Νέες προτεραιότητες στην ακαδημαϊκή ιατρική

Πριν από λίγες μέρες και συγκεκριμένα την Τετάρτη 26 Απριλίου 2023, έγιναν στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard, τα εγκαίνια του νέου Κέντρου για την ενσυνειδητότητα (mindfulness) που θα φέρει το όνομα του βουδιστή μοναχού Thich Nhat Hanh (1926-2022), που εργάσθηκε για τη μη βία, την αδελφοσύνη, τη συμπόνια μαζί με άλλους ακτιβιστές όπως ο Martin Luther King, ο οποίος τον είχε μάλιστα προτείνει για υποψήφιο για Βραβείο Nobel.

Στο πρόγραμμα των εκδηλώσεων αναγνωρίζει κανείς σημαντικούς ομιλητές από το Harvard, την Οξφόρδη και άλλα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και άλλων χωρών, αλλά και 34 (!) μοναχούς από βουδιστικά κυρίως μοναστήρια της Αμερικής αλλά και της Ευρώπης. Σημαντική ήταν η οικονομική στήριξη του Κέντρου από τη Lilian Cheung η οποία είναι Lecturer στο Harvard και διευθύντρια έρευνας και πρακτικής των τεχνικών της mindfulness στη Σχολή Δημόσιας Υγείας.

Οι τεχνικές όλων αυτών των ανατολικών θρησκειών και κινημάτων όπως ο Βουδισμός, o Ινδουισμός, ο Σουφισμός (μυστικιστική μορφή του Ισλάμ), περιλαμβάνουν εσωτερικό διαλογισμό, ειδική στάση του σώματος και ειδικές τεχνικές αναπνοής, όπως στην Hindu Yoga.

Αυτό που εντυπωσιάζει σε πρώτη ανάγνωση είναι η ομοιότητα των τεχνικών αυτών με τις τεχνικές των χριστιανών ησυχαστών στη βυζαντινή περίοδο αλλά και σήμερα στα μοναστήρια του Αγίου Ορους. Στην Ορθόδοξη, κυρίως παράδοση, η «προσευχή του Ιησού», η σύντομη επαναλαμβανόμενη προσευχή των 5 λέξεων «Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με», ανέκαθεν αποτελούσε ένα πνευματικό εργαλείο στην προσπάθεια του ανθρώπου να συναντήσει τον Θεό. Η «τεχνική» περιλαμβάνει ειδική στάση του σώματος (κάθισμα σε χαμηλό σκαμνάκι σύμφωνα με τον Αγιο Γρηγόριο τον Σιναΐτη), αλλά κυρίως έλεγχο της αναπνοής. Συνήθως το πρώτο μέρος της προσευχής («Κύριε Ιησού Χριστέ» ή «Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ Θεού») λέγεται κατά την εισπνοή και το δεύτερο («ελέησόν με τον αμαρτωλό») με την εκπνοή.

Ο άγγλος ορθόδοξος επίσκοπος Κάλλιστος Ware τονίζει ότι «η προσευχή του Ιησού δεν είναι ένα εργαλείο που μας βοηθάει να επικεντρωθούμε ή να χαλαρώσουμε. Δεν είναι απλά μια χριστιανική yoga, ένας υπερβατικός διαλογισμός, αλλά αντίθετα η επίκληση ενός άλλου προσώπου – του Θεού που έγινε άνθρωπος, του προσωπικού μας Σωτήρα».

Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές ή μη πεποιθήσεις μας, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές τεχνικές για διαλογισμό, yoga, προσευχή, βλέπουμε τα τελευταία χρόνια στα αμερικανικά κυρίως πανεπιστήμια μια τάση ξανά ανακάλυψης της πνευματικότητας και της θρησκευτικότητας. Οι περισσότεροι επιστήμονες καταλαβαίνουν ότι με μόνη τη λογική και την «επιστήμη» δεν πας μακριά, δεν μπορείς να ξεπεράσεις άλλες βαθύτερες ανάγκες που έχεις, να απαντήσεις σε δύσκολα ερωτήματα για τον σκοπό και τη μέχρι σήμερα πορεία της ζωής σου. Είναι ενδιαφέρον ότι μόνο στο Πανεπιστήμιο του Harvard, εκτός από το καινούργιο Πρόγραμμα Ενσυνειδητότητας (Μindfulness), λειτουργούν το Πρόγραμμα για «Ανθρώπινη Ευδαιμονία» (Human Flourishing), για «Υγεία, Θρησκεία και Πνευματικότητα», για «Υγεία και Ευτυχία» και πολλά άλλα με περιεχόμενο που κάποιος θα μπορούσε να χαρακτηρίσει «μη καθαρά επιστημονικό». Και όμως οι τεράστιοι οικονομικοί προϋπολογισμοί για τη λειτουργία τους, η συμμετοχή κορυφαίων καθηγητών του Harvard και εκατοντάδων προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών δείχνουν ότι αλλάζουν οι προτεραιότητες και στην ακαδημαϊκή ιατρική.

Ο Δημήτρης Λινός είναι ομ. καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ, Lecturer Harvard Medical School και εθελοντής ιερέας