Το μέλλον ως τρόπος σκέψης

Ενα από τα μεγάλα προβλήματα που ταλανίζουν την παραγωγή δημόσιων πολιτικών όπου γης είναι ο τετραετής εκλογικός κύκλος. Πολλές καλές προθέσεις ατονούν και παγώνουν εξαιτίας του μακροπρόθεσμου ορίζοντά τους, που μικραίνει όσο αναδεικνύονται οι βραχυπρόθεσμες και μικροπολιτικές ανάγκες.

Αυτό γινόταν ως τώρα. Πλέον οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Τα τελευταία χρόνια είναι πια κοινή διαπίστωση ότι ο κόσμος αλλάζει με ταχύτατο ρυθμό, και οι κατακλυσμιαίες αλλαγές που όλοι βιώνουμε επηρεάζουν κάθε πτυχή της ζωής μας. Ενίσχυση της κλιματικής κρίσης, ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη, ChatGPT, υπερσυνδεσιμότητα συσκευών και ανθρώπων, ολοένα και πιο ευρεία χρήση αλγορίθμων – τεχνητής νοημοσύνης, μετασχηματισμός των προτύπων εργασίας, σταδιακή αντικατάσταση θέσεων απασχόλησης, γεωπολιτικές ανακατατάξεις, δημογραφικές αλλαγές, Generation Z, υγειονομικές κρίσεις, ενεργειακές κρίσεις, αλλά και – ταυτόχρονα – σημαντικές νέες ευκαιρίες. Ολα τα παραπάνω συνθέτουν ένα εντελώς νέο τοπίο, σε έναν κόσμο Μεταβαλλόμενο, Αβέβαιο, Πολυπαραγοντικό και Ασαφή. Ενα τοπίο σχεδόν αχαρτογράφητο.

Το μοντέλο του κράτους που κάνει βραχυπρόθεσμη διαχείριση κρίσεων είναι ήδη παρωχημένο και ο στόχος είναι με γρήγορα βήματα να κινηθούμε προς τη δημιουργία ενός κράτους που θα εφαρμόζει στον πολιτικό σχεδιασμό του συγκροτημένη μακροπρόθεσμη στρατηγική σκέψη. Το στοίχημα που πρέπει να κερδηθεί με την εγκαθίδρυση ενός τέτοιου μοντέλου διακυβέρνησης είναι απλό στη σύλληψή του: πρέπει τις προκλήσεις – που οπωσδήποτε θα έρθουν – να μην τις αντιμετωπίσουμε ως προβλήματα, αλλά να τις αξιοποιήσουμε ως ευκαιρίες.

Το μέλλον, λοιπόν, κρύβει προκλήσεις, ευκαιρίες και κινδύνους. Η χώρα τα επόμενα χρόνια θα κληθεί να απαντήσει σε ένα ευρύ φάσμα νέων εξελίξεων που διαμορφώνονται με εκθετικό ρυθμό, χωρίς γραμμική εξέλιξη. Οι εθνικές μας προτεραιότητες θα αναδιαμορφωθούν μέσα από το πρίσμα της κατακλυσμιαίας ανάπτυξης και διάχυσης της τεχνολογίας σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας μας.

Καταλύτης των ραγδαίων αλλαγών θα είναι η λεγόμενη Generation Z, οι νέοι που σήμερα είναι λίγο πάνω από τα 20 έτη. Μία τελείως διαφορετική γενιά. Μία αμιγώς ψηφιακή γενιά. Πώς, όμως, αυτή η γενιά θα είναι οι σκαπανείς της νέας εποχής; Με τι προσόντα;

Αν έπρεπε να προτεραιοποιήσουμε… τις προτεραιότητές μας τα επόμενα χρόνια, αναμφισβήτητα, κατά τη γνώμη μου, στην πρώτη θέση πρέπει να τοποθετηθεί η διαρκής ανάπτυξη των δεξιοτήτων μας. Η διά βίου μάθηση όλων. Η εκπαίδευση της κοινωνίας στον ανεξερεύνητο τεράστιο χώρο της τεχνητής νοημοσύνης και των λειτουργιών της προς όφελός μας. Σήμερα το Διαδίκτυο κατακλύζεται καθημερινά από χιλιάδες εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να αλλάξουν άρδην τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, σκεπτόμαστε, ζούμε. Η πλειοψηφία, όμως, αγνοεί και την ύπαρξή τους και κυρίως την τεράστια δυναμική που κρύβουν. Η διαρκώς ανανεούμενη φαρέτρα με τα προσόντα μας είναι το μόνο εισιτήριο για το μέλλον. Αν μάθουμε πώς να χρησιμοποιούμε επ’ ωφελεία μας τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης, θα πολλαπλασιάσουμε ανυπολόγιστα τις δυνατότητές μας να είμαστε πιο υγιείς, πιο παραγωγικοί, πιο καινοτόμοι.

Αλλά ακόμα, δυστυχώς, δεν έχουμε θέσει σοβαρά στον δημόσιο διάλογο τη συνεργατική σχέση ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης. Ο λόγος περιστρέφεται και περιορίζεται στο αν και κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη θα «κλέψει» θέσεις απασχόλησης. Τις θέσεις απασχόλησης δεν θα τις κλέψει καμία τεχνητή νοημοσύνη. Ο ανταγωνιστής μας θα είναι κάποιος/α άλλος/η που θα γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης.

Πρέπει τα επόμενα χρόνια να επενδύσουμε σε όσα προσόντα μάς διαφοροποιούν από τη μηχανή. Ποτέ δεν θα καταφέρουμε να κάνουμε πιο γρήγορους υπολογισμούς από την ΑΙ, αλλά και η ΑΙ δεν θα καταφέρει ποτέ να… αγαπήσει. Δίπλα στις STEM σπουδές (science, technology, engineer, mathematics), οφείλουμε να ενισχύσουμε τις HECI σπουδές (humanities, ethics, creativity, imagination). Το μεγαλύτερο προσόν – και πρόκληση – του μέλλοντος δεν είναι να χρησιμοποιεί κανείς το ChatGPT, είναι να ξέρει να θέτει τα σωστά ερωτήματα στο ChatGPT. Και αυτό είναι αμιγώς ανθρώπινη αποκλειστικότητα.

Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, Προεδρία της Κυβέρνησης