Το 2023 να κοιτάξουμε λίγο πιο μακριά

Οι συνεχείς κρίσεις έχουν πυκνώσει τον πολιτικό και ιστορικό χρόνο. Μέσα σε λίγα χρόνια έχουν συμβεί ιστορικά γεγονότα (κρίση, πανδημία, πόλεμος…) που υπό σχετικά κανονικές συνθήκες θα χρειαζόταν δεκαετίες να συμβούν. Αυτή η ένταση και η πυκνότητα του πολιτικού χρόνου έχουν μειώσει την προβλεπτική μας ικανότητα και έχουν επιβάλει μία κατά κάποιον τρόπο αναπόφευκτη πολιτική και κοινωνική μυωπία, όπου όλα περιστρέφονται γύρω από τον βραχύ χρόνο των γεγονότων της επικαιρότητας και της σκόνης των ημερών. O μέσος και μακρύς χρόνος των μεταρρυθμίσεων στους θεσμούς και της αλλαγής στις δομές και στο πνεύμα της εποχής, για να χρησιμοποιήσουμε τη χρονική διάκριση που εισηγήθηκε ο F. Braudel, είναι στην πραγματικότητα εκτός συζήτησης, ή στην καλύτερη περίπτωση έχει κρυφτεί στο τεχνικοοικονομικό πρόγραμμα Ελλάδα 2.0 (Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας), που είναι πιο κοντά στους μυημένους σχεδιαστές πολιτικής, χωρίς να έχει μετασχηματιστεί σε εθνική στρατηγική και κοινωνικό στόχο.

Θα είχε ενδιαφέρον να διατυπωθεί ένα ανοιχτό δημοσκοπικό ερώτημα για το ποιος είναι σήμερα ο εθνικός στόχος και να διερευνηθεί αν υπάρχει κάποια συναίνεση που να αποτυπώνεται σε μία σχετική πλειοψηφία των αυθόρμητων απαντήσεων της κοινής γνώμης. Σε προηγούμενες ιστορικές φάσεις, οι στόχοι και η κοινωνική συναίνεση για την επίτευξή τους ήταν περισσότερο προφανείς, όπως για παράδειγμα οι αυτόβουλες εθνικές πρωτοβουλίες για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση (ΕΟΚ, ΕΕ/ ΟΝΕ), ή πιο πρόσφατα η εθνική αναγκαιότητα αποκατάστασης της οικονομικής κυριαρχίας με τον τερματισμό των Μνημονίων και των έκτακτων θεσμών επιτήρησης. Σήμερα, δεν είναι αρκετά προφανές τι θέλουμε να επιτύχουμε και γιατί, πού θέλουμε να πάμε και πώς, ποιες είναι οι μεγάλες εθνικές προτεραιότητες και με ποια στρατηγική θα υλοποιηθούν εις βάρος άλλων πιθανών επιλογών.

Η επίμονα διογκωμένη επικαιρότητα των επιδομάτων, των τουρκικών απειλών, της διαφθοράς και των εγκλημάτων, διαμορφώνουν την εικόνα μιας κοινωνίας της ανάγκης και του φόβου, που επιδιώκει την ασφάλεια στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο προσδοκιών, που συνήθως κοιτά προς τα πίσω εξιδανικεύοντας το παρελθόν των προηγούμενων γενεών, που δεν μπορεί να δει λιγάκι πιο μπροστά από την επανάληψη και τη μονοτονία του σήμερα, που μοιάζει να μην έχει ξεκάθαρο σκοπό και μέλλον. Αυτό δεν σημαίνει ότι πάσχουμε αναγκαστικά από ένα σύνδρομο εθνικής κατάθλιψης, ότι δεν έχουν συμβεί βήματα προόδου συγκριτικά με τα χρόνια της επίπονης οικονομικής προσαρμογής, ότι δεν μπορεί να υπάρξει αισιοδοξία για καλύτερες μέρες, αλλά κυρίως ότι βρισκόμαστε σε μία ιδιότυπη κατάσταση, όπου η όποια βελτίωση έχει συμβεί μπορεί να συμβιώνει με στασιμότητα και παρακμή. Οι πολίτες έχουν ανάγκη από μία πολιτική χειραφέτηση που θα τους επιτρέψει να απαλλαγούν από τη μυωπία του σήμερα και να δουν καθαρά τους στόχους και τις επιλογές του αύριο.

To 2023 είναι έτος εθνικών εκλογών και οι προσδοκίες για τον προεκλογικό διάλογο είναι υψηλές, τη στιγμή που η αφετηρία του είναι μάλλον σχετικά χαμηλή. Μία προεκλογική σύγκρουση-φασόν με ρηχά συνθήματα και μία μάχη για το ποιος είναι λιγότερο χειρότερος, θα είναι στην πραγματικότητα εκτός τόπου και χρόνου. Η επικαιρότητα διατυπώνει τα μεγάλα ζητήματα της εποχής (θεσμοί και δημοκρατία, διακυβέρνηση και διαφάνεια, δικαιώματα, κοινωνία και μετανάστευση, τεχνολογική εξέλιξη και ασυμμετρίες ισχύος, δημόσια αγαθά, ανισότητες, κλιματική αλλαγή, εθνική ασφάλεια και διεθνής ολοκλήρωση…), τα οποία απαιτούν μία διαφορετική ματιά, περισσότερο περιεκτική, ουσιαστική και μακροχρόνια. Η ευχή για το 2023 είναι να αντιπαρατεθούν στον δημόσιο διάλογο εθνικά σχέδια και στόχοι που θα κάνουν τον πολίτη περισσότερο συμμέτοχο και ενεργό, με περισσότερη αισιοδοξία και λιγότερο φόβο.

Ο Πασχάλης Αγανίδης είναι πολιτικός επιστήμονας