«Τα φαντάσματα του παρελθόντος επανέρχονται συνεχώς»

Κατά μία έννοια, οι 35 θεατές που θα εισέλθουν στις Αποθήκες του Παλαιού Ελαιουργείου Ελευσίνας για την παράσταση «Don’t look back» είναι ήδη εξοικειωμένοι με το προηγούμενο σκηνικό που είχε κατασκευάσει ο Γιάννης Χουβαρδάς στο φεστιβαλικό «Η άλλη πλευρά της καταιγίδας». Εκεί, το «ερημικό νησί» της σαιξπηρικής «Τρικυμίας» είχε μετατραπεί σε παρατημένο κινηματογραφικό στούντιο με διάσπαρτα αξεσουάρ, οθόνες και παλιοκαιρισμένους γερανούς.

Η κινηματογραφική αίσθηση είναι διάχυτη και στο Μυστήριο 76 της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, όπου ο γνωστός σκηνοθέτης μεταμορφώνει τις Αποθήκες στο ξενοδοχείο-φάντασμα Hotel Spectre, με τα φαντάσματα των μυθικών εραστών Ορφέα και Ευρυδίκης να «ζωντανεύουν» τις μοιραίες στιγμές του έρωτά τους (εδώ οι θεατές μπορεί να αναγνωρίσουν κάποιες αναφορές από το σύμπαν του Κιούμπρικ). Δεν είναι, πάντως, μόνο η έβδομη τέχνη που δανείζει το «υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένα τα όνειρα», καθώς χωρίς να γίνεται σαφής παραπομπή, η περιήγηση αντλεί έμπνευση από άλλες τραγικές ιστορίες αγάπης, όπως τις αποτύπωσαν το θέατρο, η ποίηση, η μουσική, ο χορός, οι εικαστικές και άλλες μορφές τέχνης. Από τα στοιχεία που διαθέτουμε μέχρι στιγμής – και δεν πρέπει να καταφύγουμε προφανώς σε spoiler – το κοινό «ακολουθεί τις ονειρικές μορφές που εμφανίζονται, δρουν και εξαφανίζονται, που το παρασύρουν να βιώσει από πολύ κοντά τις δικές του εμπειρίες», όπως αναφέρεται ήδη στο πρόγραμμα. «Ολα αυτά τα πρόσωπα, που υπήρξαν κάποια στιγμή της ζωής τους ένας Ορφέας ή μία Ευρυδίκη, είναι πλέον τα απομεινάρια ενός τραγικού, ανεκπλήρωτου ή αλύτρωτου έρωτα. Ενός έρωτα που γεννήθηκε και πέθανε μέσα στο Hotel Spectre, αφήνοντας το “θύμα” – και πολλές φορές και τον “θύτη” – ακρωτηριασμένους, σαν άυλες οπτασίες να περιφέρονται στους χώρους του “ξενοδοχείου”, χωρίς δυνατότητα επαφής ή οποιασδήποτε επικοινωνίας με το ταίρι τους, κάποιες φορές ορατό στο κοινό, αλλά ποτέ στους ίδιους».

Ακόμη και η προετοιμασία των θεατών διαθέτει κάτι κινηματογραφικό: το κοινό συγκεντρώνεται στην αρχή σε ομάδες των 35 ατόμων σε δύο χρονοθυρίδες: 21.00 και 22.30. Οι παραστάσεις είναι δύο κάθε βράδυ και η συνολική διάρκεια και των δύο παραστάσεων μαζί με τις αλλαγές και τις μετακινήσεις είναι 3 ώρες. Την πρώτη ομάδα των 35 υποδέχονται έξω από την καγκελόπορτα του πάρκινγκ οι Ελεγκτές και οι Συνοδοί (5 διαφορετικοί εθελοντές για την κάθε παράσταση – συνολικά 10 για κάθε βράδυ -, που εκτελούν χρέη ταξιθετών και οδηγών σε όλη τη διάρκεια της παράστασης).

Από το μεγάλο απόθεμα των μυθικών προσώπων επιλέγετε τον Ορφέα και την Ευρυδίκη. Με ποια έννοια είμαστε όλοι Ορφέας και Ευρυδίκη στην καθημερινή μας ζωή;

Ολοι έχουμε ερωτευτεί παράφορα, όλοι έχουμε απολέσει – με τον έναν ή τον άλλον τρόπο – το αντικείμενο του πόθου μας, όλοι έχουμε αγωνιστεί για να το ξανακερδίσουμε – κάποιοι μέχρι θανάτου, όλοι φτάσαμε στο τελευταίο βήμα πριν από την κατάκτηση του απόλυτου και το απωλέσαμε οριστικά.

Ποιος είναι ο πυρήνας της ιδέας, το προσωπικό «κίνητρο», γύρω από το οποίο στήθηκε το μυστήριο/δρώμενο;

Οτι ο έρωτας είναι αθάνατος, ότι είναι η κινητήρια δύναμη των πάντων, αλλά και ότι ο έρωτας πάντα στο τέλος μάς καταβάλλει, μας νικά, μας εξοντώνει, και αυτό που επιβιώνει για να πει την ιστορία είναι το φάντασμα, τα φαντάσματα του έρωτα.

Στο απόκοσμο και σκοτεινό σύμπαν που στήνετε θα ανακαλύψουν οι θεατές το ελάχιστο φως που χρειάζεται για να κοιτάξουν με τρόπο πρωτόγνωρο – άλλοι θα έλεγαν ποιητικό – την καθημερινότητα που ζουν;

Η ερώτηση μοιάζει να περιέχει την απάντηση ως ευχή. Πραγματικά, ποιος πόθος μπορεί να είναι ευγενέστερος για έναν καλλιτέχνη, από το να εύχεται να γεννηθεί στο κοινό του φως από το σκοτάδι, ελπίδα από την απελπισία, ποίηση από την πεζότητα, όραμα ζωής από τον φόβο του θανάτου;

Το σκηνικό μοιάζει αρκούντως κινηματογραφικό. Χωρίς την έννοια της αυτόματης αντιγραφής, σε ποια είδη ή ταινίες μπορούμε να ανακαλύψουμε κάποιες φευγαλέες αναφορές;

Ο κινηματογράφος ήταν ανέκαθεν η τέχνη από την οποία αντλούσα τη μεγαλύτερη έμπνευση, άρα ούτε στο «Don’t Look Back» θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Δεν θέλω να αναφερθώ σε συγκεκριμένους καλλιτέχνες ή ταινίες, αλλά η ατμόσφαιρα της παράστασης είναι έμφορτη από πολλαπλές αναφορές σε κλασικές ταινίες τρόμου, φιλμ-νουάρ, μεταφυσικά θρίλερ, ακόμα και σε παρωδίες. Δεν είναι όμως μόνο κινηματογραφικές οι αναφορές, αλλά γενικότερα εικαστικές, μουσικές, ποιητικές, φιλοσοφικές, και άλλες. Ολοι οι συνεργάτες μου κι εγώ δημιουργούμε συνεχώς παιγνιώδεις συσχετισμούς με πολλές άλλες μορφές τέχνης. Και ταυτόχρονα μιλάμε και πολύ προσωπικά.

Είναι ο έρωτας και ο θάνατος το βασικό δίπολο στην «αφήγηση», έτσι όπως τη συναντάμε στα μεγαλύτερα έργα της δυτικής τέχνης;

Πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι; Αλλά με έναν τρόπο θέλω να πιστεύω ιδιαίτερο, γιατί, όπως ο Ορφέας και η Ευρυδίκη του μύθου, οι θεατές μας θα «κατέλθουν» στον Κάτω Κόσμο για να γνωρίσουν το Μυστήριο του αληθινού έρωτα και θα επιστρέψουν μαζί του στον Πάνω Κόσμο για αντιληφθούν πως τον έχασαν για πάντα.

Κατανοείτε προσωπικά τη στάση του Ορφέα στον μύθο; Κι αν ήθελε να ζήσει έστω για μια στιγμή ξανά τον απόλυτο έρωτα  μόνο για τους δύο; Αν δεν έπρεπε να ξαναφέρει τον έρωτά του στον κόσμο;

Εχω μια προσωπική οπτική όσον αφορά συνολικά την πράξη του Ορφέα. Επειδή έτσι κι αλλιώς μιλάμε για μύθο, όπου συγκεράζονται πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες και συγχωνεύονται πολλές διαφορετικές ιστορίες, κάτι τέτοιο είναι αυτονόητο, τόσο για μένα όσο και για το κοινό μας, που είναι βέβαιο ότι θα προσέλθει στην παράσταση με τις δικές του προσλαμβάνουσες. Ομως ο προσεκτικός θεατής θα προσέξει, διάσπαρτες σε όλη τη διάρκεια της παράστασης, πολλές νύξεις για τη δική μου στάση και ως προς την παράτολμη κίνηση του Ορφέα να κατέλθει στον Αδη για να διεκδικήσει ξανά την αγαπημένη του και ως προς την καταλυτική του απόφαση να γυρίσει στο τέλος και να κοιτάξει πίσω του – παρά την απαγόρευση. Αλλά είναι μόνο νύξη, ο κάθε θεατής θα είναι ελεύθερος να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Πώς μπορούμε να εξοικειωθούμε με τα φαντάσματα του παρελθόντος; Με το χιούμορ, τη δημιουργικότητα και την τέχνη;

Ο καθένας μας ακολουθεί τον δικό του προσωπικό δρόμο για να εξοικειωθεί με τα φαντάσματα του παρελθόντος. Δεν θα ήθελα να παραστήσω τον «ινστρούχτορα των συναισθημάτων». Τα «όπλα» του χιούμορ, της δημιουργικότητας και της τέχνης σίγουρα βοηθούν, αλλά η δική μου πείρα λέει ότι τα φαντάσματα ηρεμούν για λίγο, όμως πάντα επανέρχονται με άλλες μορφές. Η μάχη είναι αέναη και δεν κερδίζεται ποτέ οριστικά.

Θέλατε να επιβεβαιώσετε στον απόλυτο βαθμό την άποψη ότι στο θέατρο οι άνθρωποι επικοινωνούν ζωντανά μεταξύ τους;

Ολοι ζούμε μυστικές ζωές. Το ίδιο και οι άνθρωποι του θεάτρου. Ετσι, όταν οι ηθοποιοί συναντούν ο ένας τον άλλον αλλά και τους θεατές σε μια παράσταση, αυτό που συμβαίνει μεταξύ τους είναι ταυτόχρονα μια ζωντανή επικοινωνία σε ρεαλιστικό, «φυσιολογικό» επίπεδο (που συνήθως μένει στην επιφάνεια των πραγμάτων), αλλά και μια μυστική, ανείπωτη, ασυνείδητη επαφή. Αυτό το δεύτερο είδος επικοινωνίας, αν και σχεδόν ποτέ δεν ομολογείται, είναι για μένα απείρως πιο ενδιαφέρον.

Θα λέγατε ότι το Μυστήριο αυτό μαζί με την «Αλλη πλευρά της καταιγίδας» γίνονται οι πιο προσωπικές σας δημιουργίες, χωρίς αυτό να καταλήγει εις βάρος των προηγούμενων έργων;

Ελπίζω! Αυτή ειδικά η παράσταση είναι ό,τι πιο προσωπικό έχω κάνει ποτέ. Οχι με την έννοια ότι θα αποκαλυφθούν πτυχές της προσωπικής μου ιστορίας – κάτι που προφανώς δεν ενδιαφέρει κανέναν -, αλλά γιατί, μέσα από συγκαλυμμένες δικές μου μύχιες διαδρομές, οι θεατές θα επικοινωνήσουν με δικά τους προσωπικά βιώματα. Ολοι μοιραζόμαστε κοινές εμπειρίες, κοινές φοβίες, κοινά όνειρα, κοινούς εφιάλτες.

«Η ζωή είναι ο χώρος των αναμνήσεων και τα ερείπια της συνήθειας» αναφέρει ο Ζαν Κοκτό στο δικό του “Ορφέας και Ευρυδίκη”. Ο χώρος της αλήθειας μάλιστα γίνεται ο τόπος του ασυνειδήτου στην ταινία. Υπάρχει μια συγγένεια με τις δικές σας σκέψεις για την παράσταση;

Ο «τόπος του ασυνείδητου» με απασχολεί στη δουλειά μου και στη ζωή μου ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια. Είναι ο τόπος αν όχι της μοναδικής, τουλάχιστον της βαθύτερης αλήθειας. Τα πρόσωπα που κυκλοφορούν στο «Don’t Look Back» έχουν ξεπεράσει την επιφανειακή ζωή και έχουν πια καταδυθεί μέσα στις αναμνήσεις τους, ζώντας ολοκληρωτικά σ’ έναν χωροχρόνο όπου τίποτα δεν μετριέται με τα κριτήρια της πρότερης, επιφανειακής ζωής τους. Και η συνύπαρξη των «φαντασμάτων» με τους θεατές ελπίζω να απελευθερώσει μια ενέργεια που θα προκαλέσει συμβάντα που κανείς δεν θα μπορούσε να προβλέψει.

info

n Σύλληψη, κείμενο, σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς. Συνεργασία στη δραματουργία: Ερι Κύργια, σκηνικά: Εύα Μανιδάκη. Ερμηνευτές: Γιάννης Βογιατζής, Στεφανία Γουλιώτη, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Ιωάννα Κολλιοπούλου, Κώστας Κορωναίος, Εκτορας Λυγίζος, Ράνια Οικονομίδου, Παντελής Παπαδόπουλος, Δημήτρης Παπανικολάου, Καλλιόπη Σίμου, Αποστόλης Τότσικας, Πηνελόπη Τσιλίκα, Σπύρος Ντόγκας, Κωνσταντίνα Βέρρου
n Αποθήκες Παλαιού Ελαιουργείου Ελευσίνας, 19, 22 – 29/5, στις 20.30 για την παράσταση των 21.00 και 21.50 για την παράσταση των 22.30
n Διάρκεια: 90 λεπτά.
n Ανώτατος αριθμός θεατών ανά παράσταση: 35 άτομα.
n Προπώληση:
ticketservices.gr