Γιατί σταυρός

Σήμερα, περισσότερο από άλλοτε, ο σταυρός προτίμησης, δηλαδή η αναγνώριση στον εκλογέα της δυνατότητας επιλογής μεταξύ των υποψηφίων βουλευτών ή ευρωβουλευτών του κόμματος της προτίμησής του, αποτελεί όχι μόνο συνταγματική αλλά και δημοκρατική ανάγκη.

Ολα τα συνταγματικά επιχειρήματα υπέρ των «ελεύθερων συνδυασμών» με ψήφο προτίμησης και κατά των «δεσμευμένων συνδυασμών» με προκαθορισμένη σειρά εκλογής των υποψηφίων, ισχύουν στο ακέραιο: η πληρέστερη διασφάλιση της ελευθερίας της ψήφου, ώστε αυτή να επεκτείνεται όχι μόνο στην εκλογή κομμάτων αλλά και προσώπων, η αυθεντική πραγμάτωση της αρχής της άμεσης ψηφοφορίας, η προσωπική υπόδειξη των εκλογέων για τους εκλεχθησομένους υποψηφίους ως ουσιώδες στοιχείο της αρχής της εθνικής αντιπροσώπευσης (άρθρο 51 παρ. 2 Συντ.).

Συγχρόνως, όμως, ο σταυρός προτίμησης αποτελεί και ένα αντίβαρο στη «μονοκρατική τάση» που κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα του πολιτικού συστήματος και εκφράζεται με τη συγκέντρωση εξουσίας στο πρόσωπο των «αρχηγών», είτε του αρχηγού της Κυβέρνησης, ιδίως όταν είναι αρχηγός του κόμματος που διαθέτει την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, είτε των αρχηγών των άλλων κομμάτων. Ο σταυρός προτίμησης τροφοδοτεί τον εσωτερικό ανταγωνισμό στα πολιτικά κόμματα, αυτό όμως δεν είναι παθολογικό στοιχείο, αλλά ένα στοιχείο δημοκρατικού πλουραλισμού.

Και τελικά, ο σταυρός προτίμησης ενέχει και ένα στοιχείο αξιοκρατίας στην πολιτική. Στη δημοκρατία – εννοείται όχι σε μία τεχνοκρατική δημοκρατία, αλλά σε μία αντιπροσωπευτική δημοκρατία -, οι «άριστοι» αντιπρόσωποι είναι αυτοί που κερδίζουν στην πράξη με την ψήφο προτίμησης στο πρόσωπό τους την εμπιστοσύνη του λαού. Και όπως έλεγε ο Αριστόβουλος Μάνεσης, ο λαός, ως κυρίαρχος, δύναται να θέλει οτιδήποτε· αρκεί ότι το θέλει.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης, ΕΑΠ