«Δεν ένιωσα ποτέ πίεση από το Μαξίμου»

Αξίζει η ΕΡΤ τα τρία ευρώ που δίνει κάθε σπίτι ως ανταποδοτικό τέλος; Αν πιστέψει κανείς τις ανακοινώσεις των συριζαίων τομεαρχών Ενημέρωσης κι Επικοινωνίας, όχι. Γιατί, όπως είχαν παρατηρήσει σε μια πρόσφατη ανακοίνωση που θα μπορούσε να έχει γραφτεί πολλές φορές πριν και μετά την έκδοσή της, οι πολιτικοί τους αντίπαλοι «απαξίωσαν τον ενημερωτικό τομέα της, έριξαν “μαύρο” στη ζωτική υπηρεσία των βραχέων, διέλυσαν τις σπουδαίας φήμης ορχήστρες, προσπάθησαν να την μετατρέψουν σε ένα μηχανισμό λογοκρισίας, προπαγάνδας και διαστρέβλωσης, αντάμειψαν εαυτούς με “χρυσούς” μισθούς». Ο πρόεδρος της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης έχει μια διαφορετική απάντηση στο ερώτημα, όμως. Μια απάντηση που τη δίνει όταν τού ζητείται ένας απολογισμός της θητείας του – και στην οποία, κατά τα λεγόμενα του, κατέληξε αφού αναρωτήθηκε τι πρέπει να κάνει προκειμένου να πιάνουν τόπο τα χρήματα των φορολογουμένων. Αυτή, λοιπόν, συνοψίζεται σε μία λέξη: ERTFLIX. Γιατί η πλατφόρμα «επιστρέφει στο κοινό πρόγραμμα με τον προσφορότερο και τον πιο σύγχρονο τρόπο: όποτε εκείνο αποφασίσει».

Οταν μετακόμισε από το μικρό κουβούκλιο που είχε στην Πειραιώς ως διευθυντής του γαλάζιου γραφείου Τύπου στο ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής, ο Κωνσταντίνος Ζούλας κουβάλησε μαζί του πολλές από τις ιδέες που είχε για την ΕΡΤ την οκταετία που εργαζόταν ως δημοσιογράφος της. Γρήγορα, ωστόσο, συνειδητοποίησε ότι η δουλειά που ανέλαβε υπερέβαινε τις απαιτήσεις ενός δελτίου ειδήσεων ή ενός πολιτικού τοκ σόου. Η αντικειμενικότητα κι η εγκυρότητα του δημοσιογραφικού προϊόντος είναι δύο από τις βασικές προϋποθέσεις λειτουργίας ενός δημόσιου μιντιακού οργανισμού. Αλλά σίγουρα δεν είναι οι μοναδικές. Στην ελεύθερη τηλεοπτική αγορά τα κανάλια του καλούνται να αντιμετωπίσουν – έστω και έμμεσα – τον ανταγωνισμό των ιδιωτικών. Κατανόησε, με άλλα λόγια, πως ο τηλεθεατής, πατώντας τα νούμερα στα οποία είναι αποθηκευμένες η ΕΡΤ1, η ΕΡΤ2 κι η ΕΡΤ3 στο τηλεκοντρόλ του, έπρεπε να βρίσκει εκεί ανά πάσα στιγμή περιεχόμενο που αξίζει να δει. «Περιεχόμενο που μένει στον χρόνο», σύμφωνα με την ακριβή του διατύπωση.

Στην πρώτη έρευνα για το τι περιμένουν οι πολίτες από την ΕΡΤ που πήρε στα χέρια του παρατήρησε πως ενώ το 94% με 98% των συμμετεχόντων δήλωνε ότι έκανε καθημερινά ζάπινγκ στους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς, το αντίστοιχο ποσοστό στα δημόσια κανάλια ήταν κάτω από 70%. Τρεις στους δέκα, για να το θέσουμε ωμά, δεν περνούσαν ούτε απ’ έξω.

«Οταν πήγα είχα στο μυαλό μου ως μείζονα στόχο την αποκατάσταση της πολυφωνίας. Δημοσιογραφικά. Στην πορεία κατάλαβα – και σχετικά σύντομα – ότι όσο και να αποκατασταθεί η πολυφωνία, οι τηλεθεατές θα ξαναδοκιμάσουν την ΕΡΤ αν τους προσφέρει και ψυχαγωγικά προγράμματα. Αν γίνει ένα κανονικό κανάλι», αναφέρει.

Το 2019 στις συχνότητές της έπαιζαν μόνο ενημερωτικές εκπομπές. Προτού δοθεί το ΟΚ για το «Χαιρέτα μου τον Πλάτανο», ρώτησε πότε είχε κάνει τελευταία φορά καθημερινή σειρά μυθοπλασίας η ΕΡΤ – κι έμαθε ότι ήταν το μακρινό 1999. Η στροφή στις συνταγές που προτιμά ο ιδιωτικός τηλεοπτικός τομέας δεν παρουσιάζεται από εκείνον σαν αναγκαίο κακό. Το αντίθετο. Στην ανάλυσή του είναι μια αυτονόητα επιθυμητή προσαρμογή στις συνθήκες του σήμερα. «Υπάρχει μια στρεβλή πεποίθηση για τον ρόλο της δημόσιας τηλεόρασης στην Ελλάδα εδώ και χρόνια. Πρέπει, νομίζουν αρκετοί, να κάνει συγκεκριμένα πράγματα. Ντοκιμαντέρ, φέρ’ ειπείν. Κάποια στιγμή μου το είπαν κι από ένα ιδιωτικό κανάλι. Τους απάντησα ότι το BBC κάνει και ντοκιμαντέρ και το “The Voice”. Οπως κι η RAI».

Οι συνεργάτες προγράμματος, μάλιστα, του έφεραν μια πρόταση σαν το «The Voice». «Εγώ όμως σκέφτηκα ότι είναι καλύτερο να κάνουμε μια μουσική εκπομπή που να μείνει στο αρχείο της ΕΡΤ. Ετσι προέκυψε το “Μουσικό κουτί”». Προσπαθούσε μήνες να πείσει τον Νίκο Πορτοκάλογλου να δεχθεί. Και σήμερα αισθάνεται ότι η συγκεκριμένη εκπομπή είναι από τα σημαντικότερα πρότζεκτ που ενέκρινε όσο βρίσκεται στο πόστο της Μεσογείων. Εξού και δίνει την είδηση πως τελικά θα συνεχιστεί και του χρόνου με ένα χαμόγελο ευχαρίστησης.

Για τους οικείους του η επίκληση της επιτυχίας του «Μουσικού κουτιού» μάλλον σχετίζεται και με το δικό του παρελθόν ως μουσικού. Πιθανότατα δεν έχουν άδικο. Παρ’ όλ’ αυτά, διατυπώνει κι ένα καθαρά μανατζερίστικο επιχείρημα. «Αυτές οι εκπομπές», σημειώνει, «είναι άχρονες. Δεν ασχολούνται με το τι συμβαίνει εκεί έξω. Επομένως, είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο για το αρχείο της ΕΡΤ. Θα μπορούσαν κάλλιστα να παίξουν μετά από τρία, πέντε, δέκα χρόνια». Πάνω σε μια τέτοια λογική ανέπτυξε και το κριτήριο επιλογής των σειρών μυθοπλασίας.

Σίριαλ σαν «Τα καλύτερά μας χρόνια» ή «Το βραχιόλι της φωτιάς» θεωρεί ότι έβαλαν τη δημόσια τηλεόραση πάλι στο παιχνίδι. Παραδέχεται, βέβαια, πως η τελευταία πληρώνει ακριβότερα από τους ιδιώτες ανταγωνιστές της τις σειρές. Η αιτία – όπως εξηγεί – είναι κάπως πιο πεζή και λιγότερο συνωμοσιολογική απ’ όσο φαντάζονται κάποιοι. Η ΕΡΤ δεν έχει τη δυνατότητα να υποβάλλει αιτήσεις στο Εθνικό Κέντρο Οπτικοακουστικών Μέσων και Επικοινωνίας, επομένως δεν λαμβάνει έμμεση χρηματοδότηση. Επίσης, δεν συμψηφίζει τον ΦΠΑ – εφόσον στο ανταποδοτικό τέλος δεν επιβάλλεται ο συγκεκριμένος φόρος – με αποτέλεσμα όλες οι παραγωγές να της κοστίζουν 24% παραπάνω.

Σύμφωνα με τον Ζούλα, «ο δρόμος της ΕΡΤ είναι οι μικρότερες σειρές. Δεν έχει ως αυτοσκοπό της την τηλεθέαση. Γιατί δεν ζει από τη διαφήμιση. Ο στρατηγικός της στόχος είναι να προσφέρει μια εναλλακτική πρόταση και ενημέρωσης αλλά και ψυχαγωγίας». Στον αντίλογο πως η τηλεθέαση είναι ένα εργαλείο ενίσχυσης της μιντιακής επιρροής καταφεύγει ξανά στο success story του ERTFLIX – το οποίο προχθές γιόρτασε τα τρίτα του γενέθλια. «Ο τρόπος που μετράται η τηλεθέαση δίνει μια εσφαλμένη εικόνα του τι βλέπει ο καθένας. Μια από τις πιο πετυχημένες σειρές μας είναι το “Κάνε ότι κοιμάσαι”. Στο ERTFLIX έχει υπερδιπλάσια τηλεθέαση απ’ αυτή που εμφανίζει η Nielsen. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η πλειονότητα όσων παρακολουθούν σειρές στο ERTFLIX δεν τις παρακολουθούν από την τηλεόρασή τους, αλλά από άλλες συσκευές. Το 28% των τηλεθεατών του “Βραχιολιού της φωτιάς” το είδαν στο κινητό τους. Ολοι αυτοί που βλέπουν εκτός τηλεόρασης δεν μετρώνται από τη Nielsen».

Δεν είναι μυστικό στην τηλεοπτική πιάτσα πως οι άνω των 55 παρακολουθούν πλέον ζωντανά προγράμματα στους δέκτες τους. Οι κάτω των 35 δεν ανοίγουν την τηλεόραση – αν έχουν μια σπίτι τους. Κατά την άποψή του, «ακόμη και την πιο δημοφιλή ξένη σειρά να επιλέξει ένα κανάλι να προβάλλει στο prime time κανένας δεν θα τη δει. Θα σου πει ανέβασέ την κάπου και θα τη δω όταν θέλω». Η τεχνολογία, καθώς κι η εμπειρία του κορωνοϊού, έχουν αλλάξει τη ρουτίνα της τηλεθέασης, πιστεύει. Οι ειδήσεις ή τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα απαιτούν λάιβ μετάδοση. Ολα τα υπόλοιπα παρακολουθούνται on demand, στη συσκευή που προτιμάει ο καθένας.

Το μέλλον του ERTFLIX

Εξού και ο στόχος της επόμενης μέρας για εκείνον είναι το ERTFLIX να εξελιχθεί σε μια πλατφόρμα η οποία θα επιτρέπει την εξατομίκευση, το profiling – θα ξέρει, δηλαδή, ποιος παρακολουθεί και θα «θυμάται» σε ποιο επεισόδιο έχει μείνει -, ώστε να αποτελέσει το βασικό όχημα προβολής του προγράμματος της ΕΡΤ.

Βέβαια, στην ύστερη – κι όχι μόνο – Μεταπολίτευση η δημόσια ραδιοτηλεόραση δεν έχει εξάψει ποτέ τα πολιτικά πάθη με τον ψυχαγωγικό της τομέα. Ο ενημερωτικός ερέθιζε το πολιτικό σύστημα και τους παροικούντες το. Κάθε κυβέρνηση θεωρούσε το μαγαζί δικό της. Και κάθε αξιωματική αντιπολίτευση το κατακεραύνωνε ως τέτοιο. Ο νυν επικεφαλής της δηλώνει «ενημερωτικά ακόμη πιο ικανοποιημένος», αφού «όχι μόνο έχει αποκατασταθεί η πολυφωνία αλλά η ΕΡΤ περνάει μια από τις υγιέστερες περιόδους της στο επίπεδο της απόστασης που πρέπει να κρατά από όλα τα πολιτικά κόμματα». Τριάμισι χρόνια στο ραδιομέγαρο δεν ένιωσε, επιμένει, να του ασκήθηκε οποιαδήποτε πίεση απ’ το Μαξίμου. «Παρότι πάντα μπορεί να υπάρχουν καλοθελητές που στέλνουν ένα σκρίνσοτ και γράφουν “να τι λέει η ΕΡΤ για μας”, ο Πρωθυπουργός ποτέ δεν παρενέβη».

Η παράδοση που όλοι γνωρίζουν, των οχλήσεων μελών του κυβερνώντος κόμματος ή του Υπουργικού Συμβουλίου στους επιτελικούς της ΕΡΤ για ευνοϊκότερη προβολή, δεν φθίνει. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, δεν είναι μόνο οι συμπολιτευόμενοι που έχουν μια σχεδόν ιδιοκτησιακή αντίληψη της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Την έχουν όλες οι κομματικές έδρες. Για την ακρίβεια, την έχουν και μη πολιτικοί. Από την Εκκλησία μέχρι τους προέδρους διαφόρων συλλόγων.

Το τηλεφώνημα που δέχθηκε όταν αποφάσισε για λόγους εξοικονόμησης χρημάτων ότι η κυριακάτικη λειτουργία δεν θα καλύπτεται με ένα βαν 16 ατόμων, αλλά από μια μικρή κονσόλα με τις ίδιες κάμερες, είναι ενδεικτικό του τρόπου που όλοι – ανεξαρτήτως θεσμικής θέσης – αντιμετωπίζουν την ΕΡΤ. Για την ιστορία, δεν αμφισβήτησε την ανάγκη να μεταδίδεται κάθε Κυριακή το μυστήριο. Εξάλλου, γράφει διψήφιο ποσοστό στα μηχανάκια της τηλεθέασης – σε αντίθεση με τις κομματικές εκδηλώσεις, για τις οποίες κάποτε τα δημόσια Μέσα διέκοπταν τη ροή του προγράμματός τους.

Κάπως έτσι, όμως, ενώ καλείτο να διαχειριστεί τις παραπάνω καταστάσεις, άρχισε να σχηματίζεται στο μυαλό του ένας επιπλέον στόχος, τον οποίο θα ήθελε να υλοποιήσει εφόσον ανανεωθεί η θητεία του: να μετεξελιχθεί ή να υπαχθεί η ΕΡΤ σε μια Ανεξάρτητη Αρχή. «Για να μην υπάρχει ο ομφάλιος λώρος, ο οποίος άλλοτε σε πνίγει κι άλλοτε μπορεί να λειτουργήσει επ’ ωφελεία της ΕΡΤ». Η κυβέρνηση εμφανίζεται θετική σε μια τέτοια πρωτοβουλία.

Οι επικρίσεις

Πάντως, ούτε η κριτική έχει εκλείψει. Για παράδειγμα, ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορεί τη διοίκηση Ζούλα πως αφήνει κληρονομιά δαπάνες ύψους 40 εκατ. ευρώ ως το 2029. Ο ίδιος απαντά ότι προορίζονται για τα δύο Euro και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024 και του 2028. «Εκανα», συμπληρώνει, «μια στρατηγική επιλογή ενόψει των εκλογών. Ολες οι συμβάσεις έργου θα ανανεωθούν μέχρι 31/12 του τρέχοντος έτους. Το ίδιο και το πρόγραμμα – μια και τον Σεπτέμβριο που ξεκινά η νέα τηλεοπτική σεζόν πρέπει να έχει εκπομπές η ΕΡΤ. Οποια νέα διοίκηση προκύψει θα έχει την ευχέρεια να αποφασίσει μέχρι τις 15 Οκτωβρίου αν θα κοπούν όλες στο τέλος του 2023 ή αν θα συνεχίσουν και το 2024».

Οι επικρίσεις, παρεμπιπτόντως, δεν ακούγονται μόνο απ’ τα αριστερά. Δεξιοί τον μέμφονται για την εκπομπή του Φοίβου Δεληβοριά, ας πούμε. Και πολλοί, ανεξαρτήτως πολιτικής ταυτότητας, δεν έχουν ξεχάσει τον ανταποκριτή στη Μόσχα που μετέδιδε από την Κυψέλη. Το λάθος, λέει, έγινε στα έτοιμα σούπερ. Ηταν ένα από εκείνα που πάντα συμβαίνουν όταν κλείνεις 24ωρα στον αέρα. «Εσφαλε σε αυτά που είπε ο δημοσιογράφος; Να κρίνουμε αυτά που είπε. Ηταν στην Κυψέλη. Αλλά τότε BBC και ZDF είχαν ήδη ανακαλέσει τους ανταποκριτές τους επειδή δεν θεωρούσαν ασφαλές έδαφος για αντικειμενική ενημέρωση τη ρωσική πρωτεύουσα. Δεν είχαμε καμία πρόθεση να παραπλανήσουμε τον κόσμο».

Ενδεχομένως. Παρ’ όλ’ αυτά, ακόμη κι ένας καλοπροαίρετος ίσως υποσημείωνε ότι το λάθος επαναλήφθηκε. Η παρατήρηση τού δίνει την αφορμή να επισημάνει – ως υπέρμαχος της άποψης να μπουν στα πειθαρχικά όργανα των ΔΕΚΟ δικαστές και άνθρωποι που δεν μετέχουν στις εταιρείες – ότι «στην ΕΡΤ, όπως και σε όλες τις ΔΕΚΟ, επικρατεί μια καθολική αίσθηση ατιμωρησίας». Να, λοιπόν, ένας τρίτος υψηλός στόχος για τη νοητή λίστα που φτιάχνει προκειμένου να είναι έτοιμος στην περίπτωση μιας δεύτερης τετραετίας.