Ego, ή Ατομικοί παράδεισοι, συλλογική κόλαση

Ελλάδα είναι ο τόπος που πάντα υπάρχει ένας λόγος για να θρηνεί κανείς. Μόνο που σήμερα οι αιτίες για θρήνους έχουν πολλαπλασιαστεί. Λίγο να ξύσεις τη γυαλισμένη κρούστα του κράτους, τρέχει αμέσως πύον. Σκεφτείτε πόσες χιλιάδες (sic) άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στην Αθηνών – Πατρών από το 2000 ως το 2020. Σκεφτείτε πόσοι αξονικοί τομογράφοι που τοποθετήθηκαν πριν χρόνια ακόμη δεν λειτουργούν στα κρατικά νοσοκομεία ή πόσο εγκληματικά καθυστερούν οι εγχειρήσεις νηπίων στο Παίδων. Πόσα χιλιόμετρα (!) σιδηροτροχιών έχουν κλέψει οι γνωστές, ευπαθείς ομάδες τα τελευταία χρόνια. Πόσες χιλιάδες πανάκριβα πτυχία, μεταπτυχιακά και διδακτορικά τέλος, χωρίς αντίκρισμα, χωρίς μέλλον, μοιράζονται κατ’ έτος στη χώρα προς δόξαν της πολυεπίπεδης μαφίας των ΑΕΙ.

Από την άλλη απλοί, καθημερινοί άνθρωποι ανταλλάσσουν καλημέρες με μάτια βουρκωμένα γιατί νιώθουν προσωπικά το συλλογικό πένθος αλλά και γιατί όλοι αισθάνονται εκτεθειμένοι στην κοινή μοίρα. Αφού η επόμενη συμφορά νομοτελειακά βρίσκεται ante portas. «Μη ρωτάς για ποιον χτυπάει η καμπάνα, χτυπάει για σένα», ο στίχος που ενέπνευσε τον Χέμινγουεϊ. Μιας και καταφέραμε στις εποχές της ευμάρειας να χτίσουμε ιδιωτικούς παραδείσους, νομοτελειακά τώρα βιώνουμε τη συλλογική κόλαση.

Τί όμως μπορεί πραγματικά να περιμένει κανείς από μία κοινωνία που περιμένει να πάρει το ασανσέρ για να ανέβει από το ισόγειο στον πρώτο όροφο; Ακόμη και παιδιά δεκαπέντε ετών. (Στην πολυκατοικία μου χρησιμοποιώ το κλιμακοστάσιο σχεδόν αποκλειστικά ως άσκηση. Μόνον εγώ). Κλινικώς τίποτε. Πρόκειται μόνο για τεμπελιά; Οχι, πρόκειται για κάτι χειρότερο. Για πνευματική οκνηρία και κατατονία, για αυτό τον συλλογικό μας εθισμό στην ήσσονα προσπάθεια, στο έτοιμο – καλύτερα, στο ετοιματζήδικο – στην μη προσπάθεια, στη μη σκέψη… Το δράμα ενός τόπου που έμαθε στην ευκολία της αδράνειας και όχι στον αγώνα για την υπέρβαση της δυσκολίας. Που πιστεύει στο φροντιστήριο αλλά όχι στο σχολείο. Στο κόμμα – πατερούλη που μεριμνά κι όχι στον ανταγωνισμό και την αξιοκρατία. Μέχρι να κάτσει η στραβή. Οπότε εμφανίζονται οι επαγγελματίες ανάρχιδοι και οι ερασιτέχνες σταρχιδιστές. Αυτή είναι η κουλτούρα, αυτή είναι η καθημερινή μας πρακτική, αυτή είναι η παιδεία μας. Το λυσάρι, η προκάτ λύση, η αποφυγή της δυσκολίας, ο χαβαλές, το «δε βαριέσαι», το «πάμε κι ό,τι γίνει». Το «έχει ο Θεός». Δηλαδή η άρνηση της μαθητείας, της υπακοής σε έναν κανόνα, της πειθαρχίας σε έναν δάσκαλο. Του a priori, δηλαδή χωρίς ανθρωπολογικά πρόσημα, σεβασμού του άλλου. Το εγώ, το ego, ως μόνιμη, υστερική ταυτολογία. Ετσι ώστε ακόμη κι η χειρότερη τραγωδία να καταλήγει σ’ ένα υστερικό μπουρλέσκ. Και… συγγνώμη που θα έλεγε και κάποιος, αν δεν το καταλάβατε.

Σκεφτείτε ότι ακόμη δεν έχουμε αποκτήσει στοιχειώδη, οικολογική συνείδηση παρ’ ότι είμαστε μια χρεοκοπημένη χώρα που πρέπει να επιβιώσει από το δραματικό υστέρημα κι όχι το πληθωρικό πλεόνασμα. Αυτό που είναι αυτονόητο ως κοινωνική αλλά και πολιτική υποχρέωση για τους λοιπούς Ευρωπαίους, σε μας παραμένει ζητούμενο. Προτιμάμε να πετάξουμε ή να καταστρέψουμε αντί να προνοήσουμε ή να αποθηκεύσουμε. Οπως εξάλλου και η οδηγική συμπεριφορά. Το κινείσθαι δημοσίως. Η στοιχειώδης δηλαδή αποδοχή όχι της προτεραιότητας του άλλου αλλά του ίδιου του δικαιώματός του για να υπάρχει. Οταν κινείται η αυτού μεγαλειότης το εγώ μας, τίποτα δεν μπορεί, δεν επιτρέπεται να το εμποδίσει. Εξ ου και οι εκατόμβες των θυμάτων στην άσφαλτο, διαχρονικά. Ή, στις ράγες των τρένων πρόσφατα. Γιατί περί αυτού πρόκειται …

Κι όμως. Εξακολουθώ να έχω εμπιστοσύνη στον απλό συμπολίτη μου που ακόμη πενθεί και θρηνεί χωρίς την ιδιοτέλεια και την οπισθοβουλία των επαγγελματιών. Που ακόμα ψάχνει, έστω με απόγνωση, εκείνο το κάτι που αδυνατούν να του δώσουν οι ποικίλες, δοτές ηγεσίες. Πολιτικές, πνευματικές και άλλες. Για αυτό και νομίζω πως δεν μας αξίζει αυτό το αδιέξοδο, συλλογικό αυτομαστίγωμα. Επειδή δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Δεν είμαστε!

Είναι νωρίς το πρωί και βλέπω στη γειτονιά μου τον κόσμο της εργασίας να ξεκινάει για τον επιούσιο. Να ανοίγουν τα μαγαζιά, οι εναπομείνασες βιοτεχνίες, τα διάφορα μικροκαταστήματα, τα μηχανουργεία κι οι λοιπές επιχειρήσεις με τους εργαζόμενους στις θέσεις τους. Επειδή δεν είναι όλοι ούτε αργόσχολοι, ούτε αργόμισθοι του Δημοσίου. Κι ούτε κομματόσκυλα εθισμένα στη σπέκουλα. Κυκλοφορώντας στην πόλη διαπιστώνω πως οι περισσότεροι δήμοι έχουν προσλάβει ως επί το πλείστον γυναίκες στις υπηρεσίες καθαριότητας. Να υποθέσω πως η πλειονότητά τους είναι αλλοδαπές; Τις βλέπω λοιπόν ανεβασμένες στη σκουπιδιάρες να δίνουν τον τίμιο αγώνα τους από τα άγρια μεσάνυχτα και σκέφτομαι πως ενδεχομένως υπάρχει ακόμα ελπίδα για τη χώρα μας…

Ο Μάνος Στεφανίδης είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ