Μπορεί η Ευρώπη μόνη της;

Συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς μαζί του, το βέβαιο είναι ότι ο γάλλος πρόεδρος είναι ο μόνος ηγέτης που μιλάει στρατηγικά για το μέλλον της Ευρώπης. Ακούσατε κάποιον άλλο; Η γερμανική ηγεσία είναι βουβή μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και το μόνο που την απασχολεί είναι να στέλνει όπλα, αν και οι ΗΠΑ κάνουν το ίδιο. Η Ιταλία με τη νέα της κυβέρνηση δεν έχει ευρωπαϊκή φωνή. Τα ευρωπαϊκά όργανα απλώς παρακολουθούν. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν παρούσα στις συναντήσεις του Μακρόν με την κινεζική ηγεσία. Αφησε κάποιο αποτύπωμα;

Είναι τραγική η απουσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τα δρώμενα στην πρώτη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ένοπλη σύρραξη στο έδαφός της. Η μεγαλύτερη πολιτική και οικονομική οντότητα που υπήρξε ποτέ στη Γηραιά Ηπειρο δεν διαδραματίζει κανένα ρόλο στην εξέλιξη και κυρίως στην κατάληξη ενός πολέμου που την αφορά άμεσα. Εάν η ΕΕ είχε εξελιχθεί σε αυτό που οι δημιουργοί της είχαν οραματιστεί θα έπρεπε να είχε συγκαλέσει διεθνή διάσκεψη, θα έπρεπε να έχει προτείνει ένα πλαίσιο σχέσεων με την Ουκρανία αλλά και με τη Ρωσία ώστε να διευκολύνει τον τερματισμό της σύγκρουσης. Αν είχε την ισχύ που δεν διαθέτει…

Αυτό το κενό ισχύος βλέπει ο Μακρόν όταν μιλάει για στρατηγική αυτονομία. Η έλλειψη ισχύος είναι καταλυτικό μειονέκτημα για έναν οργανισμό που θα έπρεπε να διαθέτει χαρακτηριστικά υπερδύναμης για να έχει φωνή στη διεθνή σκηνή. Και χρησιμοποίησε στην τελευταία του συνέντευξη στο «Politico», που προκάλεσε πάλι κύματα αντιδράσεων, τον όρο «υποτελής».

Η Ευρώπη, είπε, αν δεν αναπτύξει στρατηγική αυτονομία θα παραμείνει υποτελής στις ΗΠΑ. Ο όρος είναι σκληρός αλλά αποδίδει δυστυχώς την πραγματικότητα. Χωρίς την αμυντική ομπρέλα που της παρέχουν οι ΗΠΑ επί δεκαετίες μέσω του ΝΑΤΟ, η ΕΕ θα κινδύνευε σήμερα από στρατιωτική ρωσική εισβολή. Οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία θα μπορούσαν να είναι τα επόμενα θύματα.

Μπορεί η αμερικανική στρατιωτική αποτροπή να υποκατασταθεί τόσο εύκολα όσο ο Μακρόν το επιθυμεί; Ασφαλώς όχι, αλλά θα πρέπει η αντίστοιχη ευρωπαϊκή αποτροπή από κάπου να ξεκινήσει. Οι χώρες της ΕΕ συνολικά ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνά τους από τις ΗΠΑ. Συνολικά αλλά όχι συλλογικά.

Το γεγονός ότι ο γάλλος πρόεδρος έκανε τις δηλώσεις αυτές επιστρέφοντας από την Κίνα έχει επίσης τη σημασία του. Η Κίνα φαίνεται να εγκαταλείπει τον απομονωτισμό των προηγούμενων δεκαετιών και να επιθυμεί ενεργότερη ανάμειξη στα διεθνή πράγματα. Οι ΗΠΑ έχουν αποφασίσει ότι θα στραφούν κατά προτεραιότητα στο μέτωπο αυτό. Αλλά οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν ταυτόσημα συμφέροντα και ενδεχομένως ένας νέος ψυχρός ή ακόμη χειρότερα θερμός πόλεμος με την Κίνα να μην τις συνέφερε. Πώς όμως θα έχουν το δικαίωμα επιλογής αν είναι αμυντικά υποτελείς στις ΗΠΑ; Αυτό το «θουκιδίδειο δίλημμα» έθεσε ο Μακρόν με τις δηλώσεις του. Δυστυχώς, η σημερινή ηγεσία των ευρωπαϊκών θεσμών δεν έχει τη δύναμη να το απαντήσει. Η υστέρηση των προσωπικοτήτων οφείλεται στο γεγονός ότι οι χώρες-μέλη δεν θα ήθελαν τα συγκεκριμένα πρόσωπα να υπερτερούν των εθνικών ηγεσιών. Και αυτό έχει το τίμημά του.

Η Ινω Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων