Σίμων ο Κυρηναίος

«…Βρήκαν έναν άνθρωπο από την Κυρήνη που τον έλεγαν Σίμωνα και τον αγγάρευσαν να κουβαλήσει τον σταυρό Του…»

Θα μπορούσα να παρεξηγηθώ. Δεν ζήτησα στο κάτω – κάτω εγώ από τον Ματθαίο να με αναφέρει. Δεν τον ήξερα καν, ούτε κανέναν άλλον από τους μαθητές. Δεν ήμουν εκεί όταν μπήκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα, πάνω σε ένα γαϊδούρι λένε, και οι οπαδοί του (μη φανταστείτε κάνα πλήθος – πενήντα άτομα; βία εκατό) τού κουνούσαν βάγια. Χαμπάρι δεν πήρα ότι τον έδεσαν νυχτιάτικα στον Κήπο των Ελαιών και τον έσουραν στον Αννα, στον Καϊάφα, στον Πιλάτο…

Τα ευαγγέλια προσπαθούν να δημιουργήσουν την εντύπωση πως όλοι τις μέρες εκείνες ασχολούνταν με τα πάθη του Ιησού. Καμία σχέση!

Πάσχα κόντευε, η πόλη ήταν δοσμένη στις προετοιμασίες. Εμείς ιδίως, οι επαγγελματίες του εμπορίου και της εστίασης, ιδρώναμε να έχουμε καλό τζίρο διότι – κακά τα ψέματα – άμα δεν τα κονόμαγες το Πάσχα, τον υπόλοιπο χρόνο θα έλεγες το ψωμί ψωμάκι. Μπουλούκια οι προσκυνητές από την Ιουδαία και από τη Σαμάρεια κι από την Κύπρο και την Αφρική ακόμα, από όπου υπήρχαν κοινότητες Εβραίων, καημό το είχαν να προσκυνήσουν στον Ναό μια φορά έστω στη ζωή τους. Εφταναν ξεθεωμένοι, ξενηστικωμένοι, στα νύχια έπεφταν των χανιτζήδων και των ταβερνιάρηδων. Για ένα πιάτο, για ένα στρώμα – συχνά κατάχαμα -, τους ζήταγαν τη μάνα τους και τον πατέρα τους. Στρίμωχναν κόσμο στα υπόγεια, στις ταράτσες, μία γριά στη γετονιά μου ως το κοτέτσι της νοίκιαζε αφού είχε σφάξει όλες τις όρνιθες για να ταΐσει τους ξένους. Οι Ρωμαίοι έκαναν τα στραβά μάτια στην αισχροκέρδεια, καταλάβαιναν την ανάγκη μας – εντάξει, τους δίναμε κι εμείς το κατιτίς τους από τις εισπράξεις…

Εγώ αλίμονο δεν είχα καπηλειό. Ούτε πανδοχείο. Στο μαγαζάκι μου, μια τρύπα, σε κεντρικότατο όμως σημείο, είκοσι βήματα από την πύλη του Πραιτώριου, πουλούσα λίγο από όλα. Από μαντίλια και καπέλα και παπούτσια μέχρι χάντρες και μπιχλιμπίδια -κοσμήματα για φτωχούς -, μέχρι αλοιφές για τη φαλάκρα και βότανα ιαματικά διά πάσαν νόσον.

Δεν έμοιαζα με έμπορο. Δεν διαλαλούσα την πραμάτεια μου, δεν άρπαζα τους περαστικούς από το μπράτσο να τους χώνω με το ζόρι στο μαγαζί, να τους γανιάζω τα αφτιά, να τους λούζω με κοπλιμέντα, να νιώθουν πως αν δεν ψωνίσουν – μια βελόνα έστω, ένα παιχνιδάκι για τα πιτσιρίκια τους -, δεν πρόκειται να τους αφήσω να φύγουν. Μονοκόμματος ήμουν. Μουντρούχος σχεδόν. Φτιαξιά εργάτη, με φαρδιές πλάτες, χέρια κουπιά, βαριά φωνή, φρύδια δασιά που έπεφταν στα βλέφαρά μου. Ανθρωποι της ερήμου οι δικοί μου κι εγώ όταν ήρθα στην Ιερουσαλήμ, στα δεκαεφτά μου, διωγμένος από την Κυρήνη – μη με ρωτήσετε για ποιο λόγο – έπιασα δουλειά σε σιδεράδικο. Ερωτεύτηκα έπειτα, παντρεύτηκα και πήρα προίκα το κατάστημα από τον πεθερό μου. Εμαθα και πέντε γράμματα. Τους τρόπους μου όμως δεν τους λούστραρα. Δεν καταδέχτηκα. Με βοηθούσαν εδώ που τα λέμε.

Ανάμεσα σε τόσες γαλιάντρες, τόσες γλίτσες, εγώ, αμίλητος στο κατώφλι μου, φαινόμουν ο πιο αξιόπιστος. Οτι δεν θα γελάσω τον πελάτη. Ο,τι βλέπεις, παίρνεις. Μονάχα μη μου αρχίσεις τα παζαρέματα – τα σιχαίνομαι – κάλλιο να σου το χαρίσω το μεσοφόρι για την αρραβωνιαστικιά σου παρά να με πρήξεις στις κλάψες για να σου κάνω σκόντο. Ασε που όσοι διαπραγματεύονται κατά κανόνα έχουν λεφτά. Οι αληθινά φτωχοί έχουν μια περηφάνια που δεν τους επιτρέπει να παρακαλάνε.

Την εβδομάδα πριν από το Πάσχα, διανυκτερεύαμε. Αμα δεν είχαμε παραγιό να τον αφήσουμε στο πόδι μας, άντε να κατεβάζαμε για καμιά ώρα τα στόρια, να κλέψουμε έναν υπνάκο μες στο μαγαζί. Εφόσον βέβαια καταφέρναμε να κλείσουμε μάτι, με το νταβαντούρι που επικρατούσε στον δρόμο, με τη σκέψη κυρίως ότι ενώ εμείς θα ροχαλίζαμε, οι ανταγωνιστές θα μας ξάφριζαν την πελατεία. Κάλλιο να ρίχναμε κρύο νερό στα μούτρα μας, να πίναμε κρασί που σε στηλώνει, να κάναμε υπομονή έως να περάσουν οι άγιες μέρες και να ξαποστάσουμε. Τι σου έδινε πάνω από όλα δύναμη; Να αδειάζουν οι πάγκοι σου, να φουσκώνει το πουγκί σου.

Την παραμονή, την Παρασκευή, θα κορυφωνόταν το ξεπούλημα. Μπαίνοντας Σάββατο, θα έκλειναν τα πάντα. Τα Σάββατα έτσι κι αλλιώς απαγορεύονται τα σούρτα – φέρτα και οι συναλλαγές, αφοσιώνονται οι άνθρωποι στον Θεό, πόσο δε μάλλον το Σάββατο του Πάσχα, που γιορτάζουμε τη φυγή από την Αίγυπτο, την απελευθέρωσή μας από την τυραννία των Φαραώ. Μακάρι να αποφεύγονταν και οι γεννήσεις ακόμα το Πάσχα, να έδειχναν τα μωρά μια στάλα σεβασμό – προς τι τόση βιασύνη στο κάτω-κάτω; – σε ποιον κόσμο νομίζουν πως έρχονται; – χίλιες φορές η θαλπωρή της μήτρας… Κηδείες πάντως δεν γίνονταν. Ούτε εκτελέσεις. Για αυτό και βιάστηκε ο Πιλάτος να στείλει τον Ιησού στον Γολγοθά, σέβονταν οι Ρωμαίοι τα ήθη και τις βουλές μας άμα δεν τους έθιγαν, «στον Βαραββά να δώσω χάρη; Ξα σας, στον Βαραββά! Ετσι κι αλλιώς, τέτοιο κουμάσι που είναι, σύντομα θα μου τον ξαναφέρουν αλυσοδεμένο και τότε δεν θα τον γλιτώσει τον σταυρό…».

Εγώ, επαναλαμβάνω, δεν είχα ιδέα για όλα εκείνα. Στις δίκες συχνάζουν οι χασομέρηδες. Με τους κάθε λογής θαυματοποιούς ψευτοπροφήτες (πάντα αφθονούν στο Ισραήλ, το έχει η κούτρα μας να κατεβάζει ψείρες), με τους περιφερόμενους τσαρλατάνους ασχολούνται οι κουτσομπόληδες και οι αλαφροΐσκιωτοι. Να προσθέσω και κάτι; Αμα είχα μάθει το χουνέρι που έκανε έξω από τον Ναό, που έσκασε με το φραγγέλιο κι έσπασε ουρλιάζοντας τις πραμάτειες των ανθρώπων, «να τιμωρηθεί!» θα έλεγα. «Να τον μπουζουριάσουν! Ή εάν είναι μπιτ ανισόρροπος, να τον πάνε και να τον αφήσουν στην έρημο, να καμώνεται τον γιο του Θεού στους σκορπιούς και στις σαύρες…».

Επιστρέφω στα γεγονότα της Παρασκευής.

Πρωί ήταν, ο ήλιος μόλις είχε ανέβει πάνω από τις στέγες, κι επικρατούσε ήδη το αδιαχώρητο στο παζάρι. Αφριζα βλέποντας ανάμεσα στο πλήθος να κυκλοφορούν πλανόδιοι μικροπωλητές που τα έδιναν μισοτιμής – αφού δεν συντηρούσαν μαγαζί ούτε πλήρωναν φόρους. «Ξεκουμπιστείτε μην καλέσω τη φρουρά!» τους απειλούσα. «Τον νου σας σε πορτοφολάδες και σε απατεώνες!» φώναζα στον κόσμο.

Ξάφνου εμφανίζεται η φρουρά απροσκάλεστη. Και με βρισιές και με σφαλιάρες και με καμτσικιές ακόμα, έχει – προτού πεις κίμινο – εκκενώσει τον δρόμο μας. «Τι κάνετε;» ρωτάμε άναυδοι. «Σε λίγο θα περάσει ένας μελλοθάνατος» εξηγεί ο επικεφαλής τους, ένας κοκκινοτρίχης κεντυρίων, πιο ντουλάπα κι από μένα. Ο Γολγοθάς απείχε πεντέξι στάδια. «Δεν τον πηγαίνετε από το πίσω σοκάκι που δεν έχει εμπορικά;» τολμάει να ψελλίσει κάποιος. «Λογαριασμό θα σου δώσουμε; Δεν φτάνει που σας ανεχόμαστε…».

Οι λαοί που τρώνε πολύ ξύλο επί αιώνες έχουν μάθει να λουφάζουν. Το «ου μπλέξεις» είναι η ενδέκατη εντολή που έδωσε ο Κύριος στον Μωυσή μα δεν την έγραψε στην πλάκα, την αμόλησε σαν ψίθυρο στον αέρα και έφτασε έτσι ασφαλέστερα σε καθενός τα αφτιά. «Ας περάσει και ας πάει στα τσακίδια για να ξαναπιάσουμε δουλειά…» σκέφτηκαν οι συνάδελφοί μου και κλειδαμπαρώθηκαν – διότι ποιος ξέρει τι θα περίμενε ο κεντυρίων από εκείνους έτσι και έβλεπαν τον κατάδικο. Να τον γιουχάρουν; Να τον φτύσουν; – άβολα πράγματα, αμήχανα… Μπορεί να υποτασσόμαστε στην εξουσία της Ρώμης αλλά δεν τη χειροκροτούμε κιόλας όποτε στέλνει κάποιον δικό μας στον θάνατο.

Κλειδαμπαρώθηκαν. Ολοι. Εκτός από εμένα. Εγώ μονάχα έμεινα έξω. Στο κατώφλι του μαγαζιού μου. Γιατί; Μακάρι να ήξερα. Πάντως – κι αυτό ας το σημειώσει ο Ματθαίος εάν κάποτε διορθώσει το ευαγγέλιό του – ούτε με ανάγκασαν να γίνω αυτόπτης μάρτυρας στην τελευταία διαδρομή του Ιησού. Ούτε να φορτωθώ τον σταυρό του. Το ορκίζομαι. Στα κόκκαλά μου.

Το απόσπασμα φάνηκε από τη μεριά του Πραιτώριου. Εξι στρατιώτες βροντούσαν τα πόδια τους και σήκωναν σκόνη. Στη μέση ο Ιησούς. Να σας τον περιγράψω; Ψηλοκρεμαστός, καλοφτιαγμένος. Ομορφο θα τον έλεγες άμα δεν είχε τα χάλια του. Τον είχαν σαπακιάσει στο μη περαιτέρω, αιμορραγούσε σαν σφαχτό. Τον είχανε ζαλώσει με το οριζόντιο ξύλο του σταυρού, του είχαν φορέσει στο κεφάλι και κάτι γαϊδουράγκαθα και – λύσσα κακιά τους είχε πιάσει! – δεν σταματούσαν να τον σπρώχνουν και να τον βαράνε. Ούτε στον φονιά της μάνας σου δεν φέρεσαι έτσι…

Στην αρχή απόρησα, μετά κατάλαβα τι τους την έδινε τόσο. Το ύφος του. Σάμπως ό,τι και να του έκαναν να τον άφηνε ολότελα αδιάφορο. Λες και δεν είχαν τη δύναμη να τον βλάψουν, να τον ενοχλήσουν καν. Κοιτούσε ευθεία μπροστά, κάπως ψηλά και χαμογελούσε αχνά. Εβλεπε, θαρρείς, κάτι αόρατο σε όλους εμάς. Το οποίο σχεδόν τον διασκέδαζε. Οχι, δεν ήταν τρελός – έχω συναντήσει μπόλικους τρελούς στη ζωή μου, τους αναγνωρίζω ακαριαία. Είχε – πώς να το πω; – μια ουράνια γαλήνη. Δεν πονούσε; Δεν φοβόταν;

Σε κάθε βήμα του κούτσαινε και χειρότερα. Κι όταν ένα κωλόπαιδο – ο πιο κοντός από τους φαντάρους – πήδηξε και του έριξε έναν φούσκο στον σβέρκο, ο Ιησούς έπεσε μπρούμυτα. Σωριάστηκε σαν το σακί. Τον περικύκλωσαν και τον κλώτσαγαν, θα τον αποτέλειωναν εκεί άμα δεν επενέβαινε ο κεντυρίων. «Σηκώστε τον στα χέρια!». «Ευχαριστώ αλλά μπορώ να περπατήσω…» έκανε ο Ιησούς με έναν τόνο σχεδόν ανάλαφρο, με μια ευγένεια εντελώς αρούκατη, λες και τον είχαν βγάλει βόλτα. «Αφού λοιπόν μπορείς να περπατήσεις, μπορείς να κουβαλήσεις και το ξύλο – σιγά το βάρος -, άντε, μην μας παριστάνεις τη ναζιάρα, αφού είσαι γερό παλικάρι!» του τσίμπησε το μάγουλο χλευαστικά ο κεντυρίων και έκανε νόημα να τον ξαναφορτώσουν.

Τότε μπήκα στη μέση εγώ. Πετάχτηκα από το πεζούλι μου. Τους ζύγωσα. Γονάτισα, πήρα τον σταυρό στους ώμους μου. «Πάμε!» είπα.

Γιατί; Είχα καταλάβει τον Ιησού; Τον είχα αγαπήσει; Κάθε άλλο. Μυστήριο φρούτο μου φαινόταν. Ηθελα να παίξω έναν ρόλο – μικρό μα χαρακτηριστικό – σε ό,τι σήμερα ονομάζουν «θείο δράμα»; Δεν είχα την ελάχιστη υποψία πως θα με έγραφαν στα ευαγγέλια. Περνιόμουν για καλός άνθρωπος, συμπονετικός; Εκανα συστηματικά ελεημοσύνες για να σώσω την ψυχή μου, ανήκα σε κάνα φιλόπτωχο σωματείο, έπαιρνα κάτω από τις φτερούγες μου ορφανά και χήρες; Ενας συνηθισμένος τύπος ήμουν, που φρόντιζε γενικά να τη βγάζει καθαρή, που έπεφτε κάθε βράδυ στο κρεβάτι εξαντλημένος από τη σκληρή δουλειά δίχως να έχει την πολυτέλεια ούτε να περηφανευτεί ούτε και να μετανοήσει.

Απλώς… Απλώς τα χέρια τα έχουμε για να δίνουμε. Και την πλάτη για να κουβαλάμε βάρη, δικά μας ή ξένα. Και αν ο διπλανός σου πεινάει, μόνο του πάει το μαχαίρι σου και κόβει το καρβέλι στη μέση. Και δεν χρειάζεται να πιστεύεις σε καμιά θρησκεία, σε καμιά θεωρία. Και αν δεν το έχεις μέσα σου, όσο και να πιστεύεις, όσο και να φλυαρείς δεν ωφελεί. Αμα δεν το έχεις μέσα σου, είσαι άδειος.

Βρέθηκα απλώς την κατάλληλη στιγμή, στο κατάλληλο σημείο.

Κι εσείς στη θέση μου το ίδιο θα κάνατε.