Χαράριος τρόμος, Αριστοτέλεια σωτηρία

Δύο πράγματα με εντυπωσίασαν αυτή την εβδομάδα σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη: το πρώτο είναι άρθρο που δημοσίευσε στον Economist ο Γιουβάλ Νόα Χαράρι -συγγραφέας των (μεταφρασμένων και στα ελληνικά) παγκόσμιων μπεστ-σέλερ Sapiens και Homo Deus-  και η δημοσίευση άρθρου στο έγκριτο «Nature» ομάδας του πανεπιστημίου Austin στο Τέξας που «διάβασε την ανθρώπινη σκέψη».

Το άρθρο του Χαράρι (αναδημοσιεύεται μεταφρασμένο στον ιστότοπο του «Οικονομικού Ταχυδρόμου», ot.gr)  έχει τίτλο «Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει Χακάρει το Λειτουργικό Σύστημα του Πολιτισμού μας» και περιέχει περιγραφές όπως «είναι δυνητικά το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας»,  πρόκειται «όπλο μαζικής καταστροφής που μπορεί να εκμηδενίσει τον ψυχικό και κοινωνικό μας κόσμο», για «εξωγήινη νοημοσύνη … που μπορεί να καταστρέψει τον πολιτισμό μας».

Είχα ξεφυλλίσει τον Sapiens και είχα αποφασίσει ότι δεν με ενδιαφέρει, ίσως επειδή είχε πέσει το μάτι μου σε παρόμοιες μεγαλοστομίες που ακούγονται σαν σάλπιγγες της Αποκάλυψης. Η πληθώρα των διαύλων επικοινωνίας, η χαοτική υπερπληροφόρηση και φλυαρία έχουν καταστήσει υποχρεωτικά όχι μόνο την υπερβολή αλλά και το ύφος του γκουρού που λέει αλήθειες βαθιές.

Η ανακοίνωση για ανάγνωση της σκέψης αφορά αποκωδικοποίηση φράσεων που σκέπτονταν τρία άτομα με βάση διεγέρσεις που καταγράφονταν στον φλοιό του εγκεφάλου από ειδικές συσκευές (fMRI). Δημοσιεύθηκε και στα «Νέα» η είδηση  (3/5/23, σ. 18-39, «Πιο κοντά η αποκωδικοποίηση της ανθρώπινης σκέψης»).

Η αποκωδικοποίηση των φράσεων που σκέπτονταν τα «πειραματόζωα» δεν ήταν επί λέξει αλλά έδινε το πάνω-κάτω το νόημα· οι ερευνητές είναι ευχαριστημένοι από το αποτέλεσμα και ελπίζουν πως θα τα βελτιώσουν.

Το πείραμα ήταν δύσκολο, τα  fMRI ογκώδη και πολυέξοδα. Αυτά μπορούν να βελτιωθούν αλλά  αναδείχθηκε σημαντική λεπτομέρεια: όταν προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τον αποκωδικοποιητή που είχε εκπαιδευτεί να διαβάζει τη σκέψη του ενός από τα τρία «πειραματόζωα» σε ένα άλλο, το σύστημα δεν λειτούργησε: φαίνεται ότι κάθε εγκέφαλος έχει δικό του τρόπο να απεικονίζει σκέψεις στους νευρώνες.

Έχει ενδιαφέρον αυτή η ανακάλυψη γιατί -αν επιβεβαιωθεί η ατομικότητα της εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά τη σκέψη- δικαιώνει τον Αριστοτέλη και τους διαδόχους του που επέμεναν πως καθένας μας μέσω των αισθήσεων μπορεί να σκεφθεί και να δημιουργήσει ατομικά «φαντάσματα» (qualia θα τα λέγαμε ίσως σήμερα) αλλά τα οποία γίνονται κοινά σε όλους μας νοήματα -ώστε να υπάρχει θεωρητική σκέψη και επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων- μόνο μέσω άλλου νοός, υπερβατικού και κοινού για όλους τους ανθρώπους.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, επιβεβαιώνεται ότι ο τρόμος που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη στον κ. Χαράρι είναι εντελώς αδικαιολόγητος: κανείς δεν μπορεί τελικά να χακάρει το λειτουργικό σύστημα του πολιτισμού μας.