Οι αρμοί των κλισέ{CR}

Είναι, πλέον, δύσκολο ψυχικά να περάσεις από τον Δεκέμβριο στον Ιανουάριο, έτσι ξερά, χωρίς τη μεσολάβηση των Χριστουγέννων, είτε πιστεύεις στον μαραγκό Ιωσήφ και στο έλκηθρο του Αϊ-Βασίλη, είτε όχι. Η μυθολογία των εορτών, τα φώτα, το παρηγορητικό shopping, τα δώρα, οι οικογενειακές νύχτες, τα τζάκια και γαλοπούλες με το θερμόμετρο στον πισινό έχουν εγκατασταθεί μέσα μας εν είδει ετήσιας μικροαστικής, μεταβατικής χαρμολύπης. Αν κάποιος απαγόρευε τα Χριστούγεννα, θα προκαλούσε αιματηρή εξέγερση και σε αυτή θα συμμετείχαν άπαντες, ακόμα κι εκείνοι που δεν τα γουστάρουν.

Οι γιορτές είναι μια τελετή ομαλού περάσματος από τη θλίψη του περασμένου χρόνου στις αυταπάτες του νέου έτους. Οπως σε φυλές αγρίων στον Αμαζόνιο γίνονται τελετές για τους νέους που περνούνε από την εφηβεία στην άνδρωση – αλλιώς, αν λείψει το τυπικό και το τελετουργικό, οι νεαροί που ανδρώνονται παρουσιάζουν, πολύ σύντομα, συμπτώματα ψυχικής διαταραχής. Σαλτέρνουν, ιδίως αν έχουνε προβλήματα ερωτικής ταυτότητας, όπως στο Maestro του Παπακαλιάτη.

Ας πούμε, εγώ, ακόμα και τώρα πιστεύω στον Αϊ-Βασίλη – άσχετα να δεν μου ‘φερε κι εμένα ούτε μία έστω βαλίτσα απ’ το Κατάρ. Και μου φαίνεται πολύ θλιβερό πως πλέον δεν έρχονται παιδιά στην πόρτα μας να μας πούνε τα κάλαντα – ας το έκαναν ακόμα και σε διασκευή τραπ.  Διότι έχουμε ανάγκη τον μύθο, την ελπίδα, τη γενναιοδωρία ενός αγνώστου κυρ-Βασίλη, την πίστη στην αυταπάτη μιας αφήγησης που μας απελευθερώνει από τον παραλογισμό της άτεγκτης λογικής. Την πίστη σε μια μεταφυσική, στην ευλογία κάποιου Θεού κι ας είναι και ψευδαίσθηση – εξάλλου με μόνο το cogito δεν παρηγορείται κανείς, στο βάθος είμαστε πάντα φθαρτοί, απαρηγόρητοι και τυφλοί. Συμβαίνουν διαρκώς γύρω μας πράγματα που διαφεύγουν από τη λογική, τερατώδη, ακατανόητα και φριχτά, σε καθημερινή συχνότητα – κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να αντέξει τέτοια over dose πραγματικότητας  και θέλει ασυναίσθητα να βρει για λίγο την παρηγορία στον μύθο. Πώς το είπε ο Σεφέρης: «Ο άνθρωπος είναι μαλακός, ένα δεμάτι χόρτο…».

Την ξέρουμε καλά και τη λογοκρατία και τις σχετικές φιλοσοφίες, τον θετικισμό και τον κυνισμό, αλλά όμως, αιώνες τώρα, δεν μπόρεσαν να νικήσουν τα μεταφυσικά Χριστούγεννα, να ακυρώσουν ανάλογες εορτές σε άλλες θρησκείες, ή ιδεολογίες οι οποίες φτιάχνουνε τις δικές τους σχετικές μυθολογίες που δεν έχουν καν τη γλύκα των Χριστουγέννων, τον ουμανισμό και τον γλυκασμό αλλά και τον συμβολισμό που εκπέμπει η λεγόμενη Γέννηση. Ξέρουμε πως όλα αυτά μπορεί να είναι πιθανότατα μια επινόηση, που ωστόσο βρίσκει ανταποκρίσεις μέσα μας, σε έναν εαυτό που θέλει ακόμα να κρατάει το ένα μάτι του παιδικό, διότι μόνο η παιδική όραση (έστω και θεληματική) φθάνει στο θάμβος. Στο δέος, στην έκπληξη. Στη μαγική αυταπάτη. Ξέρουμε ότι τα πράγματα ίσως είναι αλλιώς, αλλά, έστω και με μειωμένο ενθουσιασμό, μας αρέσουνε έτσι όπως συμβαίνουν μέσα στις εορταστικές βιτρίνες με τα λαμπιόνια του μύθου.

Διότι, πώς γίνεται και ακόμα και φίλοι που δεν πίστεψαν ποτέ σε καμία θρησκεία, να σου παίρνουν τηλέφωνο για να σου πούνε με θέρμη χρόνια πολλά; Φαντάζει περίεργο, αλλά μάλλον τα Χριστούγεννα είναι τόσο γοητευτικά διότι αποτελούν κατά βάθος ένα λογοτεχνικό, καλλιτεχνικό event, μια γοητευτική αφήγηση-παράσταση με σχεδόν πάνδημη συμμετοχή. Ισως για λίγες μέρες ενσαρκώνουμε μια δοκιμασμένα μαγική, αναπαραστατική πράξη με έντονα θεατρικά και τελετουργικά στοιχεία, μια ιεροπραξία, τις εκδοχές ενός μύθου που μας βοηθάει να αντέξουμε τον επόμενο καιρό. Τις δύσκολες μέρες που έρχονται. Τη φθορά. Την επιβουλή του χρόνου. Την παραφροσύνη. Το ακατανόητο του βίου.

Οσο δε για τις παρενέργειες, τον καταναλωτισμό, την καπηλεία – όλα αυτά τα ξέρουμε, μη μας τα κομίσει κάποιος για καινούργια ως γλαύκα εις Αθήνας, ή εις Θεσσαλονίκας. Ωστόσο εδώ, υπάρχει κάτι δυσεξήγητο και αήττητο – τουλάχιστον ακόμα. Δηλαδή, το ότι όλη η Δύση γιορτάζει ακόμα τα Χριστούγεννα δεν νομίζω να έχει να κάνει μόνο με τη θρησκεία, ή με τα κέρδη της αγοράς. Είναι κάτι ριζωμένο πιο βαθιά, μια ανάγκη αντιρρόπησης στην αβάσταχτη πραγματικότητα, μια διαφυγή, μια καταφυγή; Μια βαθιά ανάσα εντός του κατευναστικού, τρυφερού παραμυθιού; Μια φάτνη μάταιης ελπίδας για αυτο-αναγέννηση; Μια ψευδαισθητική γέφυρα ομαλής μετάβασης; Ποιος ξέρει…

Η αυξανόμενη αγριότητα γύρω μας, οι ανελέητοι πόλεμοι, κι αυτοί που φαίνεται σύντομα να ‘ρθούν, οι ιλιγγιώδεις εξοπλισμοί, η κλιματική επιδείνωση, η διαφθορά, η αρρώστια – όλος αυτός ο θανάσιμος, διογκούμενος ανορθολογισμός πώς να μην εξυπακούει και τον ανορθολογισμό της θρησκείας, που για πολύν κόσμο είναι ακόμα παρηγορητικός; Δεν υπερασπίζομαι τίποτα, προσπαθώ να καταλάβω. Εξισορροπούμε την παραφροσύνη με τον ανορθολογισμό; Ισως. Και βέβαια, υπάρχουνε και τα παιδιά -μην το ξεχνούμε. Μπορεί θεωρητικά να είμαστε σκληροί και φιλοσοφικά άτεγκτοι, να ξέρουμε πιθανώς τι συμβαίνει, αλλά πες μου, πώς θα μεγαλώσουν τα παιδιά, με ποιους νέους μύθους και αλήθειες; Μια λύση είναι να καταργήσουμε τα Χριστούγεννα και να τους διδάξουμε το αδυσώπητο, το Παράλογο, τον Μύθο του Σίσυφου του Καμί. Είμαστε έτοιμοι;