Ας μην επιστρέψουμε στις ιδέες που μας δίχασαν

Η παράτυπη μετανάστευση στην Ευρώπη είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε και απαιτεί κατάλληλα αντίμετρα ως μέρος μιας συνολικής προσέγγισης του ζητήματος. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που θα ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στην παράνομη και λαθραία μετανάστευση και στο εμπόριο των ανθρώπων τόσο στις χώρες προέλευσης και διέλευσης των μεταναστών, όσο και στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Το παράδειγμα της Πολωνίας δείχνει ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε διαφορετικούς τύπους μετανάστευσης με τη χρήση κατάλληλων μέσων.

Πριν από έναν χρόνο, στις 24/2/2022, η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία, ξεκινώντας έναν βίαιο πόλεμο που εξακολουθεί να μαίνεται. Εκατομμύρια Ουκρανοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους για να βρουν καταφύγιο είτε σε άλλα μέρη της πατρίδας τους είτε στο εξωτερικό. Η Πολωνία κατέγραψε αριθμό – ρεκόρ εισόδων από την αρχή της σύγκρουσης (σχεδόν 3 εκατομμύρια) και πάνω από 1,5 εκατομμύριο δικαιούχους προσωρινής προστασίας, που ενεργοποιήθηκε από την ΕΕ μία εβδομάδα αργότερα. Το 70% των Πολωνών βοήθησε πρόσφυγες από την Ουκρανία, ακόμα και φιλοξενώντας τους στα σπίτια τους. Σχεδόν 200.000 παιδιά φοιτούν σε πολωνικά σχολεία και 200.000 ενήλικες βρήκαν εργασία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, το 2022 η Πολωνία διέθεσε 8,36 δισεκατομμύρια ευρώ (πάνω από 1,5% του ΑΕΠ) για ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ουκρανία. Η έκταση του φαινομένου απαιτεί την κατάλληλη υποστήριξη όχι μόνο από τα κράτη – μέλη, αλλά και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία πρέπει να παρέχει ταχεία οικονομική στήριξη.

Η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ με τη Λευκορωσία, η οποία συνεχίζεται από το καλοκαίρι του 2021, ήταν μια υβριδική επίθεση του καθεστώτος Λουκασένκο, υποστηριζόμενου από τη Μόσχα, στη Λιθουανία, στη Λετονία και στην Πολωνία και έμμεσα σε ολόκληρη την ΕΕ. Χάρη σε χιλιάδες πολωνούς ένστολους, τον φράχτη που κατασκεύασε η Πολωνία, καθώς και τις διπλωματικές ενέργειες προς τις χώρες προέλευσης των μεταναστών, το φαινόμενο έχει περιοριστεί. Ωστόσο, εξακολουθούμε καθημερινά να αποτρέπουμε απόπειρες παράνομης εισόδου από τα σύνορα με τη Λευκορωσία. Γνωρίζουμε ότι πολλοί μετανάστες έχουν μεταφερθεί εκεί από τη Ρωσία.

Η νέα γεωπολιτική κατάσταση, οι πραγματικές απειλές καθώς και οι διάφορες προκλήσεις που σχετίζονται με τη μετανάστευση απαιτούν μεγαλύτερη έμφαση σε θέματα ασφάλειας και βελτίωσης της προστασίας των συνόρων. Είναι απαραίτητο να εξορθολογιστούν οι διαδικασίες, να αυξηθεί η επιχειρησιακή ικανότητα, οι συνοριακές υπηρεσίες να εξοπλιστούν με πρόσθετα, σύγχρονα μέσα και να βελτιωθούν οι υποδομές με την κατασκευή φραχτών, κάτι που απαιτεί συγχρηματοδότηση της ΕΕ. Πρέπει να καθοριστούν επακριβώς οι αρμοδιότητες της Frontex ώστε να παρέχει αποτελεσματική βοήθεια και να αποφευχθούν οι παρερμηνείες.

Η Ευρώπη χρειάζεται επαρκή μέτρα για την εξάλειψη των απειλών και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 9ης/2/2023 δείχνουν ότι οι ηγέτες το κατανοούν. Τα κράτη – μέλη άρχισαν να ανταλλάσσουν εμπειρίες και βέλτιστες πρακτικές για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η κοινή πρωτοβουλία των υπουργών της Πολωνίας, της Ελλάδας, της Αυστρίας και της Λιθουανίας για τη διοργάνωση ευρωπαϊκής διάσκεψης για τη διαχείριση των συνόρων, η οποία ξεκίνησε στο Βίλνιους τον Ιανουάριο του 2022 και συνεχίζεται στην Αθήνα.

Συνεχίζουμε τη μεταρρύθμιση της πολιτικής ασύλου της ΕΕ. Ελπίζουμε ότι δεν θα επιστρέψουμε στις ιδέες που μας δίχασαν στο παρελθόν και ότι το νέο σύστημα θα μας επιτρέψει να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις, διασφαλίζοντας ένα κατάλληλο επίπεδο προστασίας στους πολίτες μας.

Ο Μπάρτος Γκροντέτσκι είναι υφυπουργός Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης της Πολωνίας