Αδιέξοδο

Πριν από τέσσερις μήνες, σε τούτες τις σελίδες, υποστηρίξαμε ότι η καθυστέρηση διαλεύκανσης (τότε!) στην υπόθεση των υποκλοπών έχει καταστεί τροχοπέδη στην ομαλή λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος. Διαβρώνει τους όρους εμπιστοσύνης που είναι αναγκαίοι στην κανονικότητα. Απειλεί εντέλει να διαμορφώσει έναν νέο φαύλο κύκλο τοξικότητας που θα εγκλωβίσει τον δημόσιο βίο. Σε αυτή την πορεία, με σταθερά βήματα, ως αν να μη μπορούμε να ξεφύγουμε από κάποιο απροσδιόριστο πεπρωμένο, πορευόμαστε και σήμερα.

Τελευταία εξέλιξη στην υπόθεση των υποκλοπών είναι η πρόταση δυσπιστίας. Προφανώς θα αποτελέσει τόπο για να εκφραστεί η αμιγώς πολιτική διάσταση του ζητήματος και να τοποθετηθούν όλοι με την ψήφο τους. Αλλά ουδείς αμφιβάλει ότι η διαδικασία αυτή διέξοδο δεν θα δώσει. Για πολλούς διέξοδο θα δώσουν οι εκλογές. Σε αυτή την προοπτική, δύο κυρίαρχες τάσεις έχουν ήδη σχηματιστεί. Ορισμένοι επενδύουν στην υπόθεση ότι το εκλογικό σώμα, και ιδίως οι αμφιταλαντευόμενοι, δεν θα προσδώσει ιδιαίτερη σημασία στο ζήτημα. Αλλοι χτίζουν πολιτικό αφήγημα στην αντίθετη βάση. Δεν γνωρίζουμε φυσικά πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Είμαστε ωστόσο βέβαιοι ότι όσο η διαλεύκανση παραμένει ζητούμενο, τόσο παραμένει ορατός ο κίνδυνος το αδιέξοδο να μας συνοδεύει ανεξαρτήτως του αποτελέσματος των εκλογών, είτε υπό απλή αναλογική, είτε με bonus. Είτε διότι θα εμποδίσει μία συνεργασία που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν εφικτή, είτε διότι δεν θα καταστεί επαρκές για να υποστηρίξει μία συνεργασία που άλλοι θα επιθυμούσαν, είτε τέλος και αν παραμένει η κατάσταση ως έχει σήμερα, με μία γενικευμένη δυσπιστία και αδυναμία συνεννόησης. Με αυτά τα δεδομένα, βασικό ζητούμενο στις θέσεις των πολιτικών κομμάτων στις προσεχείς εκλογές θα πρέπει να είναι και τούτο: με ποιο τρόπο προσδοκούν την επιστροφή στην κανονικότητα και πώς θα συμβάλουν προς τούτο;

Ανεξάρτητα από αυτά, η προσήκουσα εξέλιξη των πραγμάτων θα ήταν η θεσμική διαλεύκανση. Και εδώ πρέπει να είμαστε σαφείς. Δεν επιτρέπεται τα θεσμικά αντίβαρα, ιδίως οι ανεξάρτητες αρχές, να καταστούν παράπλευρη απώλεια αυτής της υπόθεσης. Ούτε καθ’ οιονδήποτε τρόπο επιτρέπεται να αμφισβητηθεί η σημασία της διαφάνειας σε ζητήματα μείζονος δημόσιου ενδιαφέροντος. Στις φιλελεύθερες κοινωνίες της Ευρώπης, αποτελεί κοινό τόπο ότι η δημόσια εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Κατακτάται μέσα από τη λειτουργία ανοιχτών δομών και υπό όρους δημόσιου ελέγχου και διαφάνειας. Μόνο έτσι οι κοινωνίες είναι ανοιχτές στην πρόοδο, οι θεσμοί στην αυτο-βελτίωση και οι δημοκρατίες μπορούν να ξεπερνούν τις συγκρούσεις και τα αδιέξοδα.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ Νομικών του Παν. Χάρβαρντ, είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)