Τότε και τώρα

Ο Κωνσταντίνος Β’ ήταν ο τελευταίος εν ζωή από τους μεγάλου υπεύθυνους για όσα τρομερά συνέβησαν στην Ελλάδα κατά τη δεκαετία 1964-1974. Φεύγει χωρίς να έχει εξιλεωθεί για τα πολιτικά εγκλήματά του  – ούτε καν τα είχε συνειδητοποιήσει. Θεωρούσε πως δεν είχε κάνει τίποτα παραπάνω από όσα και οι υπόλοιποι πολιτικοί εποχής: υπερασπίστηκε την εξουσία του προσπαθώντας να  μη χάσει τον έλεγχο του στρατού.

Οι νικητές του εμφύλιου (Παλάτι, βενιζελικοί, αντιβενιζελικοί) ένα ήξεραν από την εποχή του μεσοπολέμου: όποιος έχει τον στρατό, έχει και την εξουσία. Οι λόγχες νομιμοποιούσαν και εγγυόντουσαν την κατοχή της, όχι οι ψήφοι. Αυτό το προπολεμικό μάθημα εμπεδώθηκε με τρόπο τραγικό κατά την περίοδο του εμφύλιου και οδήγησε επί Κωνσταντίνου στην μεγάλη σύγκρουση για τον έλεγχο του στρατού – που όμως τον είχαν οι συνταγματάρχες.

Ο Κωνσταντίνος ηττήθηκε από τους υποτελείς του, που θεωρούσε άξιους μόνο να του γυαλίζουν τις μπότες· έχασε όλα όσα είχαν αξία για την κάστα του και θα κηδευτεί απαξιωτικά, με βάση τις παραδόσεις της.

Δεν έγινε το ίδιο με τους πολιτικούς που συνέβαλαν όσο και αυτός στις μεγάλες καταστροφές: Γεώργιος και Ανδρέας Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Καραμανλής, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Ηλίας Ηλιού και άλλοι πολλοί. Όλοι φόρτωσαν τις ευθύνες τους στον βασιλιά, στους Αμερικανούς, τους Ρώσους, τη Χούντα και απεχώρησαν τιμημένοι, κηδευόμενοι δημοσία  δαπάνη – τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον αποθεώσαμε_.

Όμως ο Κωνσταντίνος δεν θα είχε ανατρέψει τους Παπανδρέου και δεν θα είχε ορκίσει κυβερνήσεις αποστατών αν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος και η ΕΡΕ δεν απαιτούσαν ακριβώς αυτό· ίσως ο Κανελλόπουλος να μην είχε τέτοια απαίτηση αν ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν συνωμοτούσε να κάνει δική του οργάνωση στον στρατό· ίσως όλα αυτά να είχαν επιλυθεί ευκολότερα αν το ηττημένο ΚΚΕ δεν είχε παράνομους μηχανισμούς.

Θυμάμαι την οξύτητα, την τοξικότητα του πολιτικού λόγου, τα συλλαλητήρια, τους συνταγματολόγους με επικεφαλής τους Φαίδωνα Βεγλερή και Αριστόβουλο Μάνεση, να καταγγέλλουν όσα έκανε το Παλάτι, ήδη από την εποχή του «Ανένδοτου» και της δολοφονίας Λαμπράκη. Ο έμπιστος του Παλατιού και της ΕΡΕ εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας έγινε πρώτος πρωθυπουργός της χούντας· δεκαετίες αργότερα, ο διωκόμενος από τον εισαγγελέα ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης έγινε πρόεδρος της Δημοκρατίας. Οι αγώνες για την εξουσία οδήγησαν στον γκρεμό της δικτατορίας και την άβυσσο της κυπριακής τραγωδίας.

Τώρα, τα ίδια: μίσος, γνωματεύσεις εισαγγελέων, άρθρα συνταγματολόγων, ειδικό δικαστήριο όπου οι μισοί δικαστικοί δικάζουν τους άλλους μισούς. Ευτυχώς, έχει αλλάξει ο στρατός. Η πολιτική, όχι· το ερώτημα είναι που οδηγούν οι σημερινοί αδυσώπητοι αγώνες για την εξουσία.