Εικόνες από κρύσταλλο

Ηταν ωραίο εκείνο το απόγευμα του φθινοπώρου, σ’ ένα διάλειμμα της σχολής. Πήγαμε μαζί με την Αννα, δίπλα, στη Μενάνδρου ήταν η σχολή τότε, στο καφενείο του Μήτσου, μια στοά μικρή κάτω από τη σκηνή του Εθνικού. Η Αννα περίμενε έναν φίλο της από τη Σχολή Σταυράκου κι όπως χαζεύαμε τον κόσμο, τον ήλιο που άναβε στα τζάμια απέναντι, βλέπω ξαφνικά να κατεβαίνει από την Αγίου Κωνσταντίνου ένας έφεδρος αξιωματικός. Επηρεασμένος από το «Ασμα ηρωικό και πένθιμο» που απήγγελλαν οι μαθητές του τρίτου έτους της, λέω, κοίτα, «Ηταν ωραίο παιδί με τα θαμπόχρυσα κουμπιά και το πιστόλι», δεν κατάλαβε. Της λέω δείχνοντάς τον «Ελύτης», «Τι λες, παιδί μου, δεν είναι Ελύτης, ο Λάκης είναι».

Ετσι γνώρισα τον Λάκη Παπαστάθη με τα θαμπόχρυσα κουμπιά. Αρχίσαμε να μιλάμε κι αμέσως κατάλαβα ότι αυτός ο άνθρωπος θα σημαδέψει τη ζωή μου. Και τη σημάδεψε. Τον βλέπαμε σε κάθε του έξοδο από τον Στρατό. Κι αργότερα, όταν πια απολύθηκε, αρχίσαμε να κάνουμε παρέα.

Σήμερα Πέμπτη που ξύπνησα με την είδηση, μαχαίρι στην καρδιά ο θάνατός του. Ητανε, βλέπεις, από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους που έχω γνωρίσει. Μας μίλαγε για πράγματα πρωτάκουστα τότε. Ή μάλλον όχι, δεν ήταν αυτά που έλεγε, ο τρόπος που τα έλεγε ήταν πρωτάκουστος. Σαν να «ξαναγεννούσε μέσα μας τη φύση των πραγμάτων». Σε κάθε του κουβέντα άνοιγε μπροστά μας ένας ολόκληρος κόσμος, που μέσα του παίρναν ζωή από τα πιο ασήμαντα μέχρι τα πλέον Υψηλά. Ενας επίγειος παράδεισος ο λόγος του που χώραγε από τον Σεφέρη, τον Μητσάκη, τον Καρκαβίτσα, τον Σολωμό, έναν στίχο από παλιό ρεμπέτικο, μια μελωδία του Μότσαρτ, ένα σημείωμα μιας ασήμαντης γυναίκας στο παιδί της, μέχρι την Αποκάλυψη του Ιωάννου και το γράμμα ενός μετανάστη από την Αμερική.

Φυσικό ήταν να γίνει το, αυτό που τότε λέγαμε, ίνδαλμά μου. Τον θαύμαζα και τον αγάπαγα με όλη την καρδιά μου. Μόνο που μέσα από αυτήν την αγάπη και τον θαυμασμό άρχισε και μια υφέρπουσα ζήλια. Οχι φθόνος. Με κανέναν τρόπο. Καθαρή ζήλια, που όμως έπιασε σαν το σαράκι να ροκανίζει σιγά σιγά τη σχέση. Και βέβαια όχι από τη μεριά του. Αυτός τι να ζηλέψει. Εγώ ήμουν ο υπαίτιος και η συμπεριφορά μου, που μας έκανε ν’ απομακρυνθούμε τα τελευταία χρόνια. Ισως φταίει και που παίζοντας στον «Θεόφιλο» έναν πολύ σημαντικό ρόλο, καταλάβαινα ότι δεν ήμουν καθόλου καλός, έπρεπε να παίζω μιλώντας γαλλικά τα οποία και αγνοούσα παντελώς, και έκανα τον ρόλο από σημαντικό ένα απλό πέρασμα. Αλλά σε όλες τις άλλες συνεργασίες ζήσαμε σπάνιες στιγμές και ακριβές. Ηρθε τότε στο Ελεύθερο Θέατρο και σκηνοθέτησε τα κινηματογραφικά μέρη σε δύο παραστάσεις, στο «Τραμ το τελευταίο» και στο «Μια ζωή Γκόλφω», που δεν συνόδευαν την παράσταση, την απογείωναν. Ηταν ταινίες μικρού μήκους και μεγάλης ποίησης. Κι αυτά το ’74 και το ’76, προβολές κανονικές 35 mm, όχι βίντεο, και τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται. Ταινίες, ταινίες.

Δεν είναι καθόλου περίεργο πώς αυτός ο ποιητής της εικόνας, του λόγου και της ζωής έκανε μόνο τέσσερις μεγάλου μήκους, γιατί δίπλα σε αυτές μας άφησε κι ένα έργο ζωής. Το «Παρασκήνιο», σε συνεργασία με τον Τάκη Χατζόπουλο, μια εκπομπή που έμελλε να γίνει η κιβωτός πολιτισμού των τελευταίων χρόνων στην Ελλάδα.

Κι ο τρόπος που το έκανε, καλώντας να σκηνοθετήσουν όλοι οι μέλλοντες έλληνες σκηνοθέτες. Και με τι μεράκι, τι αφοσίωση. «Χάθηκε», διαβάζω σήμερα, ο Λάκης Παπαστάθης. Οχι. Λάθος. Δεν χάθηκε, μας άφησε ολόκληρο το είναι του, πανάκριβη και σπάνια διαθήκη. Μας άφησε και το ανέσπερο άστρο του να φωτίζει τις νύχτες της ζωής μας.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα. Και θα είναι. Γιατί το χώμα είναι ελληνικό, κι ο Λάκης ήταν Ελληνας, όχι εξ αίματος βεβαίως αλλά εκ φωτός και λόγου.

Τώρα «Μακριά χτυπούν καμπάνες από κρύσταλλο: Αύριο, αύριο λένε, το Πάσχα τ’ Ουρανού».