«Συμφιλείν έφυν»

Τριάντα έξι αγόρια και κορίτσια καθισμένα απέναντί μου, δευτεροετείς φοιτητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Εκείνα παρακολουθούν μια συμφοιτήτριά τους να διαβάζει απόσπασμα από ένα λογοτεχνικό βιβλίο, κι εγώ παρακολουθώ εκείνα.

Πρόκειται για διάλεξη της «Αφηγηματικής Ιατρικής» του μαθήματος «Ανθρωπιστικά Θέματα», που γίνεται στο πλαίσιο της ένταξης των ανθρωπιστικών επιστημών στην Ιατρική. Πιο συγκεκριμένα, προωθείται η αφήγηση, η ενίσχυση δηλαδή της ικανότητας αυτών των μελλοντικών γιατρών στο να ακούνε. Και τι δουλειά έχει η λογοτεχνία; Μα όση και η θεραπεία. Γιατί όπως η λογοτεχνία συλλαμβάνει τον άνθρωπο ως ένα απέραντο μυστήριο, έτσι οφείλει κι ο γιατρός. Και αν αυτό ακούγεται κάπως «αντιεπιστημονικό», η εξήγηση είναι απόλυτα ορθολογική: πολύ συχνά, πολύ συχνότερα απ’ όσο μετριέται, τα όσα δεν μπορεί να εκφράσει ο ασθενής και τα όσα δεν ξέρει ή δεν μπαίνει στον κόπο να καταλάβει ο γιατρός αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη μεταξύ τους επικοινωνία – κι επομένως θεραπεία. Τον άνθρωπο που κάθεται απέναντί του και που καλείται να πει, με λίγα λόγια, «τι έχει», ο επιστήμονας με την άσπρη μπλούζα πρέπει να μπορέσει να τον ακούσει πραγματικά. Να δει τι κρύβεται πίσω από τα λόγια «Γιατρέ, δεν είμαι καλά», να διεισδύσει μέσα στην αγωνία και τη σύγχυση του νοσούντος. Στόχος του μαθήματος, μου εξηγούν, είναι «να ξαναμπεί ο άνθρωπος και ο λόγος στο επίκεντρο της ιατρικής».

Είμαι ήδη, φυσικά, μαγεμένη, και ακόμα περισσότερο βλέποντας αυτά τα πανέμορφα νεανικά πρόσωπα συγκεντρωμένα, δοσμένα απόλυτα στην ανάγνωση από το βιβλίο: «…Αγαπώ τη γνώση, την επιστήμη, την έρευνα. Κι επειδή είμαι γυναίκα τολμώ να πω τη λέξη που εσείς σαν άντρας δεν θα λέγατε, λέω “αγαπώ”. Πώς το είπε η Αντιγόνη; “Συμφιλείν έφυν”. Γεννήθηκα για ν’ αγαπώ».

Συχνά, σε συζητήσεις σχετικά με τους σημερινούς γιατρούς, συναντώ μια κυνική άποψη που αντανακλά τον κυνισμό που πολλοί πιστεύουν ότι επικρατεί και στους ίδιους τους γιατρούς. Αυτό που κάποτε λεγόταν λειτούργημα σήμερα αντιμετωπίζεται στην καλύτερη περίπτωση σαν επάγγελμα – στη χειρότερη (και όχι σπάνια) σαν επιχείρηση. Ομως ο κυνισμός, θεμιτός ή μη, παραβλέπει το βασικό: παιδιά σαν αυτά που έχω απέναντί μου δεν ξεκινούν όλη αυτή την περιπέτεια σπουδών, κόπων, αγωνιών, ματαιώσεων, μόνο για να βγάλουν λεφτά. «Αγαπώ τους ανθρώπους και φοβάμαι μην δεν μπορέσω να τους βοηθήσω» μου είπε μια νεαρή φοιτήτρια που θα μπορούσε να λέγεται Αντιγόνη. Και ναι, ομολογώ ότι θεωρώ τη λογοτεχνία την κατ’ εξοχήν πόρτα που μπορεί να ανοίξει όλες τις άλλες, αλλά η πιο συναρπαστική κι αναπάντεχη ίσως πρόσβασή της είναι προς τη θεραπεία· της ψυχής, και του σώματος. Γιατί στην αφήγηση, στη μυθοπλασία, στις αυθαιρεσίες, αντιφάσεις κι ανατροπές του λογοτεχνικού λόγου βρίσκονται όσα εργαλεία χρειάζεται εκείνος που πρωταρχικό στόχο έχει να αφουγκραστεί, να μαντέψει, να κατανοήσει, να διορθώσει ό,τι διορθώνεται, να απαλύνει τα υπόλοιπα.

Μέσα στο μαύρο πλαίσιο αυτών των ημερών, μέσα από όλες τις άλλες εικόνες που προσπαθώ να σβήσω από το μυαλό μου, τα πρόσωπα αυτών των γενναίων, πανίσχυρων (κι ας μην το ξέρουν) παιδιών ξεπηδούν σαν φωτοβολίδες αγάπης και δύναμης. Γιατί κάποια μέρα, το πιστεύω, θα κάθονται φορώντας τις άσπρες μπλούζες τους απέναντι σε συνανθρώπους τους και θα ξέρουν πώς να τους βοηθήσουν.

Με εκτίμηση και ευχαριστίες στις καθηγήτριες Μ. Σύρρου και Α. Μπατιστάτου (πρύτανη Πανεπιστημίου Ιωαννίνων) που είχαν την πρωτοβουλία της εισαγωγής του, στην καθηγήτρια Μ. Ζουμπούλη, το μέλος ΕΕΠ Θ. Τσελίγκα και στην καλεσμένη μέλος ΕΔΙΠ κ. Δ. Παπαστάθη.