Δημοσιογραφίας εγκώμιον

Διάβασα με συγκίνηση όσα γράφτηκαν, στα «ΝΕΑ», στο «ΒΗΜΑ» και αλλού, για τον παλαιό διευθυντή σύνταξης της εφημερίδας μας, Βασίλη Νικολόπουλο, που πέθανε την περασμένη εβδομάδα στα 95 του. Για τον συνδυασμό επαγγελματικής επάρκειας και ενσυναίσθησης, για τη συνύπαρξη αυστηρότητας και χαλαρότητας και για τον επαγγελματισμό του, που περιέγραψε ο Κώστας Μητρόπουλος στο μικρό αποχαιρετιστήριο σημείωμά του. Από τα λόγια του σοφού γελοιογράφου της εφημερίδας μας, κρατώ το επιμύθιο: την αναφορά στους ανθρώπους των εφημερίδων «που ανάλωσαν ζωές, που χαράμισαν μέρες, νύχτες και οικογένεια – άσε την υγεία – για να υπηρετήσουν έναν χώρο όχι αναγκαστικά μόνο για την επιβίωση αλλά και για κάτι πιο πέρα απ’ αυτή…».

Η συγκίνηση για την απώλεια ενός δημοσιογράφου που, αν και σταδιοδρόμησε σε μια διαφορετική εποχή για τα μέσα ενημέρωσης, συνέχισε να υπερασπίζεται την ακρίβεια της είδησης, την οξυδέρκεια του σχολιασμού όσο σκληρός κι αν είναι, την παρεμβατικότητα του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, την ελευθερία της γνώμης (ιδίως της τεκμηριωμένης γνώμης με την οποία δεν συμφωνούμε), είναι συγκλονιστική. Για τους ανθρώπινους λόγους που είναι κατανοητοί (μια επαγγελματική οικογένεια έχασε κάτι σαν έναν πατέρα της) αλλά και για τον σεβασμό σε αυτό που ο εκλιπών εκπροσωπούσε: στο επάγγελμα που υπηρετούσε με τον καλύτερο τρόπο τη δημοκρατία – και σε ένα μέσο στις σελίδες του οποίου δημοσιεύονταν και δημοσιεύονται έγκαιρα και με ακρίβεια οι πολιτικές, ελληνικές και διεθνείς, οι οικονομικές, οι καλλιτεχνικές, οι αθλητικές ειδήσεις. Ενα μέσο που, εκτός από μια σταθερά εγκυρότητας, ήταν και παραμένει περιοχή γνώσης, καλλιέργειας και κριτικού πνεύματος.

Ο Βασίλης Νικολόπουλος ήταν μια προσωπικότητα κύρους που δέσποζε σε ένα επάγγελμα το οποίο, τα τελευταία χρόνια, αντιμετωπίζεται συκοφαντικά και υβριστικά. Στο επάγγελμα που όλο και πιο συχνά εμφανίζεται να το υπηρετούν «αλήτες, ρουφιάνοι δημοσιογράφοι», υποχείρια «των διαπλεκόμενων συμφερόντων».

Στις μέρες μας, τα μαζικά μέσα ενημέρωσης φαίνεται να έχουν υπερκεράσει την εφημερίδα, αφού όλα βρίσκονται εύκολα στο Διαδίκτυο – το οποίο μάλιστα μας δίνει τη δυνατότητα να παράγουμε μόνοι μας ειδήσεις και σχολιασμό. Παρ’ όλα αυτά, οι εφημερίδες (οι κανονικές, όσες εξακολουθούν να παράγουν περιεχόμενο σεβόμενες τις πάγιες αρχές του επαγγέλματος, όχι όσες αρκούνται στον πρωτοσέλιδο εντυπωσιασμό, στην προπαγάνδα, στα fake news ή στο αντιπολιτικό δηλητήριο), ακόμα και στη σημερινή φάση της υποχώρησής τους, παραμένουν στο επίκεντρο της εγκυρότητας. Για μερικούς βασικούς λόγους:

– Επειδή δημοσιεύουν διασταυρωμένες, έγκυρες ειδήσεις, φιλτράροντας τα πολλά αποπροσανατολιστικά fake news που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο. Επειδή ο έως και οξύς σχολιασμός στηρίζεται στα γεγονότα και στη λογική. Επειδή καθημερινά συμπεριλαμβάνουν την πλήρη εικόνα της χώρας και του κόσμου. Επειδή είναι πλουραλιστικές, στο πλαίσιο των δημοκρατικών αξιών και κανόνων. Και επειδή εξακολουθούν να παραμένουν εργαστήρια παιδείας και καλαισθησίας.

Γι’ αυτό οι συκοφαντικοί χαρακτηρισμοί δεν αγγίζουν τις (τραυματισμένες από την κρίση του Τύπου και από την ελληνική κρίση) εφημερίδες, που υπηρετούν αυτές τις αξίες και ανασυγκροτούνται υπό δυσμενείς συνθήκες. Η δημοκρατία χρειάζεται τον Τύπο και τους υπηρέτες του, χρειάζεται αυτό που ο Τύπος εκπροσωπεί: τις σταθερές του επαγγέλματος, που του εξασφαλίζουν την αξιοπιστία και την παρεμβατικότητα. Οσο υπάρχει η δυνατότητα να χρησιμοποιούνται ιδίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του Διαδικτύου ως μέσα χειραγώγησης, το κοινό θα αναζητεί πάντα την αξιοπιστία και το κύρος. Γι’ αυτό η δημοσιογραφία θα είναι πάντα σπουδαίο επάγγελμα, που δεν μπορεί να την αντικαταστήσει το αταξινόμητο Διαδίκτυο.

Αθωότητα δεν υπάρχει

Ημουν σίγουρος ότι η αποδοκιμασία της πρότασης του Νίκου Ανδρουλάκη για πρωθυπουργό της αρεσκείας του που μας τον φυλάει για έκπληξη θα γεννούσε ακόμα περισσότερη οργή, ακόμα περισσότερη αγανάκτηση. Αγανάκτηση που στράφηκε ακόμα και κατά της εσωκομματικής κριτικής, η οποία επίσης είναι έντονη.

Ποιος φταίει, λοιπόν, που επικρίθηκε η φοβερής εμπνεύσεως πρόταση του αρχηγού; Κατά τον ίδιο, «η διαπλοκή» που «βρίσκεται σε βέρτιγκο». Η γνωστή καραμέλα που δικαιολογεί την ανικανότητα και τα λάθη, μια θεωρία συνωμοσίας για έναν υπέρτατο εχθρό ο οποίος έρχεται να αποπροσανατολίσει τους πολίτες επειδή ο εχθρός αυτός είναι εντολοδόχος συμφερόντων. Και τι συμφερόντων: των συμφερόντων ενός συστήματος εξουσίας (του συστήματος εξουσίας Μητσοτάκη) που έχει προτεραιότητα «να υπηρετεί τα συμφέροντα της ολιγαρχίας και όχι τα συμφέροντα του λαού».

Αντί ο πρόεδρος να πει κάτι για τη χώρα, αντί να προσπαθήσει να βάλει την πολιτική στις αναλύσεις του, απλώς ανακαλεί την αρχαιολογία των παλαιοπασοκικών κλισέ, αρθρωμένη με την αθωότητα ενός πρωτοκλήτου. Αλλά αθωότητα δεν υπάρχει. Το ΠΑΣΟΚ έχει λόγο ύπαρξης, αλλά αυτός δεν βρίσκεται στις κενές νοήματος ρητορικές κορόνες του αρχηγού και των πιστών του.

—

Η ανοησία και η προπέτεια συχνά συνυπάρχουν με την αντιδημοκρατική βία. Διαβάζω ότι φοιτητές των ΕΑΑΚ, που ζητούσαν την απομάκρυνση από το Πανεπιστήμιο της καθηγήτριας Βάνας Νικολαΐδου-Κυριανίδου, μεταξύ άλλων δεινής μελετήτριας του έργου της Χάνα Αρεντ, ισχυρίστηκαν ότι ακόμα κι αυτή η φιλόσοφος κατά των ολοκληρωτισμών που επικρίνει και τον σταλινισμό ήταν ενεργούμενο του (φιλόσοφου, με τον οποίο είχε σχέση στα νιάτα της) Μάρτιν Χάιντεγκερ! Ασχετοι κουτσομπόληδες οπαδοί των γκουλάγκ. Σε τέτοια αστοιχείωτα έχουν παραδοθεί τα πανεπιστήμια.

—