Η δύναμη της πειθούς

Ναι, ήταν πολύ χαρούμενοι μαζί οι δυο τους, μονολόγησε ο εβδομηντάχρονος. Και ξαφνικά, χωρίς να του γίνει σχετική ερώτηση, πρόσθεσε: «Θα ήθελα και οι γκέι για τους οποίους μου μιλάς να είναι χαρούμενοι».

Το επεισόδιο αυτό το εξιστορεί ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Ντέιβιντ ΜακΡέινι στο βιβλίο του «How Minds Change», που κυκλοφόρησε πέρυσι και εξηγεί γιατί ορισμένες απόψεις αντιστέκονται τόσο πολύ στην κοινή λογική και γιατί, παρά ταύτα, κάποιος μπορεί να αλλάξει άποψη στις κατάλληλες συνθήκες. Στη διάρκεια συνεντεύξεων σαν κι αυτή που έκανε ο ακτιβιστής, «μπορεί κάποιος να μετακινηθεί τόσο απαλά σε μια νέα άποψη, ώστε δεν καταλαβαίνει ούτε ο ίδιος ότι συνέβη κάτι τέτοιο».

Αυτό δεν επιτυγχάνεται βέβαια πάντα. Tον Σεπτέμβριο του 2019, ο ίδιος ο ΜακΡέινι είχε μια συζήτηση σε ένα φεστιβάλ στη Στοκχόλμη με τον αμερικανό συνωμοσιολόγο Μαρκ Σάρτζεντ, γνωστό από τα βίντεό του στο YouTube όπου υποστηρίζει ότι η Γη είναι επίπεδη. Ο δημοσιογράφος δεν παρουσίασε επιχειρήματα ή αποδείξεις περί του αντιθέτου ούτε ειρωνεύτηκε τον Σάρτζεντ υπολογίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό θα πάρει το κοινό με το μέρος του. Τον άφησε να μιλήσει, του ζήτησε να εξηγήσει τα επιχειρήματά του και τον κάλεσε να σκεφτεί αν τα πραγματικά δεδομένα συμφωνούν με τις ιδέες του. Δεν τον έπεισε. Αλλά η συζήτηση ήταν πολιτισμένη και οι δύο άνδρες συμφώνησαν να τα ξαναπούν.

Μήπως λοιπόν δεν έχουν χαθεί όλα; Μήπως με την κατάλληλη μέθοδο μπορεί να χτιστούν γέφυρες και να υπάρξουν δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων και στρατοπέδων που θεωρούμε ότι τους χωρίζει βαθύ χάσμα;

Ενας άλλος δημοσιογράφος, ο ινδοαμερικανός Αναντ Γκιρινταράντας, ξεκίνησε από διαφορετική αφετηρία. Τον Οκτώβριο του 2020, στη διάρκεια μιας εκδήλωσης που οργάνωσαν η Εθνική Ενωση Διευθυντών Επιχειρήσεων και ο πρύτανης του Columbia Business School Γκλεν Χάμπαρντ, επιτέθηκε στον τελευταίο και στο κοινό, κατηγορώντας τους ότι δείχνουν μια τόσο μεγάλη αδιαφορία για τα δεινά του πλανήτη ώστε τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους δεν σέβονται τη δουλειά τους. Εγινε φασαρία, πολλοί διευθυντές αποχώρησαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας και η Ενωση υποσχέθηκε ότι στο εξής θα προσέχει τους καλεσμένους της.

Ο Γκιρινταράντας ξεκίνησε την καριέρα του στους «New York Times» και έγινε γνωστός στους αριστερούς κύκλους με το βιβλίο του «Winners Take All», όπου κατηγορεί την αμερικανική ελίτ ότι χρησιμοποιεί τη φιλανθρωπία για να αποφύγει να καταπολεμήσει την αδικία. Το νέο του βιβλίο όμως, με τίτλο «The Persuaders», κινείται σε ένα τελείως διαφορετικό πνεύμα. Ο δημοσιογράφος καλεί εδώ τους αριστερούς ψηφοφόρους και τους ακτιβιστές σαν κι αυτόν να πάψουν να τα βάζουν με τους αντιπάλους τους και να προσπαθήσουν να τους πείσουν να ασπαστούν μερικές ριζοσπαστικές ιδέες. Με όπλο την ενσυναίσθηση.

«Αν ο ορισμός του φασισμού είναι η χρήση της κρατικής ισχύος για την κατάργηση των εκλογών και τη νομιμοποίηση της χρήσης βίας στην πολιτική, οι φασίστες σήμερα είναι πολλοί – και περισσότεροι από εμάς», λέει στη δημοσιογράφο των «Financial Times» Γκίλιαν Τετ, στο πλαίσιο γεύματος που του παρέθεσε η εφημερίδα σε ένα κινέζικο εστιατόριο του Μανχάταν. «Στη σημερινή εποχή δεν αντιπαρατίθεται πλέον η Δεξιά με την Αριστερά, αλλά το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας με το κίνημα κατά της δημοκρατίας. Η φιλοδημοκρατική πλευρά πιστεύει ότι είναι αδύνατο να προσεγγίσει τους ανθρώπους της άλλης πλευράς – και αυτό είναι μια συνταγή για την τυραννία».

Ο Γκιρινταράντας ξεκαθαρίζει ότι το βιβλίο του δεν απευθύνεται στον Τζο Μπάιντεν και τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους, αλλά σ’ εκείνους που θέλουν ριζικές αλλαγές. Δεν τους ζητά να εγκαταλείψουν τον ριζοσπαστισμό τους. Τους ζητά να αναρωτηθούν μήπως έχουν φτάσει να συζητούν μόνο μ’ εκείνους που συμφωνούν. Τους ζητά να βγουν από τον γυάλινο πύργο τους και να δείξουν ενσυναίσθηση για τους αμερικανούς εργαζόμενους. Ενα παράδειγμα που χρησιμοποιεί είναι η «Λίντα», μια αραβοαμερικανίδα φεμινίστρια που συνεργάστηκε με προνομιούχες λευκές γυναίκες και οργάνωσε το 2017 μια πολύ επιτυχημένη πορεία γυναικών κατά του Τραμπ.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της Δεξιάς, τονίζει ο αμερικανός δημοσιογράφος, είναι ότι δημιουργεί ιστορίες, αφηγήματα, που βοηθούν τους ανθρώπους να δίνουν νόημα στη ζωή τους. Το κανάλι Fox, για παράδειγμα, παίρνει κάθε εβδομάδα τοπικές ιστορίες (όπως, για παράδειγμα, την πληθώρα Ισπανόφωνων στα ταμεία των σουπερμάρκετ) και τους προσδίδει εθνικό χαρακτήρα. Την ίδια ώρα, το MSNBC ασχολείται με την υψηλή πολιτική.

Ποιος αποτελεί μια τρανταχτή εξαίρεση; Ο πρόεδρος Μπάιντεν, ο ιδανικός άνθρωπος για να μιλήσει στους ηλικιωμένους λευκούς άνδρες, μια κατηγορία του πληθυσμού που τελεί σε σύγχυση. Και η ριζοσπαστικοποίηση ξεκινά πάντα από τη σύγχυση.

Η πιο σοσιαλιστική γενιά

O αμερικανός δημοσιογράφος δεν μετανιώνει για εκείνη την έκρηξή του κατά των διευθυντών επιχειρήσεων. «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να μιλάς στους ανθρώπους. Εκείνη την ημέρα έδωσα έμφαση σε ένα θέμα για το οποίο οι διευθυντές ενδιαφέρονται πολύ – τα παιδιά τους. Δεν τους νοιάζει η ανακατανομή του εισοδήματος ή το ότι η κλίμακα της κοινωνικής κινητικότητας έχει σκαλώσει. Η ιδέα όμως ότι τα παιδιά τους μπορεί να μην τους σέβονται τους ενοχλεί. Εχω την αίσθηση ότι τα παιδιά της αμερικανικής ελίτ μετατρέπονται στην πιο σοσιαλιστική γενιά που έχει βγάλει ποτέ αυτή η χώρα!». Πράγματι, πρόσφατη έρευνα του ινστιτούτου Pew έδειξε ότι το 44% των Αμερικανών ηλικίας 18-19 διάκειται θετικά προς τον σοσιαλισμό, έναντι του 40% που συμπαθεί τον καπιταλισμό. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τους Αμερικανούς 50-65 ετών είναι 32% και 62%.