«Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση», μία ολοκληρωμένη παρέμβαση

Οι κύριες δομικές αδυναμίες που χαρακτηρίζουν διαχρονικά τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του ελληνικού διοικητικού συστήματος εντοπίζονται από τη στιγμή που το κράτος αναλαμβάνει να διαχειριστεί περισσότερες και πιο σύνθετες καταστάσεις, αναπτύσσεται σε μέγεθος και διαφοροποιεί τις δομές του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αναδεικνύεται η απόσταση που χωρίζει τη θεσμική αποτύπωση από την εν τοις πράγμασι άσκηση των αρμοδιοτήτων σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο και να παρατηρείται, σε πολλές περιπτώσεις, σύγχυση ως προς την υλοποίηση αυτών μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης. Βασικό επακόλουθο είναι η διάχυση της ευθύνης ως προς τους ρόλους, δηλαδή, ως προς το ποιος οφείλει να πράξει, τι, πότε, πού.

Η πραγματικότητα είναι ότι, μέχρι σήμερα, η σχεδίαση των πολιτικών και ο καθορισμός των αρμοδιοτήτων στους φορείς, σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, δεν βασίζεται σε δεδομένα και στοιχεία. Yλοποιείται, συνηθέστατα, με όρους τυχαιότητας, χωρίς να υπακούει σε κανόνες ορθολογισμού.

Το πρόσταγμα του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη είναι ξεκάθαρο: Το παρόν καθεστώς της σύγχυσης, της ασάφειας και σε πολλές περιπτώσεις η «ενοχλητική» επικάλυψη των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης πρέπει να αρθεί.

Η προτεινόμενη λύση αφορά, λοιπόν, στην εισαγωγή ενός ολοκληρωμένου συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, λαμβάνοντας υπόψη γόνιμες ιδέες του διεθνούς περιβάλλοντος, ώστε να αποτελέσει τον βασικό μοχλό συνολικής αναδιοργάνωσης της Δημόσιας Διοίκησης. Καθορίζεται, δηλαδή, ένα ενιαίο πλαίσιο με σαφείς αρχές, κριτήρια, διαδικασίες, για όλους τους φορείς του Δημοσίου αναφορικά με τον σχεδιασμό, την υλοποίηση, την αξιολόγηση και εποπτεία των δημοσίων πολιτικών.

Κομβικής σημασίας είναι η ανάπτυξη, για πρώτη φορά, ηλεκτρονικού συστήματος, ώστε να υποστηριχθεί η διαρκής καταγραφή, κατηγοριοποίηση και αντιστοίχιση των αρμοδιοτήτων με τους εμπλεκόμενους φορείς, τους πόρους και την υλικοτεχνική υποδομή για την άσκηση αυτών. Το νέο ηλεκτρονικό σύστημα – η ανάπτυξη, διαχείριση και λειτουργία του οποίου υλοποιείται από την καθ’ ύλην αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου Εσωτερικών – θα αποτελέσει τον κεντρικό μηχανισμό για τη χάραξη πολιτικής και λήψη αποφάσεων βάσει δεδομένων και στοιχείων.

Επιπροσθέτως, συστήνεται γνωμοδοτικό όργανο, το «Εθνικό Συμβούλιο Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης», όπου διαμορφώνονται, κατόπιν συνεργασίας και διαβούλευσης, θέσεις και απόψεις αναφορικά με ζητήματα κατανομής, ανακατανομής αρμοδιοτήτων και άρσης επικαλύψεων μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης. Στο Συμβούλιο προβλέπεται η συμμετοχή, με τρόπο θεσμικό και σε αντίθεση με τη μέχρι σήμερα απουσιάζουσα πρακτική, όλων των εμπλεκόμενων φορέων της Αυτοδιοίκησης, καθώς και οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών.

Προκειμένου να υπάρξει μία σταθερή βάση και κοινή αφετηρία διαβούλευσης και συνεργασίας για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς του «Εθνικού Συστήματος Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης» υιοθετείται, για πρώτη φορά, το λειτουργικό κριτήριο ταξινόμησης των δημοσίων πολιτικών, με βάση το διεθνές πρότυπο «COFOG». Η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση των δημοσίων πολιτικών καθώς και η ταξινόμηση των αρμοδιοτήτων στα πεδία πολιτικής κατά τρόπο ιεραρχικά δομημένο, διασφαλίζει την με ομαλό και απόλυτα διακριτό τρόπο λειτουργία των διαφόρων φορέων με κοινή ορολογία.

Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα επιχειρησιακό εργαλείο, ένα σχέδιο δράσης, ως απόρροια της διαδικασίας διαβούλευσης που λαμβάνει χώρα στο «Εθνικό Συμβούλιο Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης» και αφορά στην υλοποίηση των πολιτικών με ταυτόχρονη δέσμευση όλων των μερών.

Βασικό στοιχείο του νομοθετήματος για τη θωράκιση της όλης διαδικασίας αποτελεί η έκδοση Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου, κατόπιν εισήγησης του υπουργού Εσωτερικών. Ενισχύεται έτι περαιτέρω ο ρόλος του Υπουργικού Συμβουλίου, ως ένας ισχυρός συντονιστικός πυρήνας, και με την καθοδήγηση του Πρωθυπουργού αποφασίζεται σε ανώτατο επίπεδο η κατανομή και ανακατανομή αρμοδιοτήτων με απώτερο σκοπό τη νομοθέτηση και τη δέσμευση όλων των μερών για την άμεση και αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Η νομοθετική πρωτοβουλία εντάσσεται σε ευρύτερο πλέγμα μεταρρυθμίσεων της Γενικής Γραμματείας Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα που στοχεύουν στη δημιουργία ενός «έξυπνου» κράτους, που επινοεί διαρκώς νέα εργαλεία, διαχειρίζεται με συντονισμένο τρόπο κάθε λογής κρίσεις, προβλέπει και προλαμβάνει για την καλύτερη και αποτελεσματική εξυπηρέτηση των πολιτών.

Η Βιβή Χαραλαμπογιάννη είναι γενική γραμματέας Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα