Ανησυχούντες πλούσιοι και ταξικοί προδότες

Σου έρχονται δάκρυα στα μάτια. Ποιος να απευθύνει άραγε αυτή τη δραματική έκκληση; Καμιά ανθρωπιστική οργάνωση; Τίποτα αριστεριστές; Ο Τομά Πικετί; Οχι: διακόσιοι εκατομμυριούχοι, οι περισσότεροι Βρετανοί και Αμερικανοί, αλλά και δύο Γάλλοι, με επιστολή που απηύθυναν αυτή την εβδομάδα προς το Φόρουμ του Νταβός. Οι άνθρωποι που λυμαίνονται τον παγκόσμιο πλούτο ζητούν από τους πολιτικούς να τους φορολογήσουν περισσότερο «στο όνομα του κοινού καλού». Μα γιατί δεν κάνουν κάτι εκείνοι; Γιατί δεν αναλαμβάνουν μια συλλογική πρωτοβουλία για την ανακατανομή του πλούτου; Γιατί δεν ανταποκρίνονται, έστω, στη σαρκαστική πρόσκληση του γάλλου υπουργού Οικονομικών Μπρινό Λε Μερ να εγκατασταθούν στη Γαλλία και να φορολογηθούν με έναν από τους υψηλότερους συντελεστές σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες;

Επειδή η «οργή» τους είναι υποκριτική. Αλλά η ελπίδα έρχεται για άλλη μια φορά από τους νέους.

Σύμφωνα με μια έκθεση του 2019, μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας θα μεταβιβαστούν από τη μια γενιά στην επόμενη περισσότερα από 15 δισεκατομμύρια ευρώ (8,8 στις ΗΠΑ και 3,2 στην Ευρώπη). Ο πλούτος αυτός, όμως, ούτε συσσωρεύτηκε ούτε μεταβιβάζεται με δίκαιο τρόπο. Η ροή του, αντιθέτως, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των ανισοτήτων. Πολλοί λοιπόν από αυτούς που τον εισπράττουν αντιδρούν. Η 30χρονη Μόργκαν Κέρτις, για παράδειγμα, η οποία μεγάλωσε στο Λονδίνο σε μια οικογένεια που πλούτισε από την αποικιοκρατία, συνειδητοποίησε κάποια στιγμή ότι η ίδια ήταν προνομιούχα και ο κόσμος άδικος. Αποφάσισε λοιπόν να μοιράσει το 100% του πλούτου που κληρονόμησε σε κοινωνικά κινήματα και οργανώσεις υπεράσπισης μαύρων και ιθαγενών ακτημόνων.

Η 25χρονη Σουζάνα Πένφιλντ, πάλι, άρχισε να εξετάζει με κριτικό μάτι την κοινωνική της θέση όταν ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις για τον φόνο του Τζορτζ Φλόιντ. Τότε ένιωσε την ανάγκη η μάχη κατά των ανισοτήτων να υποστηριχθεί από λευκούς ανθρώπους με χρήματα.

Η Μόργκαν και η Σουζάνα, γράφει η εφημερίδα El Pais, μετέχουν στη Resource Generation, «μια οργάνωση νέων ηλικίας 18-35 ετών με ταξικά προνόμια», όπως αυτοχαρακτηρίζεται, «που επιδιώκουν την ισότιμη κατανομή του πλούτου, της γης και της εξουσίας». H oργάνωση ιδρύθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του ’90, αλλά το 2021 απογειώθηκε: τα μέλη της αυξήθηκαν κατά 65%.

Ανάλογες οργανώσεις έχουν ιδρυθεί στη Βρετανία, τη Γερμανία και τον Καναδά. Αυτό που κάνουν δεν είναι φιλανθρωπία, με την παραδοσιακή τουλάχιστον έννοια του όρου. Και αντίθετα με τις ανώτερες σφαίρες, όπου το να συζητούν για χρήματα θεωρείται κακόγουστο, τα μέλη αυτών των οργανώσεων συζητούν πολύ για τον πλούτο: ποια συστήματα επέτρεψαν τη συσσώρευσή του, τι επιπτώσεις υπήρξαν, τι κώδικες συμπεριφοράς καθιερώθηκαν.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, η 36χρονη Στέφανι Μπρόμπι ίδρυσε το «The Good Ancestor Movement» (Κίνημα του Καλού Προγόνου). Μέχρι τότε, δούλευε ως δικηγόρος σε υποθέσεις ιδιωτικών κληρονομιών, εξασφαλίζοντας την προστασία των κεφαλαίων και τη συσσώρευση του πλούτου για τις μελλοντικές γενιές. Κάποια στιγμή διαπίστωσε ότι οι πελάτες της – από τους οποίους μερικοί έκαναν περιουσία στη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ ή στη ναζιστική Γερμανία – ασχολούνταν με τη φιλανθρωπία για να αποφεύγουν φόρους, ενώ την ίδια στιγμή επένδυαν στην εξορυκτική βιομηχανία, στα ορυκτά καύσιμα και την αγορά αξιών, «ένα σύστημα βασισμένο στην εκμετάλλευση και την εξόρυξη πόρων». Ανέλαβε λοιπόν μια εκστρατεία να τους βάλει μυαλό – ή να τους ρίξει στο φιλότιμο. Σήμερα, οι πελάτες της διοχετεύουν τα κεφάλαιά τους προς κοινότητες που θεωρούν ότι ζημίωσαν με τις πράξεις τους.

«Ταξικοί προδότες»: έτσι αποκαλεί η αμερικανίδα κοινωνιολόγος Ρέιτσελ Σέρμαν τους ανθρώπους – στην πλειοψηφία τους νέους – που αποκηρύσσουν την περιουσία τους για να αλλάξουν το σύστημα από το οποίο επωφελούνται. «Πρόκειται για μια στάση που είναι πολιτισμικά ενδιαφέρουσα και κόντρα στο ρεύμα, καθώς η κοινωνία μας λέει ότι το να συσσωρεύεις χρήμα είναι καλό», λέει στην ισπανική εφημερίδα. «Οι ανώτερες τάξεις γεννούσαν βέβαια ανέκαθεν ριζοσπαστικά στοιχεία. Η ιδιαιτερότητα του σημερινού φαινομένου είναι ότι δεν βλέπουμε μόνο άτομα, αλλά και μια οργανωτική βάση».

Κι αν οι 200 «ανησυχούντες εκατομμυριούχοι», αντί να απευθύνουν εκκλήσεις για εντυπωσιασμό, επιδίωκαν να συναντηθούν με τους «ταξικούς προδότες» για να πάρουν ιδέες;

Ρέιτσελ Σέρμαν (1970 – )
Ο επαναπροσδιορισμός του συμφέροντος
Oρισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι σημαντικό ρόλο στη στάση των «ταξικών προδοτών» παίζει η ενοχή. Η Σέρμαν, που διδάσκει κοινωνιολογία στο New School for Social Research, πιστεύει ότι το ζήτημα είναι βαθύτερο. «Οι άνθρωποι αυτοί ασκούν μια πολιτική και ηθική κριτική στο σύστημα», τονίζει στην El Pais. «Δεν εξιλεώνονται σε ατομικό επίπεδο. Είναι λάθος να θεωρούμε ότι αισθάνονται άσχημα επειδή είναι πλούσιοι και θέλουν να επιστρέψουν κάτι στην κοινωνία. Αυτό που κάνουν είναι να επαναπροσδιορίζουν τι σημαίνει να λειτουργείς προς το συμφέρον σου». Οι γονείς της Μόργκαν Κέρτις δυσκολεύονται να καταλάβουν γιατί η κόρη τους θέλει να ξεφορτωθεί την κληρονομιά της. Για την ίδια τη Μόργκαν όμως, όπως και για τους φίλους της, το να συσσωρεύεις χρήμα δεν οδηγεί σε μια καλύτερη ζωή. Οδηγεί, αντιθέτως, στην ανισότητα, την κοινωνική σύγκρουση, την ανασφάλεια και την κλιματική κρίση.