Η πόλωση των πεπεισμένων

Πέρα από τις μελέτες των ιστορικών, των πολιτικών αναλυτών, των κοινωνιολόγων και της πολιτικής φιλοσοφίας, έχουν τεράστιο ενδιαφέρον οι έρευνες για την πολιτική πόλωση ως λειτουργία του εγκεφάλου. Μια από τις πιο πρόσφατες πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής μια επιστημονική ομάδα του Πανεπιστήμιου Μπράουν που έδειξε – να το πούμε πολύ απλά – ότι οι εγκέφαλοι ανθρώπων με παρόμοιες πολιτικές πεποιθήσεις έχουν παρόμοιες εγκεφαλικές αντιδράσεις σε έννοιες με πολιτική φόρτιση (π.χ. ελευθερία, πατριωτισμός, άμβλωση κ.ά.). Οι επιστήμονες της ομάδας διάλεξαν 30 τέτοιες λέξεις και τις διάβασαν στους εθελοντές μόνες τους, χωρίς άλλο κείμενο ή πλαίσιο που να τους δίνει αρνητικό ή θετικό αξιολογικό πρόσημο, αφού τους χώρισαν σε δυο ομάδες, προοδευτικών και συντηρητικών.

Μελετώντας εξαντλητικά τις δραστικές περιοχές των εγκεφάλων τους, τους νευρώνες, την αμυγδαλή κ.ά., διαπίστωσαν ότι οι τρόποι που προσλάμβανε και αντιδρούσε αυθορμήτως ο κάθε εγκέφαλος σε κάθε έννοια ήταν παρόμοιοι, αν όχι ίδιοι, μεταξύ ομοϊδεατών. Οταν, αργότερα, τους έδειξαν βίντεο από τηλεοπτικές πολιτικές συζητήσεις για τα θέματα αυτά, οι εγκέφαλοί τους σχεδόν συγχρονίστηκαν – έχει ενδιαφέρον μάλιστα ότι το θέμα που προκάλεσε τις πιο πολωμένες αντιδράσεις ήταν η μετανάστευση. Τι έδειξε η έρευνα αυτή; Κάτι που υποψιαζόμασταν. Οτι η πόλωση δεν είναι απλώς κάτι που προκύπτει έτσι απλά, από συγκυριακές καταστάσεις, ακόμη κι αν αυτές τη φέρνουν στην επιφάνεια, αλλά είναι μια εξόχως συναισθηματική κατάσταση. Το γνωρίζουν, άλλωστε, οι πολιτικοί που τη χρησιμοποιούν καθώς ποντάρουν στις πιο ανεπεξέργαστες αντιδράσεις των πεπεισμένων οπαδών, την ίδια ώρα που προσποιούνται πως την ξορκίζουν στο όνομα του «πολιτικού πολιτισμού». Και για να το πάμε στα δικά μας, δεν είναι καλός οιωνός για την προεκλογική περίοδο να εξαντλείται η δημοκρατική σύγκρουση στην κατάχρηση εννοιών με σημαντική φόρτιση (π.χ. «εκτροπή», «εμφύλιος» κ.ά.) με μοναδικό στόχο το «γαργαλητό» των ενστίκτων των οπαδών, δηλαδή των πεπεισμένων.

Θα ήταν σαφώς πιο βολικό να ήταν όλη η πολιτική συζήτηση και το κοινό σαν τους καλωδιωμένους εθελοντές της έρευνας, πολίτες παραδομένοι πλήρως σε συναισθήματα και αοριστολογίες, χωρίς καμιά περαιτέρω επεξεργασία. Η ζωή όμως δεν έχει συνθήκες εργαστηρίου. Κάποια στιγμή το σόου τελειώνει. Και θα μας μείνει μια ακόμη περίοδος πόλωσης και αλληλοκατηγοριών, χωρίς πραγματική πολιτική, που θα θέλουμε να ξεχάσουμε. Αξίζει τον κόπο;