλ. Για να μην εκτραπούμε, μας έλεγαν. Η τοξικότητα, η εχθροπάθεια, η μισαλλοδοξία, η απαξίωση και η κοροϊδία του αντιπάλου που σήμερα βολτάρουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τότε κυκλοφορούσαν εκεί έξω. Και όχι μόνο στα γαλάζια και πράσινα καφενεία. Τι τα χρειαζόμασταν άλλωστε; Με σημαιάκια και αυτοκόλλητα του κόμματός μας πάνω στα ρούχα μας πηγαίναμε να ψηφίσουμε. Τα βγάζαμε, καθ’ υπόδειξη των εκλογικών αντιπροσώπων, όταν μπαίναμε στα εκλογικά κέντρα και μετά τα ξανακολλούσαμε ακόμη και στη μούρη μας. Και ύστερα μπαίναμε στα Fiat 127 και στα Elenάκια της Citroen, με τις σημαίες να εξέχουν σαν ξιφολόγχες από τα παράθυρα, και τριγυρνούσαμε σε όλη την Αθήνα για να «κόψουμε» κίνηση, κορνάροντας θριαμβευτικά στα αυτοκίνητα που είχαν σημαίες σαν τις δικές μας και γιουχάροντας τους αντιπάλους. Κανίβαλοι κανονικοί.

Πάνω απ’ όλα, όμως, οι εκλογές, κάποτε, ήταν μια οικογενειακή γιορτή. Ανοιγαν τα σπίτια, όπως λέγαμε τότε. Ακόμη και στη δική μου οικογένεια, που το κυριακάτικο τραπέζι δεν αποτελούσε και πολύ ισχυρή παράδοση, εκείνη την ημέρα έδινα μάχη για να την κοπανήσω. «Πάρε κι αυτούς τους ρέμπελους που γυρνάς και ελάτε να φάτε εδώ και μετά συνεχίζετε τις αηδίες σας» θυμάμαι να μου λέει η μάνα μου. Θέλω να πω ότι, γενικώς, υπόφωσκε αυτή η γιορτινή αίσθηση, ακόμη και η γιαγιά στολιζόταν και έβαζε κραγιόν εκείνη την ημέρα. Σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ευρώπης, στις οποίες έχω βρεθεί σε ημέρα δικών τους εκλογών, και, απ’ όσο διαπιστώνω, πρόκειται για «ημέρα καθήκοντος».

Δεν είναι περίεργο. Στα διακόσια χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση, η χώρα αυτή έχει περάσει δικτατορίες, έχει ζήσει μεγάλες εκλογικές νοθείες, ακόμη μεγαλύτερους εθνικούς διχασμούς και δημοκρατίες με πήλινα πόδια. Είναι φυσικό λοιπόν να «γιορτάζουμε» όταν ψηφίζουμε. Κάπου στο βάθος της συνείδησής μας, ειδικά σε εμάς τα κορίτσια, υπάρχει μια αταβιστική μνήμη που μας κάνει να θεωρούμε τις εκλογές κάτι σαν κατάκτηση.

Πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα από την εποχή της νιότης μου; Να το πω; Σχεδόν καθόλου. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει και ο τρόπος που εκφραζόμαστε. Οχι η ουσία. Στο χθεσινό μου πέρασμα από κάποια εκλογικά κέντρα (κάποιες συνήθειες δεν κόβονται) είδα μικρά παιδιά μαζί με τους γονείς τους, νήπια που έπαιζαν στις αυλές των σχολείων, είδα και ένα τετράχρονο που χοροπηδούσε φωνάζοντας «Εκλοδές, εκλοδές». Αυτές οι οικογένειες μετά θα πάνε να φάνε σε πιτσαρία ή σουβλατζίδικο – έτσι ορίζεται σήμερα η οικογενειακή γιορτή. Εχει σημασία που δεν θα βάλουν κραγιόν στη γιαγιά; Αλλωστε οι γιαγιάδες βάζουν σήμερα κραγιόν – και πολλά άλλα – μόνες τους.

Τα «παιδιά της χούντας»

Το έγραψε χθες στα σόσιαλ μίντια η συνάδελφος και φίλη Βένα Γεωργακοπούλου. Μου φάνηκε σαν ρεζουμέ αυτών που γράφω παραπάνω. Οτι όπως τα «παιδιά της Κατοχής» που, όσο και αν χόρτασαν τα κατοπινά χρόνια, έχουν πάντα το μυαλό τους στο φαγητό, έτσι κι εμείς, τα «παιδιά της χούντας», έχουμε ένα δέος με τις εκλογές. Κάπως σαν υπαρξιακό, κάπως σαν «ψηφίζω άρα υπάρχω». Πόσο σωστό! Και πόσο χαίρομαι που ανήκω σε αυτά τα «παιδιά».