Γαλάζια πουλιά

Oταν ο Νασίμ Νίκολας Ταλέμπ ανέπτυξε το 2001 τη θεωρία των «μαύρων κύκνων», είχε στο μυαλό του απροσδόκητα γεγονότα που θα επηρέαζαν τις εξελίξεις είτε προς θετική είτε προς αρνητική κατεύθυνση. Το «μαύρο» δεν είχε την έννοια του πένθιμου, αλλά του διαφορετικού. Ακολούθησε όμως η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και ο όρος έγινε συνώνυμος με τις αναταράξεις που σημειώθηκαν στην οικονομία, στην κοινωνία, στην εργασία. Στο πρωτοχρονιάτικο αφιέρωμα των «ΝΕΩΝ» για το 2023, έτσι, ο Γιώργος Παγουλάτος περιλαμβάνει στους πιθανούς «μαύρους κύκνους» της νέας χρονιάς την κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία, μια μαζική επισιτιστική κρίση στην Αφρική και ένα νέο προσφυγικό κύμα.

Δεν είναι όμως υποχρεωτικό οι εκπλήξεις να είναι αρνητικές. Υπάρχουν και καλοί μαύροι κύκνοι. Για να μην μπερδευόμαστε, ο οικονομολόγος Ρούσιρ Σάρμα προτείνει από τις σελίδες των Financial Times να μιλάμε στην περίπτωση αυτή για «γαλάζια πουλιά», εμπνεόμενος ίσως από το γνωστό μυθιστόρημα του Μορίς Μέτερλινκ για τα δύο αδελφάκια που, παρέα με μια νεράιδα, αναζητούν το πουλί της ευτυχίας. Ενα τέτοιο γαλάζιο πουλί θα μπορούσε το 2023 να είναι η επίτευξη ειρήνης στην Ουκρανία, που θα κατέβαζε το κόστος της ενέργειας και των τροφίμων. Η θεαματική συμφιλίωση των Ηνωμένων Πολιτειών με την Κίνα, που θα έδινε ώθηση στο παγκόσμιο εμπόριο. Η μια νέα ψηφιακή τεχνολογία, που θα συγκρατούσε τον πληθωρισμό.

Μερικές φορές βέβαια το χρώμα μπορεί να είναι παραπλανητικό. Ενα πονηρό κοράκι μπορεί να βαφτεί γαλάζιο για να παραπλανήσει το κοπάδι και αυτούς που το παρατηρούν. Η κατάπαυση του πυρός στον πόλεμο της Ουκρανίας δεν πρέπει να συνοδευτεί από παγίωση εδαφικών κατακτήσεων, αλλά από αποφασιστική ήττα της σύγχρονης εκδοχής του φασισμού που λέγεται πουτινισμός. Η αμερικανοκινεζική προσέγγιση δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά να ενθαρρύνει τα ανοίγματα και τον εκδημοκρατισμό. Η πρόοδος της τεχνολογίας δεν πρέπει να οδηγήσει σε αύξηση της ανεργίας, αλλά σε βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Mε βάση την ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών, ένα υποψήφιο «γαλάζιο πουλί» για την Ελλάδα θα ήταν η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, με βάση μια συμφωνία που θα χαρακτηρίζεται από μεγάλη δόση «δημιουργικής ασάφειας» ώστε να ξεπεραστούν οι κόκκινες γραμμές των δύο πλευρών (το Βρετανικό Μουσείο δεν μπορεί να παραχωρήσει αντικείμενα της συλλογής του και η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχθεί δανεισμό). Προσοχή στα κοράκια, αναφωνεί ο ΣΥΡΙΖΑ, αναδεικνύοντας όμως όχι τον υπαρκτό κίνδυνο μιας παγίδας, που οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση θα επιδίωκε να αποφύγει, αλλά το ανύπαρκτο ενδεχόμενο μιας «προδοσίας», όπως βαφτίζει προκαταβολικά κάθε συμβιβασμό που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια προσωρινή ή λιγότερο προσωρινή λύση – με προφανή οφέλη για το κυβερνών κόμμα.

Αυτές οι εκτιμήσεις έχουν πάντως μια εγγενή αντίφαση: προαναγγέλλουν γεγονότα θεωρητικά απρόβλεπτα. Ανεβάζουν τον πήχη με κίνδυνο την απογοήτευση.