Δέκα συμπεράσματα από τη μάχη στις κάλπες

Οι διπλές εκλογές στην Τουρκία – προεδρικές και βουλευτικές – ολοκληρώθηκαν με έναν διπλό θρίαμβο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε πείσμα τόσο των δημοσκόπων όσο και της βεβαιότητας των αντιπάλων του στο εσωτερικό και αρκετών διεθνών εταίρων του ότι η ήττα και η «αποκαθήλωσή» του ήταν προ των πυλών. «Κάποιοι είναι στην κουζίνα, ενώ εμείς είμαστε στα μπαλκόνια», είπε τα ξημερώματα ενώπιον δεκάδων χιλιάδων παραληρούντων οπαδών του, «τρολάροντας» τον αντίπαλό του και μεγάλο χαμένο της αναμέτρησης Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου. Τον εκλεκτό των «6» της αντιπολίτευσης και των Κούρδων, ο οποίος δικαίωσε με τον χειρότερο δυνατό τρόπο τη Μεράλ Ακσενέρ και πρέπει να θεωρείται οριστικά «καμένο χαρτί» – έστω κι αν χθες έγραψε στο Twitter απευθυνόμενος στους ψηφοφόρους του: «Μην απελπίζεστε. Θα σταθώ όρθιος. Θα σας εξηγήσω όλα όσα συνέβησαν».

Πλέον, όπως επιβεβαίωσε και ο πρόεδρος του Ανώτατου Εκλογικού Συμβουλίου, το οριστικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών θα γίνει στις επαναληπτικές εκλογές της 28ης Μαΐου, που είναι οι πρώτες στην ιστορία των προεδρικών εκλογών στην Τουρκία, καθώς μέχρι τώρα όλες κρίνονταν στον πρώτο γύρο. Εκεί, όπως όλα δείχνουν, θα επισφραγιστεί η επανεκλογή του Ερντογάν για μία ακόμη πενταετία, με δεδομένο ότι έχει πιο εύκολη «πρόσβαση» στις ψήφους του Σινάν Ογάν. Η διαφορά, άλλωστε, με τον Κιλιτσντάρογλου είναι τέτοια (2,5 εκατομμύρια ψήφοι) που δύσκολα μπορεί να σταθεί ακόμη και η θεωρία της νοθείας που αρχικά φάνηκε διατεθειμένη να προβάλει η αντιπολίτευση.

Το ερώτημα που τίθεται, πλέον, είναι τι συνεπάγεται αυτό για την ίδια την Τουρκία και τους πολίτες της, αλλά και για τους γείτονές της και τη διεθνή κοινότητα. Οι πρώτοι, πάντως, είναι φανερό ότι επέλεξαν το μήνυμα της σταθερότητας και της συνέχειας, παρά την αντιδημοκρατική εκτροπή του καθεστώτος Ερντογάν και τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα – απορρίπτοντας, ταυτόχρονα, μια ετερόκλητη συμμαχία με βασικό ενοποιητικό στοιχείο το σύνθημα «να φύγει ο Ερντογάν».

Οσο για το τι ακριβώς έδειξαν οι κάλπες και τα πρώτα συμπεράσματα από την αναμέτρηση, οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί.

1                   Το νέο πολιτικό σκηνικό, εάν (όπως αναμένεται) ο Ερντογάν επανεκλεγεί πρόεδρος στις 28 Μαΐου, θα σφραγίζεται και από την απόλυτη πλειοψηφία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ) και των συμμάχων τους, που διαθέτουν περί τις 320 σε σύνολο 600 εδρών της Εθνοσυνέλευσης.

2                   Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχασε 3 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τις προεδρικές εκλογές του 2018, όταν είχε εκλεγεί από τον πρώτο γύρο με 52,5%. Δεδομένης της μεγάλης αύξησης της συμμετοχής, όμως, η οποία πλησίασε το 89% (έναντι 86% το 2018), αύξησε τις ψήφους του κατά σχεδόν ένα εκατομμύριο, ξεπερνώντας τα 27 εκατ. συνολικά.

3                   Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου ήρθε δεύτερος με περίπου 24,5 εκατ. ψήφους. Ο αριθμός αυτός, σε σύγκριση με το άθροισμα εκείνων που είχαν λάβει το 2018 ο τότε υποψήφιος του CHP Μουχαρέμ Ιντζέ, η Μεράλ Ακσενέρ που ανήκει στη συμμαχία των «6» της αντιπολίτευσης και ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ο φυλακισμένος ηγέτης του HDP που στήριξε Κιλιτσντάρογλου, είναι μεγαλύτερος κατά μόλις 2 εκατομμύρια. Κάτι που σημαίνει πως δεν υπήρξαν παρά πολύ μικρές μετακινήσεις στο εκλογικό σώμα.

4                   Η Συμμαχία για την Εργασία και την Ελευθερία, ο συνασπισμός Κούρδων και Αριστεράς στις βουλευτικές εκλογές, επικράτησε σε 13 από τις 81 περιφέρειες της Τουρκίας. Συγκέντρωσε ποσοστό 10,6%, που είναι μικρότερο κατά περίπου μία μονάδα σε σύγκριση με το 2018, καθώς και 65 έδρες (από 67). Το «μερίδιο» του Πράσινου Αριστερού Κόμματος, που αποτέλεσε την «ομπρέλα» του HDP, ήταν 8,8% και 62 έδρες και των άλλων κομμάτων (ΤΙΡ, ΕΜΕΡ κ.λπ.) 1,75% και 4 έδρες.

5                   Η Ακροδεξιά επιβεβαίωσε ότι διαθέτει ισχυρή επιρροή σε ένα συμπαγές κομμάτι της κοινωνίας. Πέρα από το 5,2% που συγκέντρωσε στις προεδρικές εκλογές ο Σινάν Ογάν (πρώην στέλεχος του ΜΗΡ και των Γκρίζων Λύκων), πρέπει να συνυπολογιστεί η εικόνα από τις βουλευτικές εκλογές. Εκεί όπου ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί και το ΜΗΡ πήραν πάνω από 10% και 50 έδρες (έναντι 11% το 2018), το Καλό Κόμμα της Ακσενέρ (που επίσης προέρχεται από το ΜΗΡ) έφτασε το 10% και τις 44 έδρες, ενώ παράλληλα διάφορα πιο μικρά κόμματα του χώρου ξεπέρασαν το 2,5%.

6                   Οι δημοσκοπήσεις δέχθηκαν σοβαρό πλήγμα για μία ακόμη φορά. Μέχρι και την Παρασκευή πριν από τις εκλογές, οι 9 στις 10 προέβλεπαν ευρεία νίκη Κιλιτσντάρογλου, με ποσοστό κοντά στο 50%, έναντι 43%-45% για τον Ερντογάν. Μόνο στο «παρά πέντε» δημοσιεύτηκαν δύο δημοσκοπήσεις οι οποίες έδιναν την αντίστροφη εικόνα και επικράτηση του νυν προέδρου.

7                   Ο εκλογικός χάρτης της Τουρκίας παραμένει μοιρασμένος στα τρία. Ερντογάν και ΑΚΡ κυριαρχούν στην ηπειρωτική χώρα (με εξαίρεση την Αγκυρα) και στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας στον Βορρά. Το δυτικό τμήμα και τα νοτιοδυτικά παράλια ελέγχονται από τους κεμαλιστές. Το ανατολικό και νοτιοανατολικό τμήμα ελέγχεται από το κουρδικό HDP.

8                   Οι τρεις μεγαλουπόλεις ανέδειξαν νικητή τον Κιλιτσντάρογλου, επιβεβαιώνοντας πως παραμένουν προπύργια της αντιπολίτευσης. Στην Κωνσταντινούπολη, ο Κιλιτσντάρογλου επικράτησε με 48,5% έναντι 46,7% του Ερντογάν, στην Αγκυρα με 47,3% έναντι 46% και στη Σμύρνη με 63% έναντι 31,5%.

9                   Στις σεισμόπληκτες περιφέρειες – Γκαζιαντέπ, Αντιαμάν, Κιλίς κ.λπ. – ο Ερντογάν συγκέντρωσε ποσοστά της τάξης του 60% και άνω, ενώ το ΑΚΡ αναδείχθηκε καθαρά πρώτο κόμμα, συνεχίζοντας την παράδοση των προηγούμενων εκλογών. Ετσι, παρά τις καταγγελίες για νοθεία, φαίνεται πως οι υποσχέσεις προέδρου και κυβέρνησης έπιασαν τόπο πάνω στα ερείπια και την απελπισία.

10                   Η τουρκική λίρα είδε την ισοτιμία της να «γλείφει» τις 20 μονάδες ανά δολάριο στον απόηχο του εκλογικού αποτελέσματος, καθώς οι αγορές ποντάριζαν σε επικράτηση Κιλιτσντάρογλου. Η προοπτική μιας ακόμη πενταετίας Ερντογάν και ΑΚΡ προκάλεσε επίσης «βουτιά» στον γενικό δείκτη του χρηματιστηρίου, ενώ ειδικά ο τραπεζικός έφτασε να χάνει 9%. Επίσης, το κόστος ασφάλισης έναντι κινδύνου χρεοκοπίας εκτινάχθηκε πάνω από τις 600 μονάδες βάσης, κατά περίπου 22%.