Τσιμεντένια πολυμέρεια

Επειτα από 17 (νομίζω) εκλογικές αναμετρήσεις, δύο δημοψηφίσματα και αρκετές ευρωεκλογές, ύστερα από 48 χρόνια ομαλού κοινοβουλευτικού βίου, καταλήγουμε σε συνθήματα του τύπου: «με τον Μητσοτάκη ή τον Τσίπρα», «μπροστά ή πίσω». Συνθήματα της, υποτίθεται, ξεπερασμένης λογικής: «φωταδιστές vs σκοταδιστές», «καταστροφή ή ανάπτυξη» κ.λπ.

Η μορφή πολιτικής έκφρασης που περιγράφω, και που, υποτίθεται, ο σύγχρονος πολιτικός λόγος έχει ξεπεράσει, γινόμενος πιο τεκμηριωμένος, θα διατρέξει την εκλογική σύγκρουση. Κατά τη γνώμη μου, δεν αποτελεί μόνο την υπανάπτυξη του πολιτικού λόγου, αλλά αποκαλύπτει τη βαθύτατη αδιαφορία του πολίτη για αυτόν. Ο πολιτικός λόγος, εύθραυστος και βουβός, περνάει ξώφαλτσα από τον αδιάφορο πολίτη. Το πολύ πολύ κάποιος συνταξιούχος στο καφενείο να πει μια κουβέντα. Αλλωστε μόνο αυτός μιλάει και εκφράζεται στους παλαιούς τόπους. Λαϊκή, καφενείο, συνεργείο αυτοκινήτου. Ο πολιτικός λόγος στη χοάνη της αδιαφορίας γίνεται τυπολατρικός, ηθογραφικός ή εθιμοτυπικός, αφού δεν πιάνει κανέναν παλμό, δεν διαρρηγνύει κανένα στερεότυπο. Επομένως συγκεντρώνεται σε κάτι που είναι απλώς εντοπίσιμο: «ο αντίπαλος είναι κακός». Βάζω και ένα επίθετο, να χρωματίσω. Η διαφημιστική δομή αυτού του είδους πολιτικής αφήγησης περισσότερο σκεπάζει τις ψυχολογικές διαστρώσεις που ορίζουν τις πολιτικές συμπεριφορές του κόσμου παρά αποκαλύπτει πολιτικές αξιολογήσεις και ιδεολογικές αξιωματικές. Με 12-13 χρόνια αδιάλειπτης κρίσης, κινδύνων και χρεοκοπιών (οικονομικών, υγειονομικών, επισιτιστικών, ενεργειακών κ.λπ.) ο κόσμος ζητάει επιτέλους σταθερότητα, όχι δυσάρεστες εκπλήξεις. Να αράξει επιτέλους. Είναι τέτοια η πείνα για επάνοδο σε ένα ακέραιο και μη τραυματισμένο «εγώ», που εκδηλώνεται με μια υστερική εξωστρέφεια (ανεστραμμένη κατάθλιψη δηλαδή) όχι μόνο στα σόσιαλ. Π.χ. ενώ η βενζίνη είναι στον Θεό, οι δρόμοι είναι πηγμένοι από την κίνηση. Πάνε παντού, ιδίως εκείνοι που δεν έχουν να πάνε πουθενά. Σε αυτό επενδύουν τα επιτελεία. Οχι στο καλό, αλλά στο (ψευδώνυμο) κανονικό, στο ασφαλές. Αλλωστε, δεν χωνεύονται οι μίχοι, οι πάτσηδες, οι παρακολουθήσεις, η πολιτική ευνοιοκρατία, η ΔΕΗ κ.λπ. Απλώς παραλείπονται. Εβίβα.

Σε ένα τέτοιο τοπίο, η πιο αδύναμη μορφή πολιτικής παρέμβασης είναι το κείμενο. Αναπτύσσεται αργά, προϋποθέτει έναν υπομονετικό και ευλαβή αναγνώστη. Προφορικό ή γραπτό, έχει απαιτήσεις λογικής συγκρότησης, νοηματικής, αποδεικτικής συνεκτικότητας και γλωσσικού ύφους. Δηλαδή κρύα και απόμακρα πράγματα για τον σημερινό αναγνώστη, ακροατή, θεατή. Εκτός κι αν καταφύγουμε στη συντομογραφία: το Twitter, δηλαδή μια μορφή στένσιλ ή ταγκ έναντι ενός πλήρως αναπτυγμένου, ζωγραφισμένου γκραφίτι.

Οι ηγέτες και οι περισσότεροι πολιτικοί επικοινωνούν με «τουιτεροσυντμήσεις». Οι συντμήσεις προϋποθέτουν την απλούστευση. Διλημματικός, μανιχαϊστικός λόγος (που είναι εύληπτος και παραστατικός), με δυνατά επίθετα που εικονογραφούν αποτελεσματικά τον αντίπαλο. Η κατάπτωση του πολιτικού λόγου και της τεκμηρίωσης δείχνει και την ευρύτερη υποχώρηση του πολιτικού συλλογισμού ή την αδρανοποίησή του μέσω της ωμότητας. «Δεν έχω ψευδαισθήσεις, όλοι για την πάρτη τους».

Οι μεγάλες συγκεντρώσεις του παρελθόντος συχνά είχαν μια ενθουσιασμένη ιδιοτέλεια. Απειροι διορισμοί, νομιμοποιήσεις, εξυπηρετήσεις, δημόσια ή δημοτικά έργα, «διαδήλωναν» και εκστασιάζονταν. Ο λόγος ήταν ταυτολογικός. Ο αρχηγός ήταν ταυτόσημος με τον προσωπικό ευεργέτη. Σήμερα έχει ξεπεραστεί και αυτό. Ο αρχηγός μετατρέπεται σε παυλωφικό συνειρμό (στην καλύτερη). Ανιχνεύστε στις μετρήσεις κοινής γνώμης τους απόντες, τους δραπέτες, τους κρυψίνοες, τους μελαγχολικούς. Αυτοί είναι το πρώτο κόμμα και με διαφορά. Είτε εκφράζονται, είτε εντάσσονται, είτε γράφουν κάτι στα σόσιαλ. Η πολιτική διλημματικών τιτιβισμάτων αποτελεί τη μεγάλη υπεκφυγή, έναντι του επεκτεινόμενου φαινομένου: της φυγής του λαού όχι προς την αδιαφορία, αλλά προς την ενέδρα απέναντι σε κάθε «άλλο», σε κάθε διαφορά. Μια τσιμεντένια πολυμέρεια.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ