Προσφορά

Θα πω εξαρχής τη γνώμη μου, όχι γιατί πιστεύω ότι ενδιαφέρει αναγκαστικά τον αναγνώστη, αλλά για λόγους που θα γίνουν αντιληπτοί στη συνέχεια. Αντίθετα, ας πούμε, με τον πρόσφατο χαμό του Νότη Μαυρουδή, ο θάνατος του τέως με άφησε αδιάφορο: για να αντιστρέψουμε το γνωστό κλισέ, η Ελλάδα δεν γίνεται φτωχότερη. Δέχθηκα με ανακούφιση την απόφαση της κυβέρνησης να μην ταφεί ο Κωνσταντίνος με τιμές αρχηγού κράτους, ούτε δημοσία δαπάνη, αλλά ως απλός ιδιώτης. Και θεωρούσα ότι την ίδια άποψη θα είχαν αυτονοήτως όλοι οι «προοδευτικοί», όλοι οι «δημοκράτες».

Με έκπληξη διαπίστωσα λοιπόν ότι δεν είναι έτσι. Και ότι σοβαροί άνθρωποι, με αδιαμφισβήτητες δημοκρατικές πεποιθήσεις, υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση έκανε λάθος. Στην αρχή η έκπληξη ήταν αρνητική: μα τι λένε; Κι ύστερα άρχισα σιγά-σιγά να σκέφτομαι. Για φανταστείτε: να σκέφτομαι. Να αμφισβητώ το «αυτονόητο».

Οχι, δεν μεταπείστηκα. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι η περίπτωση του τέως δεν είναι ίδια με εκείνη άλλων πρώην αρχηγών κράτους, όπως για παράδειγμα ο Χρήστος Σαρτζετάκης. Θα με ενοχλούσε πολύ να κλείσουν οι δημόσιες υπηρεσίες για τον Κωνσταντίνο, να υπάρξουν τριήμερο πένθος, μεσίστιες σημαίες, αγήματα, κανονιοβολισμοί. Είναι αλήθεια όμως ότι μπορεί να επηρεάζομαι από τα απολύτως αρνητικά μου αισθήματα όχι μόνο γι’ αυτόν τον βασιλιά, αλλά για κάθε βασιλιά και βασίλισσα: πέρα από κάποιες έκτακτες καταστάσεις, όπως ένα πρόσκαιρο εκλογικό αδιέξοδο, μου είναι αδύνατον να δεχθώ να ηγείται ενός κράτους κάποιος μη εκλεγμένος.

Αν η κυβέρνηση λάμβανε την αντίθετη απόφαση, θα την κατηγορούσαν ότι ψαρεύει τις φιλοβασιλικές ψήφους. Τώρα την κατηγορούν ότι παρασύρθηκε από το πλήθος. Η ίδια υποστηρίζει ότι αυτό που βάρυνε στην επιλογή της ήταν πως ο Κωνσταντίνος δεν θεωρούνταν μετά την καθαίρεσή του έλληνας πολίτης, δεν είχε καν ελληνικό διαβατήριο. Πιστεύω ότι δεν συμβαίνει τίποτα απ’ όλα αυτά. Ορθώς πραγματοποιήθηκε σύσκεψη προχθές το πρωί για να σταθμιστούν όλα τα δεδομένα. Και η απόφαση που ελήφθη, όπως όλες οι αποφάσεις που λαμβάνει μια κυβέρνηση, ήταν πολιτική. Οι τιμές αρχηγού κράτους μπορεί να μην αποδοθούν σε κάποιον που σε τελείως διαφορετικές συνθήκες βρέθηκε να ηγείται του κράτους, όπως κάποιος βασιλιάς, και να αποδοθούν, αντιθέτως, σε κάποιον που δεν κατείχε αυτό το αξίωμα, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης ή η Μελίνα Μερκούρη. Το κριτήριο δεν είναι το πρωτόκολλο, αλλά η προσφορά.

Η συζήτηση αυτή είναι χρήσιμη. Και μακάρι να γινόταν, σε εξίσου πολιτισμένο πλαίσιο, για πολύ σοβαρότερα ζητήματα, όπως οι παρακολουθήσεις ή οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Να μην υπήρχε δηλαδή μια «αποδεκτή» άποψη (ΟΧΙ στις παρακολουθήσεις, ΟΧΙ σε συμβιβασμό με τους Τούρκους), αλλά να ακούγονταν με προσοχή και σεβασμό όλες οι απόψεις, και να υπήρχε ζύμωση, όπως και επίγνωση ότι την τελική απόφαση δεν την παίρνουν οι δημοσκοπήσεις, ούτε τα κανάλια, αλλά η εκλεγμένη κυβέρνηση.