Καθώς η διαχωριστική γραμμή θολώνει

Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές στη Φινλανδία, τον περασμένο μήνα, η Ενωση Επιχειρηματιών κάλεσε το ακροδεξιό κόμμα των Αληθινών Φινλανδών να περιορίσει την αντι-μεταναστευτική ρητορική του, θυμίζοντας ότι η οικονομία της χώρας ωφελείται από τους εξειδικευμένους μετανάστες αλλά και από τα εργατικά χέρια που προσφέρουν οι υπόλοιποι. Παρ’ όλα αυτά στις εκλογές του Μαρτίου το κόμμα έλαβε το υψηλότερο ποσοστό στην ιστορία του και αναδείχθηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση.

Λίγο νωρίτερα, η υπουργός Μετανάστευσης της νέας δεξιάς κυβέρνησης της γειτονικής Σουηδίας είχε ανακοινώσει σχέδιο για την ευκολότερη ανάκληση των αδειών παραμονής των μεταναστών. Η Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ ανήκει στο κεντροδεξιό μετριοπαθές κόμμα, αλλά στο πλευρό της κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου ήταν ο Χένρικ Βίνγκε, ο αναπληρωτής ηγέτης των Σουηδών Δημοκρατών. Ενα ακροδεξιό κόμμα που προέρχεται από περιθωριακά νεοναζιστικά κινήματα, οι Σουηδοί Δημοκράτες δεν συμμετέχουν στον κυβερνητικό συνασπισμό. Στην πραγματικότητα, μέχρι τις περσινές εκλογές, όταν το κόμμα τερμάτισε δεύτερο, είχε κριθεί πέρα από κάθε όριο και είχε αποκλειστεί από την εξουσία. Τυπικά, αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Αλλά – όπως μαρτυρεί η παρουσία του Βίνγκε – η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Εξαρτώμενος από την υποστήριξη των Σουηδών Δημοκρατών για να παραμείνει στην εξουσία, ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον τους επιτρέπει να ασκούν σημαντική επιρροή, ιδίως σε θέματα όπως το μεταναστευτικό και η εγκληματικότητα.

Στη Σκανδιναβία, η διαχωριστική γραμμή από την Ακροδεξιά φαίνεται να μειώνεται. Στη Ρώμη, 1.500 μίλια νοτιότερα, η κατάσταση είναι ακόμα πιο ανησυχητική. Πριν από τέσσερα χρόνια η Τζόρτζια Μελόνι ήταν ηγέτης ενός κόμματος με νεοφασιστικές ρίζες, το οποίο συγκέντρωσε ποσοστό 4% στις εκλογές του 2018. Σήμερα η Μελόνι είναι πρωθυπουργός. Τον Οκτώβριο, η Μελόνι ενώθηκε με τον στενό πολιτικό σύμμαχό της στην Ουγγαρία, τον πρωθυπουργό Βίκτορ Ορμπαν (που επανεξελέγη εμφατικά την περασμένη άνοιξη), και τον υπερσυντηρητικό πρωθυπουργό της Πολωνίας Ματέους Μοραβιέτσκι για να μιλήσει σε συγκέντρωση που διοργάνωσε το Vox – το ακροδεξιό εθνικιστικό κόμμα της Ισπανίας. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Vox, το οποίο ιδρύθηκε το 2013, θα μπορούσε – όπως και οι Σουηδοί Δημοκράτες – να αποκτήσει ρόλο βασιλικού παράγοντα στις εκλογές του επόμενου έτους.

Τα ακροδεξιά κινήματα, που κάποτε περιορίζονταν στην περιφέρεια της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής πολιτικής, διείσδυσαν σταδιακά στην επικρατούσα πολιτική τάση. Στη Γαλλία, η διαχωριστική γραμμή ήταν ξεκάθαρη απέναντι στον απολογητή της φιλογερμανικής κυβέρνησης του Βισί, Ζαν-Μαρί Λεπέν. Η κόρη του, Μαρίν, τη διέσπασε αποτελεσματικά, καθώς ετοιμάζεται να διεκδικήσει μια τρίτη προεδρική εκλογή όταν ο Εμανουέλ Μακρόν παραιτηθεί. Στις δημοσκοπήσεις όλο και περισσότεροι θεωρούν πλέον ότι η Λεπέν και το κόμμα της εκπροσωπούν μια «πατριωτική Δεξιά» και όλο λιγότερο τη συνδέουν με την «εθνικιστική και ξενοφοβική Δεξιά».

Η εξομάλυνση ήταν μια δεκαετής διαδικασία. Το κραχ, η κρίση χρέους της ευρωζώνης και οι λανθασμένες πολιτικές λιτότητας που ακολούθησαν ενστάλαξαν το αντι-ελιτίστικο συναίσθημα, επιτρέποντας στην Ακροδεξιά να ακουστεί. Το συναίσθημα κατά του αποκλεισμού και η θεωρία συνωμοσίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας προσέφεραν περαιτέρω ευκαιρίες. Ομως, πάνω απ’ όλα, στο θέμα της μετανάστευσης οι απόψεις που κάποτε θεωρούνταν ακραίες υπαγορεύουν τώρα τους όρους της κυρίαρχης συζήτησης.

Οι Σοσιαλδημοκράτες της Δανίας ανέκτησαν την εξουσία το 2019 υιοθετώντας την προσέγγιση του λαϊκιστικού, αντιμεταναστευτικού κόμματος του Λαού της Δανίας. Υπό την ηγεσία της πρωθυπουργού Μέτε Φρέντερικσεν οι Σοσιαλδημοκράτες υποστήριξαν ένα ανώτατο όριο στη μη δυτική μετανάστευση και το 2021 η Δανία έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που προσπάθησε να στείλει πρόσφυγες πίσω στη Συρία.

Σε οικονομικά θέματα, οι προοπτικές είναι λιγότερο δυσοίωνες. Η Μελόνι γνωρίζει ότι πρέπει να διασφαλίσει την πρόσβαση της Ιταλίας στα 200 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ και έχει φροντίσει να κινηθεί εντός των πλαισίων πολιτικής που καθιέρωσε ο τεχνοκράτης προκάτοχός της Μάριο Ντράγκι. Εν μέσω οξύτατων οικονομικών πιέσεων και εσωτερικής δυσαρέσκειας, η Βαρσοβία υπέγραψε τελικά τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούν οι Βρυξέλλες για την προάσπιση του κράτους δικαίου, προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε 34 δισ. ευρώ.

Καθώς όμως το μέλλον της Ευρώπης καθορίζεται σε έναν ασταθή και ολοένα και πιο πολυπολικό κόσμο, η χρησιμοποίηση των όπλων της δημοσιονομικής γενναιοδωρίας μπορεί να μην είναι αρκετή. Σε θέματα όπως τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ και των μειονοτήτων, η άμβλωση και η μετανάστευση, η ενδυναμωμένη εθνικιστική Ακροδεξιά θα επιδιώξει να υπονομεύσει τους φιλελεύθερους κανόνες στο όνομα μιας αυταρχικής κοσμοθεωρίας που δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα οικουμενικά δικαιώματα.

Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνάει και συρρικνώνεται λόγω της μείωσης των γεννήσεων και η εργασία των μεταναστών θα καταστεί οικονομική αναγκαιότητα τις επόμενες δεκαετίες. Μεταξύ των νέων, οι φιλελεύθερες αντιλήψεις για τα κοινωνικά ζητήματα είναι βαθιά ριζωμένες και θα διαμορφώσουν τελικά το μέλλον. Ομως, ένα αντιφιλελεύθερο αντάρτικο, με ρίζες σε κάποτε εξοστρακισμένες πολιτικές παραδόσεις, έχει εγκατασταθεί στην καρδιά του ευρωπαϊκού πολιτικού σώματος. Οι προοδευτικές δυνάμεις πρέπει να βρουν τρόπους να κατανοήσουν βαθύτερα την απήχησή του και να προσφέρουν διαφορετικές, καλύτερες λύσεις.