«Το πιο πολύτιμο εργαλείο μας είναι το σώμα»

Δεν αντιστέκομαι στον πειρασμό και δείχνω από το κινητό μου στον Γουίλεμ Νταφόε μια παλιά φωτογραφία του, επειδή σε αυτήν εικονίζεται και ο γιος του. Προς στιγμήν ο 67χρονος αμερικανός ηθοποιός γουρλώνει τα μάτια και χαμογελά με την ανάμνηση της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Η σκόνη του χρόνου», στα γυρίσματα της οποίας τραβήχτηκε η φωτογραφία. Σε μια αποθήκη του παλιού αεροδρομίου του Ελληνικού. Του λέω ότι για διάφορους λόγους δεν είχα καταφέρει να επισκεφτώ τα πραγματικά σκληρά γυρίσματα της ίδιας ταινίας στο Καζακστάν – εκείνα στο Ελληνικό θα πρέπει να έμοιαζαν με διακοπές μπροστά τους. «Πράγματι, πολύ δύσκολα γυρίσματα…» θυμάται. «Πάνε πόσο – 20 χρόνια τώρα;». Του λέω λιγότερο (η ταινία είναι του 2008). Στην αρχή διαφωνεί, μετά συμφωνεί γιατί θυμάται. «Ξέρεις, ο γιος μου είναι πλέον 42 χρόνων» μου λέει και καθόμαστε στις δύο τοποθετημένες αντικριστά καρέκλες της αίθουσας Αρης Γαρουφαλής του Ωδείου Αθηνών. «Περνά ο χρόνος και δεν το καταλαβαίνουμε».

Τον έχω συναντήσει αρκετές φορές από κοντά, δύο για τη «Σκόνη του χρόνου», μία για τον «Αγγλο ασθενή», μία για τον πρώτο «Spider man» όπου ήταν ο Green Goblin, ο πατέρας του Τζέιμς Φράνκο αλλά και ο μεγάλος εχθρός του κεντρικού ήρωα, μία για μια ταινία που δεν είδαμε ποτέ στην Ελλάδα, το «The hunter», και μία για μια ταινία του αγαπημένου φίλου του, Εϊμπελ Φεράρα το «4:44 Last Day on Earth» που επίσης δεν είδαμε. Αυτή η τελευταία έγινε την περασμένη Δευτέρα το μεσημέρι και ενώ το πρόγραμμά του ήταν φορτωμένο. Βρέθηκε στην Αθήνα για έναν συγκεκριμένο λόγο: την προώθηση μίας από τις τελευταίες ταινίες του, του «Inside», που γυρίστηκε σε ένα στούντιο της Γερμανίας από τον έλληνα σκηνοθέτη Βασίλη Κατσούπη και τον έλληνα παραγωγό Γιώργο Καρναβά, τον άνθρωπο-κλειδί για να συμφωνήσει ο Νταφόε στην ταινία (κάτι που έγινε ύστερα από τη διαμεσολάβηση του παραγωγού Τζιμ Σταρκ, κοινού γνωστού τους). «Μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο με πλησίασαν» είπε ο ηθοποιός, «όλα έγιναν με μεγάλη σεμνότητα και σωστό επαγγελματισμό. Είδα τους ανθρώπους, διάβασα το σενάριο και κατάλαβα ότι αυτή η ταινία μπορούσε να έχει προοπτικές. Γι’ αυτό και επέλεξα να γίνω μέρος της».

Στο «Inside», που προβάλλεται από την περασμένη Πέμπτη, υποδύεται τον Νίμο, έναν διαρρήκτη υψηλής κλάσης που θα πιαστεί στη φάκα όταν εξαιτίας ενός τεχνικού προβλήματος θα εγκλωβιστεί μέσα στο ρετιρέ ενός ουρανοξύστη του Μανχάταν όπου μπήκε για να κλέψει πανάκριβους πίνακες. Στην προκειμένη περίπτωση του άρεσε η πρόκληση να παίξει μόνος, χωρίς πολλούς διαλόγους. «Οταν παίζω στον κινηματογράφο ή στο θέατρο μου αρέσει να κάνω πράγματα με τα χέρια μου. Σε αυτή την ταινία ήταν πολύ χρήσιμο γιατί είναι σαν να μιλάς χωρίς λέξεις». Του λέω ότι κατάλαβα ότι είναι ηθοποιός του σώματος και της κίνησης όταν τον είδα στο Σόχο της Νέας Υόρκης σε μια παράσταση του «Αυτοκράτορα Τζόουνς» του Ευγένιου Ο’ Νιλ, που είχε ανεβάσει με τον πειραματικό θίασο The Wooster Group (είναι ένας από τους ιδρυτές του). «Το σώμα είναι ίσως το πιο πολύτιμο εργαλείο του ηθοποιού» είπε. «Και κάθε κίνησή μου, ακόμα και σε μια σκηνή που δείχνει ασήμαντη, γίνεται με την ίδια φροντίδα όσο και για τις “σημαντικές” σκηνές στις οποίες ούτως ή άλλως δεν πιστεύω. Ολες οι σκηνές είναι σημαντικές».

Τον ρωτώ αν πιστεύει ότι ακόμα και τα αντικείμενα έχουν ψυχή όταν έρχεται σε επαφή μαζί τους. «Κάθε τι που κοιτάζουμε, αν προσηλωθούμε σε αυτό και αν σκεφτούμε από πού μπορεί να προέρχεται, θα δούμε ότι υπάρχει μια τεράστια ιστορία πίσω του. Αυτό μπορεί να ανοίξει το μυαλό σου μπροστά στο χάος και στην τάξη που υπάρχει στη φύση. Και νομίζω ότι ναι, είναι χρήσιμο γιατί σου ανοίγει τους ορίζοντες και σε κρατά μακριά από τον βάλτο της “κλειστής” σκέψης».  Στρέφει το βλέμμα του στο παρκέ και το δείχνει με το δάχτυλό του. «Αν π.χ. κοιτάξουμε αυτό το πάτωμα τι βλέπουμε; Οτι αυτό το πάτωμα ήταν κάποτε ένα δέντρο. Βλέπουμε επίσης κάποιον έλληνα τεχνίτη να το τοποθετεί εδώ πέρα. Πόσο πληρώθηκε για να το κάνει; Υπάρχει μια ολόκληρη επιχείρηση πίσω από αυτή την τοποθέτηση. Ο αρχιτέκτονας, κάποιο υλικό πάνω στο πάτωμα που ίσως να μη χρησιμοποιείται πλέον γιατί είναι τοξικό. Υπάρχουν όλες αυτές οι ιστορίες οπότε όταν ασχολείσαι με αυτά τα πράγματα βλέπεις κάτι παραπάνω από την επιφάνεια να σε ενδιαφέρει. Βλέπεις μια ολόκληρη ιστορία και εσύ, ο ηθοποιός, μπορείς να δουλέψεις μαζί της φτιάχνοντας μια νέα ιστορία…».

Δίνει σημασία στο ένστικτο αλλά ούτως ή άλλως τον ενδιαφέρει η ποικιλομορφία στις φωνές. Αν κοιτάξουμε τη φιλμογραφία του που αγγίζει τους 141 τίτλους (μαζί με τις τηλεταινίες, τα μουσικά βίντεο και τα video games) θα βρούμε ταινίες με την υπογραφή κορυφαίων σκηνοθετών. Μερικά παραδείγματα: Μάρτιν Σκορσέζε – «Ο τελευταίος πειρασμός», Ντέιβιντ Λιντς – «Ατίθαση καρδιά», Αλαν Πάρκερ – «Ο Μισισιπής καίγεται», Γουίλιαμ Φρίντκιν – «Ο άνθρωπος από το Λος Αντζελες», Ολιβερ Στόουν – «Πλατούν», Λαρς φον Τρίερ – «Αντίχριστος», Γκιγιέρμο ντελ Τόρο – «Το μονοπάτι των σκοτεινών ψυχών», Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ – «Existenz», Γουές Αντερσον – «Ξενοδοχείο Grand Budapest», Εϊμπελ Φεράρα – «Παζολίνι» (και πάρα πολλές ακόμα γιατί τον ακολουθεί πιστά), Τζούλιαν Σνάμπελ – «Στην πύλη της αιωνιότητας» (όπου ο Νταφόε υποδύθηκε τον Βίνσεντ βαν Γκογκ και προτάθηκε για το Οσκαρ α ρόλου). Συγχρόνως θα βρούμε και πάρα πολλές ταινίες δημιουργών των οποίων το όνομα δεν μας λέει κάτι.

Του λέω ότι είναι ο ηθοποιός για όλα και όλους, γελάει κουνώντας καταφατικά το κεφάλι του και τον ρωτώ αν αυτή η ισορροπία είναι ίσως που τροφοδοτεί την τέχνη του. «Νομίζω ναι, νομίζω ναι» η άμεση απάντησή του. «Οπως θαρρώ ότι συμβαίνει σε κάθε τι στη ζωή μας και σε όλα τα επαγγέλματα. Οσο οι άνθρωποι μεγαλώνουν νιώθουν μεν μια ασφάλεια για αυτό που κάνουν, επειδή ξέρουν πώς να το κάνουν καλά, όμως την ίδια ώρα υπάρχει και ένα είδος κορεσμού, διάβρωσης ίσως, ή απλώς κούρασης. Υπάρχει η πιθανότητα να χάσουν τη σπίθα τους. Μπορεί από τη μια μεριά να πατούν γερά στα πόδια τους και να νιώθουν ασφάλεια αλλά ίσως να έχουν χάσει το πάθος, την όρεξή τους να κοπιάσουν την οποία είχαν παλαιότερα. Στην άλλη πλευρά, νέοι άνθρωποι, νεότεροι κινηματογραφιστές, μπορεί μεν να μην έχουν την ανάλογη εμπειρία γιατί δεν έχουν περάσει το στάδιο της πρακτικής αλλά πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι κάτι περισσότερο από αυτό που βλέπουμε, οπότε είναι πολύ αφοσιωμένοι σε ό,τι κάνουν. Ο,τι κάνουν το κάνουν πολύ προσωπικά, ακριβώς επειδή δεν το έχουν κάνει πολλές φορές. Επομένως η ισορροπία αυτών των δύο που αναφέρατε είναι πολύ σημαντική για έναν ηθοποιό που του αρέσει να ψάχνεται».

Για τον σκηνοθέτη

Επισήμανε συγχρόνως ότι ενώ εκτιμά πολύ τον ρόλο του σκηνοθέτη, μια κινηματογραφική παραγωγή δεν είναι μόνο υπόθεση του σκηνοθέτη. «Είναι το σχέδιό του το οποίο για να υλοποιηθεί θα πρέπει να παίξουν ρόλο πολλά άλλα στοιχεία, την ώρα που πολλά πράγματα συμβαίνουν, απλώς, με φυσικό τρόπο. Εχω το προνόμιο να θεωρούμαι το υλικό που οι σκηνοθέτες χρειάζονται για να δουλέψουν και δεν θεωρώ ότι είναι απαραίτητο να έχουν τεράστια εμπειρία. Αρκεί να έχουν το πάθος που χρειάζεται για να με πείσουν να συνεργαστώ μαζί τους. Οπως συνέβη στην περίπτωση του “Inside”». Στη συνέντευξη Τύπου που είχε προηγηθεί αυτής της συνέντευξης ο Νταφόε είπε ότι ο Βασίλης Κατσούπης μπορεί να φαίνεται ταπεινός, αλλά πάνω στη δουλειά μπορεί να αποδειχτεί και σκληρός υποστηρίζοντας επίμονα το πάθος του. «Το “Inside” είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του για τον κινηματογράφο, αλλά ο Βασίλης δεν είναι χθεσινός, ξέρει πολύ καλά τι κάνει».

Ανθρωπος πρακτικός, επιμένει ότι η χημεία ανάμεσα στους ανθρώπους με τους οποίους πρόκειται να συνεργαστεί παίζει πρωταρχικό ρόλο. «Κατ’ αρχάς κάθε σχέδιο είναι διαφορετικό. Οταν μου έγινε η πρόταση για το “Inside” δεν ήξερα με ποιους είχα να κάνω γιατί δεν τους είχα δει ποτέ. Ετσι όμως γίνεται τις περισσότερες φορές όταν σε πλησιάζουν άνθρωποι που δεν έχεις συνεργαστεί μαζί τους. Στη συνέχεια βλέπεις περίπου τι προσπάθεια πρόκειται να γίνει και το σημαντικότερο, βλέπεις με ποιους ανθρώπους θα βρίσκεσαι για αρκετό χρόνο μέσα στο ίδιο  δωμάτιο. Ορισμένες φορές οι άνθρωποι σε απωθούν, άλλες σε ελκύουν. Ζυγίζεις τις καταστάσεις που πρόκειται να ακολουθήσουν και αποφασίζεις αν θα πας μαζί τους ή όχι. Είναι ένα ρίσκο. Γιατί δεν ξέρεις, ποτέ δεν ξέρεις, από πριν τι θα γίνει. Ορισμένες φορές, από πλευράς καριέρας – την οποία δεν σκέφτομαι και τόσο πολύ – λες “ω! σπουδαίος σκηνοθέτης, μεγάλες προσδοκίες, τεράστιος ενθουσιασμός θα γίνει επιτυχία, όλα αυτά”. Και τελικά η ταινία αποδεικνύεται φρικτή. Δεν υπάρχει εγγύηση. Υπάρχει μόνο η υποψία, το πώς φαντάζομαι ότι θα είναι η κατάσταση που θα ζήσω».