To δίλημμα της Αρμενίας

Εχοντας περιορίσει δραστικά έως και διακόψει τη στρατιωτική παρουσία τους στο Αφγανιστάν, στη Μέση Ανατολή, στη Βόρειο Αφρική και στο Σαχέλ, οι ΗΠΑ εστιάζονται πλέον σε «πιστούς συμμάχους» που συνδυάζουν καίριες γεωπολιτικές θέσεις με ηθικά ερείσματα δημοκρατικότητας και δικαιοσύνης. Προφανή παραδείγματα προσφέρουν Ουκρανία – Ρωσία, Ταϊγουάν – Κίνα, Ισραήλ – Ιράν, αλλά και Ελλάδα – Τουρκία. Εκκολαπτόμενο νέο παράδειγμα θα μπορούσε να αναδείξει η εμπόλεμη αντιπαράθεση Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν στις ΒΔ παρυφές του Καυκάσου. Η τριμερής συμμαχία Αλέγιεβ – Ερντογάν – Πούτιν ενάντια στη μικρή και απροστάτευτη Αρμενία δικαιολογεί την πρόσφατη αμερικανική παρέμβαση.

Οπως τον Aύγουστο την Ταϊβάν και τρεις μήνες ενωρίτερα το Κίεβο, η πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Νάνσι Πελόζι επισκέφτηκε επισήμως την Αρμενία στις αρχές Σεπτεμβρίου, όπου και δήλωσε απερίφραστα ότι η εισβολή του Αζερμπαϊτζάν στον θύλακο του Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020-21 παραμένει καταδικαστέα, τα εθνικά σύνορα της Αρμενίας και η ανεξαρτησία της πρέπει να παραμείνουν σεβαστά και ότι παντού και πάντοτε οι ΗΠΑ θα υπερασπίζονται τα δημοκρατικά κράτη έναντι των απολυταρχικών.

Εάν κοιτάξετε προσεκτικά τον χάρτη της Αρμενίας θα δυσκολευτείτε να πιστέψετε αυτά που βλέπετε. Η Αρμενία είναι περίκλειστη (landlocked) χωρίς διέξοδο σε καμία θάλασσα. Ο πληθυσμιακά μεικτός θύλακος του Ναγκόρνο Καραμπάχ όχι μόνο τη χωρίζει στα δύο αλλά δεν προσφέρει ασφαλή δίαυλο επικοινωνίας των δύο λαών. Η χριστιανική Αρμενία περιβάλλεται βόρεια και ανατολικά από πολλούς και διάφορους ισλαμικούς πληθυσμούς που ανήκουν σε ανομοιογενείς, όχι κατ’ ανάγκη φιλικές μεταξύ τους φυλές και λαούς. Μέρος της ΝΔ Αρμενίας καταλαμβάνει σημαντική, αμιγώς αζερική επαρχία, το Νατσιβάν. Σημαντική διαπίστωση: η Αρμενία συνορεύει με μία μόνο χριστιανική φιλική χώρα, τη Γεωργία, μέσω της οποίας κάνει τις κύριες εξαγωγές της.

Σίγουρα η Πελόζι υπερασπίζεται και διαφυλάττει τα συμφέροντα της χώρας της, όπως οφείλει. Σίγουρα οι ΗΠΑ εκτιμούν την παρουσία τους στην Αρμενία, κράτος χριστιανικό όπως και η Γεωργία, εμβόλιμο μεταξύ Ρωσίας, Τουρκίας, Ιράν και των κραταιών απολυταρχικών καθεστώτων της Κεντρικής Ασίας. Αυτό άλλωστε βεβαιώνει και η πρόσφατη αναβάθμιση της έμπειρης πρέσβεως Tracy από την πρεσβεία της Αρμενίας στην πρεσβεία της Ρωσίας και η αντικατάστασή της από την επίσης μάχιμη αμερικανίδα πρέσβειρα Kvien, με πρόσφατη θητεία στην εμπόλεμη Ουκρανία.

Η διαφοροποίηση της αδύναμης Αρμενίας από το γεωπολιτικό της περιβάλλον υπαγορεύεται πλέον από εξωτερικές πιέσεις. Το Αζερμπαϊτζάν απέκλεισε προ ημερών τον Διάδρομο Λατσίν, μοναδική οδό επικοινωνίας και ανεφοδιασμού με τρόφιμα και φάρμακα για τους 120.000 αρμένιους κατοίκους της αυτόνομης επαρχίας του Αρτσάκ οι οποίοι ήδη ζουν υπό συνθήκες πολιορκίας και ανέχειας. Οι Αρμένιοι διαμαρτύρονται σθεναρά στον ΟΗΕ και σε διεθνή φόρα. Αλλά η τριμερής συμμαχία Αζερμπαϊτζάν / Ρωσίας / Τουρκίας γενικά υπερισχύει και αποτρέπει διεθνείς παρεμβάσεις, ιδιαίτερα στις Βρυξέλλες όπου μόλις πριν από λίγες εβδομάδες υπεγράφη εμπορική συμφωνία για την παροχή 20 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην ΕΕ, αρχίζοντας μάλιστα από φέτος τον χειμώνα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν δίστασε να διαφημίσει τη φιλοτουρκική αυτή συμφωνία σαν σωτήρια για την Ευρώπη.

Το μέτωπο της Αρμενίας αποτελεί για τη Δύση μια δύσκολη, ίσως παρακινδυνευμένη υπόθεση. Η όμορη Γεωργία προσφέρει το μοναδικό στήριγμα – αν και πρόσφατες φωτογραφίες του φυλακισμένου πάλαι ποτέ δυναμικού ηγέτη της Μιχαήλ Σαακασβίλι σε άθλια κατάσταση εντείνουν τους φόβους ανορθόδοξων ρωσικών επεμβάσεων. Οπως όλα τα μικρά, σχετικά αδύναμα κράτη, έτσι και η ιστορική, χριστιανική Αρμενία παραμένει έρμαια γεωπολιτικών συμμαχιών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Το ερώτημα εν τέλει δεν είναι «Ποιος θα σώσει την Αρμενία;» αλλά «Πώς μπορεί να σώσει η Αρμενία τον εαυτό της;».

Ο Μιχάλης Μόσχος είναι ιδρυτής του London Hellenic Prize στο Λονδίνο