Ο λαός απεφάνθη

Ι. Το δίλημμα της ακυβερνησίας και η αποδοκιμασία του λαού

Στις χθεσινές εκλογές ο ελληνικός λαός ψήφισε με προέχον κριτήριο τη σταθερότητα. Το μόνο που ενώνει τους αντιπάλους μου, τόνισε ο Πρωθυπουργός, είναι η αντιπαλότητα προς τη ΝΔ. Επομένως, υποστήριξε, δεν υπάρχει άλλη βιώσιμη πρόταση. Το δίλημμα που παρουσιάστηκε στον λαό ήταν: Μητσοτάκης ή Τσίπρας, και επειδή μόνος ο κ. Τσίπρας δεν θα σχημάτιζε πλειοψηφία, Μητσοτάκης ή Βαρουφάκης. Και ο λαός αποφάνθηκε όσο πιο καθαρά γινόταν.

Δύο παράγοντες συνέβαλαν καθοριστικά στην προβολή του παραπάνω διλήμματος. Πρώτον, η απλή αναλογική, η οποία αναδείχτηκε η καλύτερη συνταγή για να υπονομευθούν οι κυβερνήσεις συνεργασίας. Δεύτερον, ασυνάρτητες τοποθετήσεις, π.χ. περί παράλληλων μέσων πληρωμής. Ή, πιο πρόσφατα, δηλώσεις που εκδήλωναν περιφρόνηση στους ελεύθερους επαγγελματίες. Καθώς μέρος του πολιτικού προσωπικού της χώρας ακόμη δεν αντιλαμβάνεται ότι, δίχως το ελευθέριο επάγγελμα, οι κοινωνίες δεν απολαμβάνουν ούτε δημοκρατία, ούτε ελευθερία. Καταπίπτουν σε κοινωνίες υπαλλήλων, του μεγάλου κράτους ή των μεγάλων εταιρειών.

Φυσικά, πιθανότητα ο κ. Βαρουφάκης να μετάσχει σε πολιτική κυβέρνηση δεν υπήρχε. Ούτε οι έδρες έβγαιναν, και το ΠΑΣΟΚ ουδέποτε θα συναινούσε. Οπως έδειξε και το αποτέλεσμα, επρόκειτο για ψευδοδίλημμα.

ΙΙ. Το δίλημμα της συνεργασίας και η εντολή του λαού

Το μόνο αληθές ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί κατά την προεκλογική περίοδο ήταν αν θα επιτύγχανε η ΝΔ προοπτική ισχυρής αυτοδυναμίας. Και σε αρνητική απάντηση, αν θα εξωθείτο να συμβιβαστεί με το ΠΑΣΟΚ ή αν θα εξωθείτο το ΠΑΣΟΚ να συμβιβαστεί με τον κ. Μητσοτάκη.

Από την πλευρά της ΝΔ αυτό το ερώτημα δεν αναγνωρίστηκε διότι τα νούμερα έδειχναν ότι ήταν αχρείαστο. Μόνη επιλογή ήταν η επιδίωξη της αυτοδυναμίας, μέχρις εσχάτων. Και επιβεβαιώθηκε.

Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ τα πράγματα ήταν πιο σύνθετα. Υπήρχε βεβαίως το ερώτημα της κυβερνητικής βιωσιμότητας. Και η ευθύνη να συμπράξει, παρέχοντας εσωτερικά αντίβαρα που θα συγκρατούσαν από ολισθήματα. Ωστόσο, το ΠΑΣΟΚ είχε ευθύνη μεγαλύτερη: τι γίνεται με την αντιπολίτευση; Γιατί ένα πολιτικό σύστημα είναι υγιές μόνο αν υπάρχουν δύο εναλλακτικά μοντέλα πολιτικής, που με ίσους όρους διεκδικούν την ψήφο του λαού. Αλλιώς το παιχνίδι είναι ασύμμετρο. Η μία παράταξη «παίζει μπάλα» μόνη της.

Για να γίνουμε σαφείς, αν το ΠΑΣΟΚ προσφερόταν να ενεργήσει ως εσωτερικό αντίβαρο της νέας κυβέρνησης, μία τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε την ανασύνταξη της Κεντροαριστεράς σε απόλυτο αδιέξοδο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο κ. Ανδρουλάκης ακολούθησε τη γραμμή της αυτόνομης πορείας.

Το αποτέλεσμα των εκλογών επιβεβαίωσε ότι το δίλημμα της συνεργασίας ήταν αχρείαστο. Δίνοντας σαφή, αλλά διακριτή εντολή, τόσο στον κ. Μητσοτάκη όσο και στον κ. Ανδρουλάκη. Την οποία αμφότεροι θα επιδιώξουν να επισφραγίσουν τον Ιούλιο.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικών του Χάρβαρντ, είναι αν. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)