«Οι τσέται»

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλη την περίοδο 1920βενιζελικοί και αντιβενιζελικοί παρέμειναν σε μετωπική σύγκρουση μεταξύ τους. Ούτε καν η κρισιμότητα της κατάστασης στο μικρασιατικό μέτωπο είχε καταφέρει να απαλύνει έστω και στο ελάχιστο τα αμοιβαία μίση και πάθη. Παρά το ότι όλα αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά, εντυπωσιάστηκα ωστόσο διαβάζοντας φύλλα της «Καθημερινής» εκείνης της περιόδου, τα οποία συνοδεύουν ως ένθετα σημερινά φύλλα της εν λόγω εφημερίδας. Κι αυτό, έστω και αν οξύτητα και εμπάθεια χαρακτήριζαν ασφαλώς και τα δημοσιεύματα των βενιζελικών εφημερίδων της ίδιας εποχής.

Στο φύλλο λοιπόν της «Καθημερινής» με ημερομηνία 19Αυγούστου1922, το κύριο άρθρο, υποθέτω διά χειρός Γεωργίου Βλάχου, έχει τίτλο «Οι τσέται». Κατά τα άλλα, για την κατάρρευση του μετώπου όχι μόνο δεν γίνεται λόγος (αυτό τελοσπάντων, πόλεμος γινόταν ακόμη), αλλά σε διάφορα σημεία του επίμαχου φύλλου διαβάζουμε ότι «η σημερινή γραμμή των στρατευμάτων μας παρουσιάζει σπουδαία στρατηγικά πλεονεκτήματα», ότι παρατηρείται «στασιμότης εις τας κινήσεις του κεμαλικού στρατού», η οποία οφείλεται «εις την εξάντλησιν αυτού», καθώς και ότι «ελληνικαί μεραρχίαι […] κατώρθωσαν δι’ ισχυρών αντεπιθέσεων να καθηλώσουν τον εχθρόν […] συλλαβούσαι μέγαν αριθμόν αιχμαλώτων». Και εν κατακλείδι ότι «ουδεμία αποσύνθεσις, αλλ’ ούτε καν χαλάρωσις επήλθεν εν τη συνοχή του στρατεύματος». Ολα αυτά, υπενθυμίζω, έξι μέρες αφότου ο Κεμάλ εξαπέλυσε την αντεπίθεσή του (13 Αυγούστου) και τρεις μέρες αφότου (16 Αυγούστου) ο ελληνικός στρατός είχε αρχίσει να υποχωρεί κακήν κακώς προς τα παράλια.

Και κάτι ακόμα, όμως. Την ώρα που ο εχθρός προελαύνει και που η χώρα βρίσκεται στα πρόθυρα της πιο συντριπτικής ήττας στην ιστορία της, δεν είναι λίγο ανακόλουθο, λίγο παράταιρο (τι όμορφα που το θέτω, τι κομψό understatement!) το κύριο άρθρο της εφημερίδας, αυτό με τον τίτλο «Οι τσέται», να μην αφορά τους περιβόητους ατάκτους που πλαισίωναν τα στρατεύματα του Κεμάλ και που συχνά αναλάμβαναν τη «βρώμικη δουλειά» με αμάχους, αλλόθρησκους και αλλοεθνείς; Ποιους αφορούσε, λοιπόν; Μα, τους βενιζελικούς βέβαια, για τους οποίους διαβάζουμε ότι «φέρουν ελληνικόν ένδυμα και ελληνικόν όνομα, ομιλούν ελληνιστί» δυσκολεύοντας έτσι «να διακρίνωμεν εκ πρώτης όψεως ότι δεν είναι Ελληνες, αλλά βενιζελικοί», οι οποίοι «εργάζονται όπως επιθυμεί η Αγκυρα»! Και ως επιστέγασμα ίσως όλων αυτών, σε άλλο σημείο του ίδιου φύλλου: «Υπενθυμίζομεν εις όλους τους ασχάλλοντες [=τεθλιμμένους, δυσφορούντες] βενιζελικούς ότι την μικρασιατικήν περιπέτειαν οφείλομεν εις τον άνθρωπον ο οποίος, ατυχώς διά την Ελλάδα, ζη ακόμα»! Τι να πει κανείς; Είναι δυνατόν ακόμα και νοήμονες κατά τα άλλα άνθρωποι να φτάνουν σε τέτοιο βαθμό πολιτικής εμπάθειας, σε τέτοιο αβυσσαλέο μίσος για τον πολιτικό τους αντίπαλο; Και όμως, να που είναι.

Επιδόρπιο
Για να ελαφρύνω και λίγο το κλίμα, έπειτα απ’ όλο αυτό το λουτρό ζόφου και τυφλού μίσους, στο ίδιο φύλλο της ίδιας εφημερίδας αναγγέλλεται ότι «παρά του εκδότου Ι. Δ. Κολλάρου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, εξεδόθησαν τα εγκεκριμένα αναγνωστικά διά το σχολικόν έτος1922».