Διαφθορά και Δημοκρατία

Οσα δυσώδη πληροφορούμαστε από τις Βρυξέλλες προκαλούν βαθιά θλίψη και προσκαλούν σε περισυλλογή. Ο αγώνας για την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς είναι διαρκής και η καταδίκη της διαφθοράς απόλυτη και δίχως αστερίσκους. Οπως επίσης σταθερή πρέπει να είναι και η υποστήριξή μας σε θαρραλέους θεσμούς που δεν διστάζουν ενώπιον της εξουσίας. Που δεν εμπλέκονται στις πολιτικές συμπληγάδες, αλλά υπηρετούν αντικειμενικά τη δικαιοσύνη.

Παράλληλα, είναι κρίσιμο ο σκανδαλισμός που εκ των πραγμάτων προκαλούν οι εικόνες με τα χαρτονομίσματα να μη μας παρασύρει σε δημαγωγία και σύγχυση. Ηδη φωνές στον ευρωπαϊκό Βορρά μιλούν για τον διεφθαρμένο Νότο. Αλλοι μέμφονται τη σοσιαλδημοκρατία και ειρωνεύονται το κοινωνικό της πρόσωπο. Ορισμένοι αδιάκριτα ομιλούν για διεφθαρμένους κοινοβουλευτικούς: μας καλούν να αντιμετωπίζουμε τους πολιτικούς ως ύποπτους μέχρι να αποδειχθούν ότι είναι αθώοι. Και τέλος οι κυνικοί θα επιδιώξουν συμψηφισμούς.

Τα ζητήματα ωστόσο πρέπει να τίθενται στο ορθό πλαίσιο. Πέραν των ανθρώπινων ελαττωμάτων, η υπόθεση μας επιτρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας σε θεσμικά ελαττώματα, εν προκειμένω αυτά που χαρακτηρίζουν τις ευρωπαϊκές δομές. Δομές που δεν ενσωματώνουν τις βασικές αντιπαραθέσεις της πολιτικής κοινωνίας, δεν χαρακτηρίζονται από την εναλλαγή πολιτικών δυνάμεων στην εξουσία, όπου δεν υπάρχουν σαφείς γραμμές πολιτικής ευθύνης, ούτε ο συνακόλουθος εξονυχιστικός πολιτικός έλεγχος. Στο προκείμενο ζήτημα, έχουμε ένα πολυσυλλεκτικό Κοινοβούλιο εκατοντάδων ασύνδετων μονάδων, που πλαισιώνει μία άνευρη διακυβέρνηση. Ετσι, όταν δεν είναι ορατή η πολιτική αντιπαράθεση, δεν είναι ορατές και οι εστίες της διαπλοκής.

Υπό αυτή την οπτική, η διασύνδεση προσώπων με τον Νότο ή τη σοσιαλδημοκρατία είναι ευκαιριακή. Και η όποια συνεπαγωγή παραπλανητική. Ιδίως ως προς τον κοινοβουλευτισμό είναι επικίνδυνη. Η φιλελεύθερη δημοκρατία ιστορικά και κοινωνικά περιόρισε τη διαφθορά. Καθιστώντας την ωστόσο πιο ορατή. Τα αυταρχικά συστήματα, στο όνομα της καθολικής επιτήρησης κατεξοχήν εκκόλαψαν τη διαφθορά. Ηταν ωστόσο αυτή αφανής, όσο αδιαφανή ήταν τα κριτήρια άσκησης της εξουσίας. Αν επομένως, μπορεί να συναχθεί ένα πρώτο δίδαγμα, αυτό είναι ότι δεν φταίει η πολιτική, αλλά η αδιαφάνεια, η έλλειψη δημόσιου ελέγχου απέναντι σε όσους διαχειρίζονται τις κοινές υποθέσεις και η θόλωση στο πολιτικό διακύβευμα.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)