Για μια Ελένη

Τρεις, νομίζω, είναι οι βασικές αφορμές που μας κάνουν να συνειδητοποιούμε ότι μεγαλώνουμε. Η πρώτη είναι αυτό το «κόμπιασμα» του σώματος, η μετέωρη κίνηση όταν, το πρωί, σηκωνόμαστε από το κρεβάτι. Η δεύτερη, όταν παρατηρούμε τις πρώτες ρυτίδες στο πρόσωπο, τις πρώτες λευκές τρίχες στα μαλλιά των παιδιών και των ανιψιών μας, αυτών που, κάποτε, κρατήσαμε νεογέννητα στα χέρια μας.

Η τρίτη, όταν ταινίες που είδαμε στην πρώτη έκδοσή τους επανέρχονται ως remake και γεγονότα που ζήσαμε όταν πρωταπασχόλησαν την επικαιρότητα γίνονται «ιστορίες από το παρελθόν», κάτι σαν θρύλοι. Για να δώσω ένα παράδειγμα, το πρώτο ηλικιακό σοκ το έπαθα όταν είδα το remake του «Υπόθεση Τόμας Κράουν» (που καλύτερα να μην το έβλεπα) και θυμήθηκα πως είχα σχεδόν μεταμφιεστεί για να περάσω στα «Ακατάλληλα» και να δω την πρώτη έκδοση της ταινίας με τον Στιβ ΜακΚουίν και τη Φέι Νταναγουέι.

Τις τελευταίες ημέρες επανήλθε στο μιντιακό προσκήνιο η ιστορία της Ελένης από το Κωσταλέξι. Αφορμή θεωρώ ότι είναι μια παράσταση που ανεβάζει, για πρώτη φορά, αυτήν την ιστορία επί σκηνής. Και απ’ όσα διαβάζω σε δηλώσεις των συντελεστών και νεότερων συναδέλφων που ασχολήθηκαν με το θέμα, είναι εντελώς διαφορετικό να έχεις «ζήσει» αυτήν την ιστορία όταν «έσκασε» πριν από σαράντα πέντε χρόνια και άλλο να τη βλέπεις υπό το πρίσμα αυτού του χρονικού διαστήματος. Να προσπαθείς να εξηγήσεις τα γεγονότα του τότε με τους κωδικούς του σήμερα. Το οποίο βέβαια είναι λίγο – πολύ μοιραίο.

Την Ελένη τη γνωρίσαμε τον Νοέμβριο του 1978 μέσα από ανατριχιαστικά πρωτοσέλιδα. Ενα πλάσμα μεταξύ ανθρώπου και ζώου, να σέρνεται ημίγυμνο, ανάμεσα στις ακαθαρσίες του, σε ένα αχούρι στο χωριό Κωσταλέξι της Φθιώτιδας. Είκοσι εννέα χρόνια ήταν κλεισμένη εκεί. Από δεκαοκτώ χρονών. Η ιστορία που πρώτη κυκλοφορούσε τότε, μιλούσε για έναν απαγορευμένο έρωτα από τα χρόνια του Εμφυλίου ως αιτία του εγκλεισμού. Μετά, είπαν για ψυχική ασθένεια που έτσι την αντιμετώπιζαν τότε στη «βαθιά Ελλάδα» (όχι δηλαδή ότι στο ψυχιατρείο της Λέρου την αντιμετώπιζαν καλύτερα). Εχει καμιά σημασία;

Εκείνη η ιστορία μάς είχε, τότε, συνταράξει. Είχε τα στοιχεία μιας πολύ καλής μυθοπλασίας, ακόμη και ένα ολόκληρο χωριό στον ρόλο του Χορού αρχαίας τραγωδίας που από τη μία μοιάζει να καλύπτει ή να αιτιολογεί την πράξη του θύτη και από την άλλη υπερασπίζεται το θύμα. Μέρα με τη μέρα διαβάζαμε την εξέλιξή της. Τι έκανε η Ελένη, τι προσπάθησε να πει, πώς αντέδρασε σε τούτο και στο άλλο. Και αυτό που, προσωπικά, μου είχε κάνει τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν πώς όταν της έδωσαν προϊόντα μακιγιάζ – που, προφανώς, έβλεπε για πρώτη φορά στη ζωή της – προσπάθησε, με άγαρμπες κινήσεις, να μακιγιαριστεί. Το ένστικτο της θηλυκότητας υπερίσχυσε του απανθρωπισμού που είχαν επιβάλει σε αυτό το δύστυχο πλάσμα.

Με τον χρόνο, το ενδιαφέρον εξανεμίστηκε. Και όταν, είκοσι χρόνια αργότερα, η Ελένη εξαφανίστηκε από προσώπου γης, η είδηση πέρασε στα ψιλά. Τώρα που βλέπω αυτήν την ιστορία από την απόσταση των σαράντα πέντε χρόνων, ήταν, παρόλο που ουδείς κρίθηκε ένοχος από το δικαστήριο, το τελευταίο έγκλημα της «παλιάς» Ελλάδας. Της «νέας» είναι διαφορετικά.

Ολα στο μπαλκόνι

Αρνούμαι, για λόγους αρχής, να αναφερθώ σε ανήλικα παιδιά πολιτικών ακόμη και αν οι γονείς τους τα εκθέτουν στο μπαλκόνι (και κυριολεκτικά και μεταφορικά) της προεκλογικής τους εκστρατείας. Και κάποιος το παράκανε από το Πάσχα και μετά.

Επειδή όμως αυτά γίνονται στο πλαίσιο «χαλαρών» συνεντεύξεων, ειδικά πολιτικών αρχηγών, σε εκπομπές «ελαφρού» περιεχομένου, απορώ πραγματικά γιατί το κάνουν αυτό; Ως μοντερνιά, ας πούμε; Μα αυτά τα λέγαμε στη δεκαετία του 1980 όταν οι πολιτικοί ήταν υπερβολικά στημένοι και «μακριά από το αγριεμένο πλήθος».

Τώρα που ξημεροβραδιάζονται στα σόσιαλ, που τους έχουμε δει με σορτσάκι, μπουτάκι, μαγιό, τραγιάσκα, να τρώνε, να πίνουν και να χορεύουν, δεν καταλαβαίνω τι νόημα έχουν αυτές οι στημένες, αμήχανες, δήθεν και απολύτως σαχλές εμφανίσεις. Αφήστε που, από τότε που ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε, στη σκάλα του αεροπλάνου, την περίφημη χειρονομία στη Δήμητρα Λιάνη, προχώρησε την «έκθεση της ιδιωτικής ζωής» διακόσια χρόνια μπροστά.